Backवापस

Shri Yamraj (Dharmaraja)

यम स्तोत्रम् (नचिकेतकृता यमस्तुतिः)

Yama Stotram

Varāha Purāṇa, ch. 198 (vv. 9–20), spoken by Nachiketa

Nachiketa’s praise of Yama as the four-footed Dharma himself — ordainer of karma, lord of the departed, just ruler seen in every śrāddha — recited on Yama Dvitīyā, Dhanteras (Yama-dīpa) and during Pitru Paksha for protection from untimely death.

ऋषिपुत्र नचिकेत उवाच — Nachiketa, the sage’s son, said

त्वं धाता च विधाता च श्राद्धे चैव हि दृश्यसे । पितॄणां परमो देवश्चतुष्पाद नमोऽस्तु ते ॥ १॥

tvaṃ dhātā ca vidhātā ca śrāddhe caiva hi dṛśyase | pitṝṇāṃ paramo devaś-catuṣpāda namo'stu te ||1||

Tvam dhaataa cha vidhaataa cha shraaddhe chaiva hi drishyase, pitreenaam paramo devash-chatushpaada namo-stu te.

आप ही धाता और विधाता हैं; श्राद्ध में आप ही दिखाई देते हैं। पितरों के परम देव, हे चतुष्पाद (चार चरणोंवाले धर्म)! आपको नमस्कार।

You are the ordainer and the disposer; in the śrāddha it is you who appear. Supreme god of the Fathers, O four-footed Dharma — salutations to you.

कालज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवादी दृढव्रतः । प्रेतनाथ महाभाग धर्मराज नमोऽस्तु ते ॥ २॥

kālajñaś-ca kṛtajñaś-ca satya-vādī dṛḍha-vrataḥ | preta-nātha mahābhāga dharma-rāja namo'stu te ||2||

Kaalajnash-cha kritajnash-cha satya-vaadee dridha-vratah, preta-naatha mahaabhaaga dharma-raaja namo-stu te.

काल को जाननेवाले, कृतज्ञ, सत्यवादी, दृढ़व्रती — हे प्रेतों के नाथ! महाभाग! धर्मराज! आपको नमस्कार।

Knower of time, mindful of deeds, truthful of speech, firm in vows — O lord of the departed, most blessed Dharmarāja, salutations to you.

कर्म कारयिता चैव भूतभव्यभवत्प्रभो । पावको मोहनश्चैव सङ्क्षेपो विस्तरस्तथा ॥ ३॥

karma kārayitā caiva bhūta-bhavya-bhavat-prabho | pāvako mohanaś-caiva saṅkṣepo vistaras-tathā ||3||

Karma kaarayitaa chaiva bhoota-bhavya-bhavat-prabho, paavako mohanash-chaiva sankshepo vistaras-tathaa.

हे भूत, भविष्य और वर्तमान के प्रभु! आप ही कर्म कराते हैं; आप ही पावक (पवित्र करनेवाले) और मोहन हैं, संक्षेप और विस्तार भी आप ही हैं।

O lord of past, future and present, it is you who set deeds in motion; you are the purifier and the beguiler, the contraction and the expanse.

दण्डपाणे विरूपाक्ष पाशहस्त नमोऽस्तु ते । आदित्यसदृशाकार सर्वजीवहर प्रभो ॥ ४॥

daṇḍa-pāṇe virūpākṣa pāśa-hasta namo'stu te | āditya-sadṛśākāra sarva-jīva-hara prabho ||4||

Danda-paane viroopaaksha paasha-hasta namo-stu te, aaditya-sadrishaakaara sarva-jeeva-hara prabho.

हे दण्डपाणि! विरूपाक्ष! हाथ में पाश धारण करनेवाले! आपको नमस्कार; हे सूर्य के समान आकारवाले, समस्त जीवों को (अन्त में) हर लेनेवाले प्रभु!

O staff-bearer, strange-eyed one, noose in hand — salutations to you; O lord shaped like the sun, who gathers in all living beings.

कृष्णवर्ण दुराधर्ष तैलरूप नमोऽस्तु ते । मार्तण्डसदृश श्रीमन्मार्तण्डसदृशद्युतिः ॥ ५॥

kṛṣṇa-varṇa durādharṣa taila-rūpa namo'stu te | mārtaṇḍa-sadṛśa śrīman mārtaṇḍa-sadṛśa-dyutiḥ ||5||

Krishna-varna duraadharsha taila-roopa namo-stu te, maartanda-sadrisha shreeman maartanda-sadrisha-dyutih.

हे कृष्णवर्ण! दुराधर्ष! तेल-सी स्निग्ध श्याम कान्तिवाले! आपको नमस्कार; हे श्रीमान्! आप मार्तण्ड (सूर्य) के समान हैं, और मार्तण्ड के समान ही आपकी द्युति है।

O dark-hued, unassailable one, glistening like oil — salutations to you; glorious one, like Mārtaṇḍa you are, and like Mārtaṇḍa your splendour.

हव्यकव्यवहस्त्वं हि प्रभविष्णो नमोऽस्तु ते । पापहन्ता व्रती श्राद्धी नित्ययुक्तो महातपाः ॥ ६॥

havya-kavya-vahas-tvaṃ hi prabhaviṣṇo namo'stu te | pāpa-hantā vratī śrāddhī nitya-yukto mahā-tapāḥ ||6||

Havya-kavya-vahas-tvam hi prabhavishno namo-stu te, paapa-hantaa vratee shraaddhee nitya-yukto mahaa-tapaah.

हव्य और कव्य को (देवताओं और पितरों तक) पहुँचानेवाले आप ही हैं; हे प्रभविष्णु! आपको नमस्कार — आप पापों के हन्ता, व्रती, श्राद्धप्रिय, नित्ययुक्त और महातपस्वी हैं।

It is you who bear the havya and kavya offerings; O mighty lord, salutations to you — slayer of sin, keeper of vows, lover of śrāddha, ever-disciplined, of great austerity.

एकदृग्बहुदृग्भूत्वा कालमृत्यो नमोऽस्तु ते । क्वचिद्दण्डी क्वचिन्मुण्डी क्वचित्कालो दुरासदः ॥ ७॥

eka-dṛg bahu-dṛg bhūtvā kāla-mṛtyo namo'stu te | kvacid daṇḍī kvacin muṇḍī kvacit kālo durāsadaḥ ||7||

Eka-drig bahu-drig bhootvaa kaala-mrityo namo-stu te, kvachid dandee kvachin mundee kvachit kaalo duraasadah.

एक दृष्टिवाले होकर भी अनेक दृष्टियोंवाले बननेवाले, हे काल! हे मृत्यु! आपको नमस्कार; कहीं आप दण्डधारी हैं, कहीं मुण्डित, कहीं दुर्लंघ्य काल।

One-eyed yet become many-eyed — O Time, O Death, salutations to you; here you bear the staff, there the shaven head, there you are Time unapproachable.

क्वचिद्बालः क्वचिद्वृद्धः क्वचिद्रौद्रो नमोऽस्तु ते । त्वया विराजितो लोकः शासितो धर्महेतुना ॥ ८॥

kvacid bālaḥ kvacid vṛddhaḥ kvacid raudro namo'stu te | tvayā virājito lokaḥ śāsito dharma-hetunā ||8||

Kvachid baalah kvachid vriddhah kvachid raudro namo-stu te, tvayaa viraajito lokah shaasito dharma-hetunaa.

कहीं बालक, कहीं वृद्ध, कहीं रौद्र रूपवाले — आपको नमस्कार; आपके द्वारा ही यह लोक सुशोभित है और धर्म के लिए शासित है।

Now a child, now an old man, now terrible of form — salutations to you; by you this world is graced and governed for the sake of dharma.

प्रत्यक्ष्यं दृश्यते देव त्वां विना न च सिध्यति । देवानां परमो देवस्तपसां परमं तपः ॥ ९॥

pratyakṣyaṃ dṛśyate deva tvāṃ vinā na ca sidhyati | devānāṃ paramo devas-tapasāṃ paramaṃ tapaḥ ||9||

Pratyakshyam drishyate deva tvaam vinaa na cha sidhyati, devaanaam paramo devas-tapasaam paramam tapah.

हे देव! आप प्रत्यक्ष दिखाई देते हैं; आपके बिना कुछ भी सिद्ध नहीं होता — आप देवों के परम देव हैं और तपों के परम तप।

You, god, are seen before our very eyes; without you nothing comes to fruition — supreme god among gods, supreme austerity among austerities.

जपानां परमं जप्यं त्वत्तश्चान्यो न दृश्यते । ऋषयो वा तथा क्रुद्धा हतबन्धुसुहृज्जनाः ॥ १०॥

japānāṃ paramaṃ japyaṃ tvattaś-cānyo na dṛśyate | ṛṣayo vā tathā kruddhā hata-bandhu-suhṛj-janāḥ ||10||

Japaanaam paramam japyam tvattash-chaanyo na drishyate, rishayo vaa tathaa kruddhaa hata-bandhu-suhrij-janaah.

जपों में परम जप्य आप ही हैं; आपसे बढ़कर अन्य कोई नहीं दिखता। क्रुद्ध ऋषि हों, या जिनके बन्धु और सुहृद मारे गए हों,

Among prayers you are the prayer supreme; none other than you is seen. Be they wrathful seers, or men whose kin and friends are slain,

पतिव्रतास्तु या नार्यो दुःखितास्तपसि स्थिताः । न त्वं शक्त इह स्थानात्पातनाय कदाचन ॥ ११॥

pativratās-tu yā nāryo duḥkhitās-tapasi sthitāḥ | na tvaṃ śakta iha sthānāt pātanāya kadācana ||11||

Pativrataas-tu yaa naaryo duhkhitaas-tapasi sthitaah, na tvam shakta iha sthaanaat paatanaaya kadaachana.

या दुःख में तपस्या करती पतिव्रता नारियाँ — इनमें से कोई भी आपको इस स्थान से कभी गिराने में समर्थ नहीं।

or devoted wives sorrowing and fixed in austerity — none of them is ever able to cast you down from this your station.

तस्मात्त्वं सर्वदेवेषु चैको धर्मभृतां वरः । कृतज्ञः सत्यवादी च सर्वभूतहिते रतः ॥ १२॥

tasmāt tvaṃ sarva-deveṣu caiko dharma-bhṛtāṃ varaḥ | kṛtajñaḥ satya-vādī ca sarva-bhūta-hite rataḥ ||12||

Tasmaat tvam sarva-deveshu chaiko dharma-bhritaam varah, kritajnah satya-vaadee cha sarva-bhoota-hite ratah.

इसलिए समस्त देवों में आप ही एक धर्मधारियों में श्रेष्ठ हैं — कृतज्ञ, सत्यवादी और समस्त प्राणियों के हित में रत।

Therefore among all the gods you alone are the best of the upholders of dharma — mindful of deeds, truthful, devoted to the good of every being.

Colophon

॥ इति वराहपुराणे अष्टनवत्यधिकशततमाध्यायान्तर्गता नचिकेतकृता यमस्तुतिः समाप्ता ॥

|| iti varāha-purāṇe aṣṭa-navaty-adhika-śatatamādhyāyāntargatā naciketa-kṛtā yama-stutiḥ samāptā ||

Iti varaaha-puraane ashta-navaty-adhika-shatatamaadhyaayaantargataa nachiketa-kritaa yama-stutih samaaptaa.

इस प्रकार वराह पुराण के एक सौ अट्ठानबेवें अध्याय के अन्तर्गत नचिकेता द्वारा की गई यम-स्तुति समाप्त हुई।

Thus ends the praise of Yama uttered by Nachiketa, contained in chapter one hundred ninety-eight of the Varāha Purāṇa.

Frequently asked questions

What is the Yama Stotram?

Yama Stotram (यम स्तोत्रम् (नचिकेतकृता यमस्तुतिः)) is a stotram dedicated to Yamraj (Dharmaraja). A Stotram is a hymn of praise in Sanskrit verse that glorifies a deity and is recited to earn merit and the deity's grace.

Which deity is the Yama Stotram dedicated to?

The Yama Stotram is dedicated to Yamraj (Dharmaraja).

Is the Yama Stotram available in Hindi and English?

Yes. On Adiveda the Yama Stotram is given verse by verse in Devanagari (the original Hindi/Sanskrit script) with Roman (IAST) transliteration, simple phonetics and a clear English meaning, so you can read, pronounce and understand every line.

What is the source of the Yama Stotram?

The Yama Stotram is drawn from Varāha Purāṇa, ch. 198 (vv. 9–20), spoken by Nachiketa.

Can I read the Yama Stotram online for free?

Yes - the Yama Stotram is free to read online at Adiveda, formatted for mobile, for devotees in India and around the world.