Backवापस

Shri Surya

श्रीसूर्यमण्डलाष्टकम्

Sūrya-maṇḍalāṣṭakam

From the Bhaviṣyottara Purāṇa (Kṛṣṇa–Arjuna dialogue); also known as Sūrya-maṇḍala-stotram / -dvādaśa-stotram

A hymn to the Sun’s resplendent orb — sung in the three Vedas, the eye of the universe and self of Viṣṇu — each verse praying, in an echo of the Gāyatrī, “may that adorable orb of Savitṛ purify me”.

Dhyāna

नमः सवित्रे जगदेकचक्षुषे जगत्प्रसूतिस्थितिनाशहेतवे । त्रयीमयाय त्रिगुणात्मधारिणे विरञ्चिनारायणशङ्करात्मने ॥

namaḥ savitre jagad-eka-cakṣuṣe jagat-prasūti-sthiti-nāśa-hetave | trayī-mayāya triguṇātma-dhāriṇe virañci-nārāyaṇa-śaṅkarātmane ||

namah savitre jagad-eka-chakshushe jagat-prasuti-sthiti-nasha-hetave | trayi-mayaya trigunatma-dharine viranchi-narayana-shankaratmane ||

जगत के एकमात्र नेत्र, जगत की उत्पत्ति, स्थिति और संहार के कारण, वेदत्रयीस्वरूप, तीनों गुणों को धारण करनेवाले, ब्रह्मा-नारायण-शंकर स्वरूप सविता देव को नमस्कार।

Salutations to Savitṛ, the single eye of the universe, cause of the world’s birth, sustenance and dissolution; embodiment of the triple Veda, bearer of the three guṇas, who is Brahmā, Nārāyaṇa and Śaṅkara in one.

Dhyāna

नमोऽस्तु सूर्याय सहस्ररश्मये सहस्रशाखान्वितसम्भवात्मने । सहस्रयोगोद्भवभावभागिने सहस्रसङ्ख्यायुगधारिणे नमः ॥

namo'stu sūryāya sahasra-raśmaye sahasra-śākhānvita-sambhavātmane | sahasra-yogodbhava-bhāva-bhāgine sahasra-saṅkhyā-yuga-dhāriṇe namaḥ ||

namo'stu suryaya sahasra-rashmaye sahasra-shakhanvita-sambhavatmane | sahasra-yogodbhava-bhava-bhagine sahasra-sankhya-yuga-dharine namah ||

सहस्र किरणोंवाले सूर्य को नमस्कार, जिनसे सृष्टि सहस्र शाखाओं में प्रकट होती है, जो सहस्र योगों से उत्पन्न भावों के भागी हैं और सहस्रों युगों को धारण करते हैं — उन्हें नमस्कार।

Salutations to Sūrya of the thousand rays, the self from whom creation branches a thousandfold, partaker of the moods born of a thousand yogas, bearer of thousands of ages — salutations!

यन्मण्डलं दीप्तिकरं विशालं रत्नप्रभं तीव्रमनादिरूपम् । दारिद्र्यदुःखक्षयकारणं च पुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥ १॥

yan-maṇḍalaṃ dīpti-karaṃ viśālaṃ ratna-prabhaṃ tīvram anādi-rūpam | dāridrya-duḥkha-kṣaya-kāraṇaṃ ca punātu māṃ tat savitur vareṇyam ||1||

yan-mandalam dipti-karam vishalam ratna-prabham tivram anadi-rupam | daridrya-duhkha-kshaya-karanam cha punatu mam tat savitur varenyam ||1||

जिनका मण्डल प्रकाशमय, विशाल, रत्नों-सी प्रभावाला, तीव्र और अनादि रूप है, और दरिद्रता तथा दुःख के क्षय का कारण है — वह सविता देव का वरणीय मण्डल मुझे पवित्र करे।

Whose orb is radiant, vast, gleaming like jewels, intense, of beginningless form, the cause of the destruction of poverty and sorrow — may that adorable orb of Savitṛ purify me.

यन्मण्डलं देवगणैः सुपूजितं विप्रैः स्तुतं भावनमुक्तिकोविदम् । तं देवदेवं प्रणमामि सूर्यं पुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥ २॥

yan-maṇḍalaṃ deva-gaṇaiḥ supūjitaṃ vipraiḥ stutaṃ bhāvana-mukti-kovidam | taṃ deva-devaṃ praṇamāmi sūryaṃ punātu māṃ tat savitur vareṇyam ||2||

yan-mandalam deva-ganaih supujitam vipraih stutam bhavana-mukti-kovidam | tam deva-devam pranamami suryam punatu mam tat savitur varenyam ||2||

जिनके मण्डल की देवगण पूजा करते हैं, विप्र स्तुति करते हैं, और जो ध्यान करनेवालों को मुक्ति देने में कुशल है — उन देवों के देव सूर्य को मैं प्रणाम करता हूँ — वह सविता देव का वरणीय मण्डल मुझे पवित्र करे।

Whose orb the hosts of gods worship and the wise extol, skilled in granting liberation to those who meditate — to that God of gods, Sūrya, I bow — may that adorable orb of Savitṛ purify me.

यन्मण्डलं ज्ञानघनं त्वगम्यं त्रैलोक्यपूज्यं त्रिगुणात्मरूपम् । समस्ततेजोमयदिव्यरूपं पुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥ ३॥

yan-maṇḍalaṃ jñāna-ghanaṃ tv agamyaṃ trailokya-pūjyaṃ triguṇātma-rūpam | samasta-tejo-maya-divya-rūpaṃ punātu māṃ tat savitur vareṇyam ||3||

yan-mandalam gyana-ghanam tv agamyam trailokya-pujyam trigunatma-rupam | samasta-tejo-maya-divya-rupam punatu mam tat savitur varenyam ||3||

जिनका मण्डल ज्ञान का सघन पुंज है, अगम्य है, तीनों लोकों से पूज्य और त्रिगुणात्मक रूपवाला है, समस्त तेज से बना दिव्य रूप है — वह सविता देव का वरणीय मण्डल मुझे पवित्र करे।

Whose orb is a dense mass of knowledge, unapproachable, honoured by the three worlds, the form of the three guṇas, a divine shape made wholly of light — may that adorable orb of Savitṛ purify me.

यन्मण्डलं गूढमतिप्रबोधं धर्मस्य वृद्धिं कुरुते जनानाम् । यत्सर्वपापक्षयकारणं च पुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥ ४॥

yan-maṇḍalaṃ gūḍham ati-prabodhaṃ dharmasya vṛddhiṃ kurute janānām | yat sarva-pāpa-kṣaya-kāraṇaṃ ca punātu māṃ tat savitur vareṇyam ||4||

yan-mandalam gudham ati-prabodham dharmasya vriddhim kurute jananam | yat sarva-papa-kshaya-karanam cha punatu mam tat savitur varenyam ||4||

जिनका मण्डल गूढ़ होते हुए भी बुद्धि को परम प्रबोध देता है, लोगों के धर्म की वृद्धि करता है और समस्त पापों के क्षय का कारण है — वह सविता देव का वरणीय मण्डल मुझे पवित्र करे।

Whose orb, though hidden, awakens the highest understanding, increases the dharma of mankind and causes the destruction of every sin — may that adorable orb of Savitṛ purify me.

यन्मण्डलं व्याधिविनाशदक्षं यदृग्यजुःसामसु संप्रगीतम् । प्रकाशितं येन च भूर्भुवः स्वः पुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥ ५॥

yan-maṇḍalaṃ vyādhi-vināśa-dakṣaṃ yad ṛg-yajuḥ-sāmasu saṃpragītam | prakāśitaṃ yena ca bhūr bhuvaḥ svaḥ punātu māṃ tat savitur vareṇyam ||5||

yan-mandalam vyadhi-vinasha-daksham yad rig-yajuh-samasu sampragitam | prakashitam yena cha bhur bhuvah svah punatu mam tat savitur varenyam ||5||

जिनका मण्डल व्याधियों के विनाश में दक्ष है, ऋक्, यजुः और साम वेदों में गाया गया है, और जिसने भूः, भुवः, स्वः — तीनों लोकों को प्रकाशित किया है — वह सविता देव का वरणीय मण्डल मुझे पवित्र करे।

Whose orb is adept at destroying disease, sung in the Ṛk, Yajus and Sāma, by whom earth, atmosphere and heaven are illumined — may that adorable orb of Savitṛ purify me.

यन्मण्डलं वेदविदो वदन्ति गायन्ति यच्चारणसिद्धसङ्घाः । यद्योगिनो योगजुषां च सङ्घाः पुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥ ६॥

yan-maṇḍalaṃ veda-vido vadanti gāyanti yac cāraṇa-siddha-saṅghāḥ | yad yogino yoga-juṣāṃ ca saṅghāḥ punātu māṃ tat savitur vareṇyam ||6||

yan-mandalam veda-vido vadanti gayanti yach charana-siddha-sanghah | yad yogino yoga-jusham cha sanghah punatu mam tat savitur varenyam ||6||

जिनके मण्डल का वर्णन वेदवेत्ता करते हैं, चारणों और सिद्धों के संघ जिसका गान करते हैं, और योगी तथा योग-साधकों के समूह जिसका ध्यान करते हैं — वह सविता देव का वरणीय मण्डल मुझे पवित्र करे।

Of whose orb the knowers of the Veda speak, which the bands of cāraṇas and siddhas sing, on which yogis and companies of yoga-adepts dwell — may that adorable orb of Savitṛ purify me.

यन्मण्डलं सर्वजनैश्च पूजितं ज्योतिश्च कुर्यादिह मर्त्यलोके । यत्कालकालाद्यमनादिरूपं पुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥ ७॥

yan-maṇḍalaṃ sarva-janaiś ca pūjitaṃ jyotiś ca kuryād iha martya-loke | yat kāla-kālādyam anādi-rūpaṃ punātu māṃ tat savitur vareṇyam ||7||

yan-mandalam sarva-janaish cha pujitam jyotish cha kuryad iha martya-loke | yat kala-kaladyam anadi-rupam punatu mam tat savitur varenyam ||7||

जिनका मण्डल सब जनों से पूजित है और इस मर्त्यलोक में ज्योति फैलाता है, जो काल के भी काल आदि (नियन्ता) और अनादि रूप है — वह सविता देव का वरणीय मण्डल मुझे पवित्र करे।

Whose orb is worshipped by all and pours light upon this mortal world, the primal ruler even of Time, of beginningless form — may that adorable orb of Savitṛ purify me.

यन्मण्डलं विष्णुचातुर्मुखाख्यं यदक्षरं पापहरं जनानाम् । यत्कालकल्पक्षयकारणं च पुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥ ८॥

yan-maṇḍalaṃ viṣṇu-cāturmukhākhyaṃ yad akṣaraṃ pāpa-haraṃ janānām | yat kāla-kalpa-kṣaya-kāraṇaṃ ca punātu māṃ tat savitur vareṇyam ||8||

yan-mandalam vishnu-chaturmukhakhyam yad aksharam papa-haram jananam | yat kala-kalpa-kshaya-karanam cha punatu mam tat savitur varenyam ||8||

जिनका मण्डल विष्णु और चतुर्मुख ब्रह्मा के नाम से जाना जाता है, जो अक्षर है, लोगों के पाप हरनेवाला है, और काल तथा कल्प के क्षय का भी कारण है — वह सविता देव का वरणीय मण्डल मुझे पवित्र करे।

Whose orb is known as Viṣṇu and the four-faced Brahmā, the imperishable, remover of men’s sins, the cause of the dissolution even of time and the aeons — may that adorable orb of Savitṛ purify me.

यन्मण्डलं विश्वसृजं प्रसिद्धमुत्पत्तिरक्षाप्रलयप्रगल्भम् । यस्मिञ्जगत्संहरतेऽखिलं च पुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥ ९॥

yan-maṇḍalaṃ viśva-sṛjaṃ prasiddham utpatti-rakṣā-pralaya-pragalbham | yasmiñ jagat saṃharate'khilaṃ ca punātu māṃ tat savitur vareṇyam ||9||

yan-mandalam vishva-srijam prasiddham utpatti-raksha-pralaya-pragalbham | yasmin jagat samharate'khilam cha punatu mam tat savitur varenyam ||9||

जिनका मण्डल विश्व के स्रष्टा रूप में प्रसिद्ध है, उत्पत्ति, रक्षा और प्रलय में समर्थ है, और जिसमें यह सम्पूर्ण जगत अन्त में लीन हो जाता है — वह सविता देव का वरणीय मण्डल मुझे पवित्र करे।

Whose orb is famed as the creator of the universe, mighty in origination, protection and dissolution, into which the entire world is withdrawn at the end — may that adorable orb of Savitṛ purify me.

यन्मण्डलं सर्वगतस्य विष्णोरात्मा परं धाम विशुद्धतत्त्वम् । सूक्ष्मान्तरैर्योगपथानुगम्यं पुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥ १०॥

yan-maṇḍalaṃ sarva-gatasya viṣṇor ātmā paraṃ dhāma viśuddha-tattvam | sūkṣmāntarair yoga-pathānugamyaṃ punātu māṃ tat savitur vareṇyam ||10||

yan-mandalam sarva-gatasya vishnor atma param dhama vishuddha-tattvam | sukshmantarair yoga-pathanugamyam punatu mam tat savitur varenyam ||10||

जिनका मण्डल सर्वव्यापी विष्णु की आत्मा, परम धाम और विशुद्ध तत्त्व है, और सूक्ष्म अन्तर्दृष्टिवाले योगमार्गियों द्वारा ही गम्य है — वह सविता देव का वरणीय मण्डल मुझे पवित्र करे।

Whose orb is the very self of the all-pervading Viṣṇu, the supreme abode, the pure principle, reachable only by the subtle-sighted along the path of yoga — may that adorable orb of Savitṛ purify me.

यन्मण्डलं वेदविदो वदन्ति गायन्ति यच्चारणसिद्धसङ्घाः । यन्मण्डलं वेदविदः स्मरन्ति पुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥ ११॥

yan-maṇḍalaṃ veda-vido vadanti gāyanti yac cāraṇa-siddha-saṅghāḥ | yan-maṇḍalaṃ veda-vidaḥ smaranti punātu māṃ tat savitur vareṇyam ||11||

yan-mandalam veda-vido vadanti gayanti yach charana-siddha-sanghah | yan-mandalam veda-vidah smaranti punatu mam tat savitur varenyam ||11||

जिनके मण्डल का वर्णन वेदवेत्ता करते हैं, चारणों और सिद्धों के संघ जिसका गान करते हैं, और वेदज्ञ जिसका निरन्तर स्मरण करते हैं — वह सविता देव का वरणीय मण्डल मुझे पवित्र करे।

Of whose orb the knowers of the Veda speak, which the bands of cāraṇas and siddhas sing, which the Veda-wise hold ever in remembrance — may that adorable orb of Savitṛ purify me.

यन्मण्डलं वेदविदोपगीतं यद्योगिनां योगपथानुगम्यम् । तत्सर्ववेद्यं प्रणमामि सूर्यं पुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥ १२॥

yan-maṇḍalaṃ veda-vidopagītaṃ yad yogināṃ yoga-pathānugamyam | tat sarva-vedyaṃ praṇamāmi sūryaṃ punātu māṃ tat savitur vareṇyam ||12||

yan-mandalam veda-vidopagitam yad yoginam yoga-pathanugamyam | tat sarva-vedyam pranamami suryam punatu mam tat savitur varenyam ||12||

जिनका मण्डल वेदवेत्ताओं द्वारा गाया गया है और योगियों के योगमार्ग से गम्य है — उस सर्ववेद्य सूर्य को मैं प्रणाम करता हूँ — वह सविता देव का वरणीय मण्डल मुझे पवित्र करे।

Whose orb the knowers of the Veda hymn and the yogis approach along the path of yoga — to that Sūrya, whom all seek to know, I bow — may that adorable orb of Savitṛ purify me.

Phala-śruti

सूर्यमण्डलसुस्तोत्रं यः पठेत्सततं नरः । सर्वपापविशुद्धात्मा सूर्यलोके महीयते ॥ १३॥

sūrya-maṇḍala-sustotraṃ yaḥ paṭhet satataṃ naraḥ | sarva-pāpa-viśuddhātmā sūrya-loke mahīyate ||13||

surya-mandala-sustotram yah pathet satatam narah | sarva-papa-vishuddhatma surya-loke mahiyate ||13||

जो मनुष्य सूर्यमण्डल के इस उत्तम स्तोत्र का निरन्तर पाठ करता है, वह समस्त पापों से विशुद्ध होकर सूर्यलोक में महिमान्वित होता है।

The man who constantly recites this excellent hymn of the Sun’s orb, his soul cleansed of every sin, is glorified in the realm of the Sun.

Colophon

॥ इति श्रीभविष्योत्तरपुराणे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे सूर्यमण्डलस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

iti śrī-bhaviṣyottara-purāṇe śrī-kṛṣṇārjuna-saṃvāde sūrya-maṇḍala-stotraṃ sampūrṇam ||

iti shri-bhavishyottara-purane shri-krishnarjuna-samvade surya-mandala-stotram sampurnam ||

इस प्रकार श्रीभविष्योत्तरपुराण में श्रीकृष्ण-अर्जुन संवाद के अन्तर्गत सूर्यमण्डलस्तोत्र सम्पूर्ण हुआ।

Thus, in the Bhaviṣyottara Purāṇa, in the dialogue of Śrī Kṛṣṇa and Arjuna, the Sūrya-maṇḍala-stotram is complete.

Frequently asked questions

What is the Sūrya-maṇḍalāṣṭakam?

Sūrya-maṇḍalāṣṭakam (श्रीसूर्यमण्डलाष्टकम्) is a ashtakam dedicated to Surya. An Ashtakam is a hymn of eight verses praising a deity, valued for being short, melodious and powerful to recite daily.

Which deity is the Sūrya-maṇḍalāṣṭakam dedicated to?

The Sūrya-maṇḍalāṣṭakam is dedicated to Surya.

Is the Sūrya-maṇḍalāṣṭakam available in Hindi and English?

Yes. On Adiveda the Sūrya-maṇḍalāṣṭakam is given verse by verse in Devanagari (the original Hindi/Sanskrit script) with Roman (IAST) transliteration, simple phonetics and a clear English meaning, so you can read, pronounce and understand every line.

What is the source of the Sūrya-maṇḍalāṣṭakam?

The Sūrya-maṇḍalāṣṭakam is drawn from From the Bhaviṣyottara Purāṇa (Kṛṣṇa–Arjuna dialogue); also known as Sūrya-maṇḍala-stotram / -dvādaśa-stotram.

Can I read the Sūrya-maṇḍalāṣṭakam online for free?

Yes - the Sūrya-maṇḍalāṣṭakam is free to read online at Adiveda, formatted for mobile, for devotees in India and around the world.