या कुन्देन्दुतुषारहारधवला या शुभ्रवस्त्रावृता या वीणावरदण्डमण्डितकरा या श्वेतपद्मासना । या ब्रह्माच्युतशङ्करप्रभृतिभिर्देवैः सदा पूजिता सा मां पातु सरस्वती भगवती निःशेषजाड्यापहा ॥ १॥
yā kundendu-tuṣāra-hāra-dhavalā yā śubhra-vastrāvṛtā yā vīṇā-vara-daṇḍa-maṇḍita-karā yā śveta-padmāsanā | yā brahmācyuta-śaṅkara-prabhṛtibhir-devaiḥ sadā pūjitā sā māṃ pātu sarasvatī bhagavatī niḥśeṣa-jāḍyāpahā ||1||
Yaa kundendu-tushaara-haara-dhavalaa yaa shubhra-vastraavritaa, yaa veenaa-vara-danda-mandita-karaa yaa shveta-padmaasanaa; yaa brahmaachyuta-shankara-prabhritibhir devaih sadaa poojitaa, saa maam paatu Sarasvatee bhagavatee nihshesha-jaadyaapahaa.
जो कुन्द-पुष्प, चन्द्रमा, हिम और मोतियों के हार-सी धवल हैं, शुभ्र वस्त्र धारण किये हैं, जिनके कर श्रेष्ठ वीणा-दण्ड से सुशोभित हैं, जो श्वेत कमलासन पर विराजमान हैं, और ब्रह्मा, विष्णु, शंकर आदि देवता जिनकी सदा पूजा करते हैं — वे समस्त जड़ता को हरनेवाली भगवती सरस्वती मेरी रक्षा करें।
She who is white as jasmine, the moon, snow and a pearl necklace; robed in pure white; her hands graced by the noble vīṇā; seated on a white lotus; ever worshipped by Brahmā, Viṣṇu, Śiva and the gods — may that blessed Sarasvatī, remover of all dullness, protect me.
दोर्भिर्युक्ता चतुर्भिः स्फटिकमणिनिभैरक्षमालां दधाना हस्तेनैकेन पद्मं सितमपि च शुकं पुस्तकं चापरेण । भासा कुन्देन्दुशङ्खस्फटिकमणिनिभा भासमानाऽसमाना सा मे वाग्देवतेयं निवसतु वदने सर्वदा सुप्रसन्ना ॥ २॥
dorbhir-yuktā caturbhiḥ sphaṭika-maṇi-nibhair-akṣamālāṃ dadhānā hastenaikena padmaṃ sitam-api ca śukaṃ pustakaṃ cāpareṇa | bhāsā kundendu-śaṅkha-sphaṭika-maṇi-nibhā bhāsamānā'samānā sā me vāg-devateyaṃ nivasatu vadane sarvadā suprasannā ||2||
Dorbhir yuktaa chaturbhih sphatika-mani-nibhair akshamaalaam dadhaanaa, hastenaikena padmam sitam api cha shukam pustakam chaaparena; bhaasaa kundendu-shankha-sphatika-mani-nibhaa bhaasamaanaa'samaanaa, saa me vaag-devateyam nivasatu vadane sarvadaa suprasannaa.
जो चार भुजाओंवाली हैं — स्फटिक मणियों-सी (उज्ज्वल) अक्षमाला, श्वेत कमल, शुक और पुस्तक धारण किये हैं; जिनकी कान्ति कुन्द, चन्द्र, शंख और स्फटिक के समान है, जो देदीप्यमान और अनुपम हैं — वे वाणी की देवी सदा सुप्रसन्न होकर मेरे मुख में निवास करें।
Four-armed — holding a rosary bright as crystal beads, a white lotus, a parrot and a book; radiant like jasmine, moon, conch and crystal, resplendent, peerless — may that Goddess of Speech, ever gracious, dwell upon my tongue.
सुरासुरैः सेवितपादपङ्कजा करे विराजत्कमनीयपुस्तका । विरिञ्चिपत्नी कमलासनस्थिता सरस्वती नृत्यतु वाचि मे सदा ॥ ३॥
surāsuraiḥ sevita-pāda-paṅkajā kare virājat-kamanīya-pustakā | viriñci-patnī kamalāsana-sthitā sarasvatī nṛtyatu vāci me sadā ||3||
Suraasuraih sevita-paada-pankajaa kare viraajat-kamaneeya-pustakaa, virinchi-patnee kamalaasana-sthitaa Sarasvatee nrityatu vaachi me sadaa.
जिनके चरण-कमल सुर और असुर दोनों से सेवित हैं, जिनके कर में सुन्दर पुस्तक विराजती है — वे ब्रह्मा की पत्नी, कमलासन पर विराजमान सरस्वती सदा मेरी वाणी में नृत्य करें।
Her lotus feet served by gods and asuras alike, a lovely book shining in her hand — may Sarasvatī, consort of Brahmā, seated on the lotus, dance for ever upon my speech.
सरस्वती सरसिजकेसरप्रभा तपस्विनी सितकमलासनप्रिया । घनस्तनी कमलविलोललोचना मनस्विनी भवतु वरप्रसादिनी ॥ ४॥
sarasvatī sarasija-kesara-prabhā tapasvinī sita-kamalāsana-priyā | ghana-stanī kamala-vilola-locanā manasvinī bhavatu vara-prasādinī ||4||
Sarasvatee sarasija-kesara-prabhaa tapasvinee sita-kamalaasana-priyaa, ghana-stanee kamala-vilola-lochanaa manasvinee bhavatu vara-prasaadinee.
कमल-केसर की-सी आभावाली, तपस्विनी, श्वेत कमल के आसन की प्रिय, पुष्ट वक्षवाली, कमल-से चंचल नेत्रोंवाली, मनस्विनी सरस्वती वर देने में प्रसन्न हों।
Sarasvatī — lustrous as the lotus filaments, austere, fond of her white-lotus seat, full-bosomed, her eyes playful as lotuses, noble-minded — may she be gracious in granting boons.
सरस्वति नमस्तुभ्यं वरदे कामरूपिणि । विद्यारम्भं करिष्यामि सिद्धिर्भवतु मे सदा ॥ ५॥
sarasvati namas-tubhyaṃ varade kāma-rūpiṇi | vidyārambhaṃ kariṣyāmi siddhir-bhavatu me sadā ||5||
Sarasvati namas tubhyam varade kaama-roopini, vidyaarambham karishyaami siddhir bhavatu me sadaa.
हे वर देनेवाली, इच्छानुसार रूप धारण करनेवाली सरस्वती! आपको नमस्कार है; मैं विद्या का आरम्भ करने जा रहा हूँ — मुझे सदा सिद्धि प्राप्त हो।
O Sarasvatī, giver of boons, who takes form at will — salutations to you! I am about to begin my study; may accomplishment ever be mine.
सरस्वति नमस्तुभ्यं सर्वदेवि नमो नमः । शान्तरूपे शशिधरे सर्वयोगे नमो नमः ॥ ६॥
sarasvati namas-tubhyaṃ sarva-devi namo namaḥ | śānta-rūpe śaśi-dhare sarva-yoge namo namaḥ ||6||
Sarasvati namas tubhyam sarva-devi namo namah, shaanta-roope shashi-dhare sarva-yoge namo namah.
हे सरस्वती! आपको नमस्कार; हे सर्वदेवी! बार-बार नमस्कार; हे शान्त-रूपा, चन्द्र धारण करनेवाली, समस्त योगों में व्याप्त! नमस्कार, नमस्कार।
Sarasvatī, salutations to you; Goddess of all, salutations again; O peaceful one, bearer of the moon, present in every yoga — salutations, salutations.
नित्यानन्दे निराधारे निष्कलायै नमो नमः । विद्याधरे विशालाक्षि शुद्धज्ञाने नमो नमः ॥ ७॥
nityānande nirādhāre niṣkalāyai namo namaḥ | vidyā-dhare viśālākṣi śuddha-jñāne namo namaḥ ||7||
Nityaanande niraadhaare nishkalaayai namo namah, vidyaa-dhare vishaalaakshi shuddha-jnaane namo namah.
नित्य आनन्दमयी, बिना किसी आधार के स्थित, अंशों से रहित (अखण्ड) को नमस्कार; हे विद्या धारण करनेवाली, विशाल नेत्रोंवाली, शुद्ध ज्ञान-स्वरूपा! नमस्कार, नमस्कार।
To her of eternal bliss, self-supported, without parts — salutations; O bearer of knowledge, large-eyed one, pure wisdom itself — salutations, salutations.
शुद्धस्फटिकरूपायै सूक्ष्मरूपे नमो नमः । शब्दब्रह्मि चतुर्हस्ते सर्वसिद्ध्यै नमो नमः ॥ ८॥
śuddha-sphaṭika-rūpāyai sūkṣma-rūpe namo namaḥ | śabda-brahmi catur-haste sarva-siddhyai namo namaḥ ||8||
Shuddha-sphatika-roopaayai sookshma-roope namo namah, shabda-brahmi chatur-haste sarva-siddhyai namo namah.
शुद्ध स्फटिक-सी रूपवाली और सूक्ष्म-रूपा को नमस्कार; हे शब्दब्रह्म-रूपिणी, चार हाथोंवाली, समस्त सिद्धियों की दात्री! नमस्कार, नमस्कार।
To her whose form is pure crystal, to the subtle one — salutations; O embodiment of the Word-Brahman, four-handed, granter of every attainment — salutations, salutations.
मुक्तालङ्कृतसर्वाङ्ग्यै मूलाधारे नमो नमः । मूलमन्त्रस्वरूपायै मूलशक्त्यै नमो नमः ॥ ९॥
muktālaṅkṛta-sarvāṅgyai mūlādhāre namo namaḥ | mūla-mantra-svarūpāyai mūla-śaktyai namo namaḥ ||9||
Muktaalankrita-sarvaangyai moolaadhaare namo namah, moola-mantra-svaroopaayai moola-shaktyai namo namah.
मोतियों से अलंकृत समस्त अंगोंवाली, मूलाधार में स्थित को नमस्कार; मूल मन्त्र-स्वरूपा और मूल शक्ति को नमस्कार, नमस्कार।
To her whose every limb is adorned with pearls, dwelling in the mūlādhāra — salutations; to the form of the root-mantra, the primal energy — salutations, salutations.
मनोन्मनि महायोगे वागीश्वरि नमो नमः । वाग्म्यै वरदहस्तायै वरदायै नमो नमः ॥ १०॥
manonmani mahā-yoge vāgīśvari namo namaḥ | vāgmyai varada-hastāyai varadāyai namo namaḥ ||10||
Manonmani mahaa-yoge vaageeshvari namo namah, vaagmyai varada-hastaayai varadaayai namo namah.
हे मनोन्मनी (मन से परे की अवस्था-रूपा), महायोग-स्वरूपा, वाणी की ईश्वरी! नमस्कार; वाणी-सम्पन्ना, वरद-हस्तवाली, वर देनेवाली को नमस्कार, नमस्कार।
O Manonmanī (the state beyond mind), great Yoga itself, Queen of speech — salutations; to the eloquent one, her hand raised in boon-giving, the bestower of boons — salutations, salutations.
वेदायै वेदरूपायै वेदान्तायै नमो नमः । गुणदोषविवर्जिन्यै गुणदीप्त्यै नमो नमः ॥ ११॥
vedāyai veda-rūpāyai vedāntāyai namo namaḥ | guṇa-doṣa-vivarjinyai guṇa-dīptyai namo namaḥ ||11||
Vedaayai veda-roopaayai vedaantaayai namo namah, guna-dosha-vivarjinyai guna-deeptyai namo namah.
वेद-रूपा, वेदमयी और वेदान्त-स्वरूपा को नमस्कार; गुण-दोष से परे और गुणों से दीप्तिमती को नमस्कार, नमस्कार।
To the Veda, to her whose form is the Veda, to Vedānta itself — salutations; to her beyond merit and flaw, radiant with virtues — salutations, salutations.
सर्वज्ञाने सदानन्दे सर्वरूपे नमो नमः । सम्पन्नायै कुमार्यै च सर्वज्ञे ते नमो नमः ॥ १२॥
sarva-jñāne sadānande sarva-rūpe namo namaḥ | sampannāyai kumāryai ca sarva-jñe te namo namaḥ ||12||
Sarva-jnaane sadaanande sarva-roope namo namah, sampannaayai kumaaryai cha sarva-jne te namo namah.
सर्वज्ञान-रूपा, सदा आनन्दमयी, सर्वरूपा को नमस्कार; सम्पन्ना, कुमारी और सर्वज्ञा — आपको नमस्कार, नमस्कार।
To all-knowledge, ever-blissful, of every form — salutations; to the abundant one, the maiden, the omniscient — to you, salutations, salutations.
योगानार्य उमादेव्यै योगानन्दे नमो नमः । दिव्यज्ञान त्रिनेत्रायै दिव्यमूर्त्यै नमो नमः ॥ १३॥
yogānārya umā-devyai yogānande namo namaḥ | divya-jñāna tri-netrāyai divya-mūrtyai namo namaḥ ||13||
Yogaanaarya umaa-devyai yogaanande namo namah, divya-jnaana tri-netraayai divya-moortyai namo namah.
योग की आर्या (स्वामिनी), उमादेवी-रूपा, योग के आनन्द-स्वरूपा को नमस्कार; दिव्य ज्ञानमयी, तीन नेत्रोंवाली, दिव्य मूर्तिवाली को नमस्कार, नमस्कार।
To the noble mistress of yoga, one with Goddess Umā, the bliss of yoga — salutations; to her of divine knowledge, three-eyed, of divine form — salutations, salutations.
अर्धचन्द्रजटाधारि चन्द्रबिम्बे नमो नमः । चन्द्रादित्यजटाधारि चन्द्रबिम्बे नमो नमः ॥ १४॥
ardha-candra-jaṭā-dhāri candra-bimbe namo namaḥ | candrāditya-jaṭā-dhāri candra-bimbe namo namaḥ ||14||
Ardha-chandra-jataa-dhaari chandra-bimbe namo namah, chandraaditya-jataa-dhaari chandra-bimbe namo namah.
जटाओं में अर्धचन्द्र धारण करनेवाली, चन्द्रमण्डल-सी (कान्तिवाली) को नमस्कार; जटाओं में चन्द्र और सूर्य धारण करनेवाली, चन्द्रबिम्ब-रूपा को नमस्कार, नमस्कार।
To her who bears the crescent in her locks, lustrous as the moon's orb — salutations; to her who bears moon and sun in her locks, moon-orbed one — salutations, salutations.
अणुरूपे महारूपे विश्वरूपे नमो नमः । अणिमाद्यष्टसिद्ध्यायै आनन्दायै नमो नमः ॥ १५॥
aṇu-rūpe mahā-rūpe viśva-rūpe namo namaḥ | aṇimādy-aṣṭa-siddhyāyai ānandāyai namo namaḥ ||15||
Anu-roope mahaa-roope vishva-roope namo namah, animaady-ashta-siddhyaayai aanandaayai namo namah.
अणु-रूपा, महारूपा और विश्वरूपा को नमस्कार; अणिमा आदि आठ सिद्धियों की स्वरूपा और आनन्दमयी को नमस्कार, नमस्कार।
To her of atom-form, of vast form, of universal form — salutations; to her who is the eight powers beginning with aṇimā, to bliss itself — salutations, salutations.
ज्ञानविज्ञानरूपायै ज्ञानमूर्ते नमो नमः । नानाशास्त्रस्वरूपायै नानारूपे नमो नमः ॥ १६॥
jñāna-vijñāna-rūpāyai jñāna-mūrte namo namaḥ | nānā-śāstra-svarūpāyai nānā-rūpe namo namaḥ ||16||
Jnaana-vijnaana-roopaayai jnaana-moorte namo namah, naanaa-shaastra-svaroopaayai naanaa-roope namo namah.
ज्ञान और विज्ञान-रूपा, ज्ञान की मूर्ति को नमस्कार; नाना शास्त्रों की स्वरूपा और नाना रूपोंवाली को नमस्कार, नमस्कार।
To her who is knowledge and realisation, wisdom embodied — salutations; to the form of the many śāstras, of many forms — salutations, salutations.
पद्मदा पद्मवंशा च पद्मरूपे नमो नमः । परमेष्ठ्यै परामूर्त्यै नमस्ते पापनाशिनि ॥ १७॥
padmadā padma-vaṃśā ca padma-rūpe namo namaḥ | parameṣṭhyai parā-mūrtyai namas-te pāpa-nāśini ||17||
Padmadaa padma-vamshaa cha padma-roope namo namah, parameshthyai paraa-moortyai namas te paapa-naashini.
कमल (लक्ष्मी/समृद्धि) देनेवाली, कमल-वंश की और कमल-रूपा को नमस्कार; परमेष्ठिनी और परा-मूर्ति को नमस्कार — हे पापों का नाश करनेवाली!
To the giver of the lotus (prosperity), of the lotus line, lotus-formed — salutations; to the supreme abider, the transcendent form — salutations, O destroyer of sins!
महादेव्यै महाकाल्यै महालक्ष्म्यै नमो नमः । ब्रह्मविष्णुशिवायै च ब्रह्मनार्यै नमो नमः ॥ १८॥
mahā-devyai mahā-kālyai mahā-lakṣmyai namo namaḥ | brahma-viṣṇu-śivāyai ca brahma-nāryai namo namaḥ ||18||
Mahaa-devyai mahaa-kaalyai mahaa-lakshmyai namo namah, brahma-vishnu-shivaayai cha brahma-naaryai namo namah.
महादेवी, महाकाली और महालक्ष्मी को नमस्कार; ब्रह्मा-विष्णु-शिव-स्वरूपा और ब्रह्म की शक्ति-रूपा नारी को नमस्कार, नमस्कार।
To the great Goddess, to Mahākālī, to Mahālakṣmī — salutations; to her who is Brahmā, Viṣṇu and Śiva, the consort-power of Brahman — salutations, salutations.
कमलाकरपुष्पा च कामरूपे नमो नमः । कपालिकर्मदीप्तायै कर्मदायै नमो नमः ॥ १९॥
kamalākara-puṣpā ca kāma-rūpe namo namaḥ | kapāli-karma-dīptāyai karmadāyai namo namaḥ ||19||
Kamalaakara-pushpaa cha kaama-roope namo namah, kapaali-karma-deeptaayai karmadaayai namo namah.
कमल-सरोवर के पुष्प-सी और इच्छानुसार रूप धारण करनेवाली को नमस्कार; कपाली (शिव) के कर्मों से दीप्त और कर्मफल देनेवाली को नमस्कार, नमस्कार।
To her, blossom of the lotus-lake, who takes form at will — salutations; to her radiant in Kapālī's deeds, giver of the fruits of action — salutations, salutations.
Phala-śruti सायं प्रातः पठेन्नित्यं षण्मासात् सिद्धिरुच्यते । चोरव्याघ्रभयं नास्ति पठतां शृण्वतामपि ॥ २०॥
sāyaṃ prātaḥ paṭhen-nityaṃ ṣaṇ-māsāt siddhir-ucyate | cora-vyāghra-bhayaṃ nāsti paṭhatāṃ śṛṇvatām-api ||20||
Saayam praatah pathen nityam shan-maasaat siddhir uchyate, chora-vyaaghra-bhayam naasti pathataam shrinvataam api.
जो सायं और प्रातः नित्य इसका पाठ करे, उसे छह मास में सिद्धि प्राप्त होती है — ऐसा कहा गया है; पढ़नेवालों और सुननेवालों को चोर और व्याघ्र का भय नहीं रहता।
Whoever recites it daily at dusk and dawn attains accomplishment in six months, it is said; for those who recite or even hear it there is no fear of thieves or tigers.
इत्थं सरस्वतीस्तोत्रमगस्त्यमुनिवाचकम् । सर्वसिद्धिकरं नॄणां सर्वपापप्रणाशनम् ॥ २१॥
itthaṃ sarasvatī-stotram-agastya-muni-vācakam | sarva-siddhi-karaṃ nṝṇāṃ sarva-pāpa-praṇāśanam ||21||
Ittham Sarasvatee-stotram Agastya-muni-vaachakam, sarva-siddhi-karam nrinaam sarva-paapa-pranaashanam.
इस प्रकार अगस्त्य मुनि द्वारा कहा गया यह सरस्वती स्तोत्र मनुष्यों को समस्त सिद्धियाँ देनेवाला और समस्त पापों का नाश करनेवाला है।
Thus this Sarasvatī Stotram, spoken by the sage Agastya, grants all attainments to men and destroys every sin.
Colophon ॥ इति अगस्त्यमुनिप्रोक्तं श्रीसरस्वतीस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥
|| iti agastya-muni-proktaṃ śrī-sarasvatī-stotraṃ sampūrṇam ||
Iti Agastya-muni-proktam Shri Sarasvati-stotram sampoornam.
इस प्रकार अगस्त्य मुनि द्वारा कहा गया श्रीसरस्वती स्तोत्र सम्पूर्ण हुआ।
Thus ends the Śrī Sarasvatī Stotram spoken by the sage Agastya.