Shri Mangal (Mars)
ऋणमोचन मङ्गल स्तोत्रम्
Rinmochan Mangal Stotram
Skanda Purāṇa, spoken by Bhārgava
The debt-releasing hymn to Maṅgala (Mars), son of the Earth — his names recited to ward off ṛṇa (debt), poverty, disease and the afflictions of an adverse Mars (Mangal doṣa). Traditionally read on Tuesdays; the phala promises wealth like a second Kubera.
॥ ॐ ॥
मङ्गलो भूमिपुत्रश्च ऋणहर्ता धनप्रदः । स्थिरासनो महाकायः सर्वकर्मविरोधकः ॥ १॥
maṅgalo bhūmi-putraś-ca ṛṇa-hartā dhana-pradaḥ | sthirāsano mahā-kāyaḥ sarva-karma-virodhakaḥ ||1||
Mangalo bhoomi-putrash cha rina-hartaa dhana-pradah, sthiraasano mahaa-kaayah sarva-karma-virodhakah.
मंगल, भूमिपुत्र, ऋण हरनेवाले, धन देनेवाले, स्थिर आसनवाले, विशाल शरीरवाले और (प्रतिकूल होने पर) समस्त कार्यों में बाधा डालनेवाले —
Maṅgala, son of the Earth, remover of debt and giver of wealth, firm of seat, mighty of body, obstructor of all undertakings (when adverse) —
लोहितो लोहिताक्षश्च सामगानां कृपाकरः । धरात्मजः कुजो भौमो भूतिदो भूमिनन्दनः ॥ २॥
lohito lohitākṣaś-ca sāma-gānāṃ kṛpākaraḥ | dharātmajaḥ kujo bhaumo bhūti-do bhūmi-nandanaḥ ||2||
Lohito lohitaakshash cha saama-gaanaam kripaakarah, dharaatmajah kujo bhaumo bhooti-do bhoomi-nandanah.
लोहित (रक्तवर्ण), लाल नेत्रोंवाले, सामगान करनेवालों पर कृपा करनेवाले, धरा के पुत्र, कुज, भौम, ऐश्वर्य देनेवाले, भूमिनन्दन —
Crimson-hued and red-eyed, gracious to the singers of the Sāman, son of Earth — Kuja, Bhauma — giver of prosperity, Earth's delight —
अङ्गारको यमश्चैव सर्वरोगापहारकः । वृष्टेः कर्ताऽपहर्ता च सर्वकामफलप्रदः ॥ ३॥
aṅgārako yamaś-caiva sarva-rogāpahārakaḥ | vṛṣṭeḥ kartā'pahartā ca sarva-kāma-phala-pradaḥ ||3||
Angaarako yamash chaiva sarva-rogaapahaarakah, vrishteh kartaa'pahartaa cha sarva-kaama-phala-pradah.
अंगारक, यम (संयमी), समस्त रोगों को हरनेवाले, वृष्टि करनेवाले और रोकनेवाले, तथा समस्त कामनाओं का फल देनेवाले (ये मंगल के नाम हैं)।
Aṅgāraka, the restrainer, remover of every disease, maker and withholder of rain, bestower of the fruit of every desire (— such are Maṅgala's names).
एतानि कुजनामानि नित्यं यः श्रद्धया पठेत् । ऋणं न जायते तस्य धनं शीघ्रमवाप्नुयात् ॥ ४॥
etāni kuja-nāmāni nityaṃ yaḥ śraddhayā paṭhet | ṛṇaṃ na jāyate tasya dhanaṃ śīghram-avāpnuyāt ||4||
Etaani kuja-naamaani nityam yah shraddhayaa pathet, rinam na jaayate tasya dhanam sheeghram avaapnuyaat.
जो इन कुज (मंगल) के नामों का नित्य श्रद्धापूर्वक पाठ करता है, उसे कभी ऋण नहीं होता और वह शीघ्र धन प्राप्त करता है।
Whoever daily recites these names of Kuja with faith — debt never arises for him, and he swiftly obtains wealth.
धरणीगर्भसम्भूतं विद्युत्कान्तिसमप्रभम् । कुमारं शक्तिहस्तं च मङ्गलं प्रणमाम्यहम् ॥ ५॥
dharaṇī-garbha-sambhūtaṃ vidyut-kānti-sama-prabham | kumāraṃ śakti-hastaṃ ca maṅgalaṃ praṇamāmy-aham ||5||
Dharanee-garbha-sambhootam vidyut-kaanti-sama-prabham, kumaaram shakti-hastam cha mangalam pranamaamy aham.
पृथ्वी के गर्भ से उत्पन्न, विद्युत-सी कान्तिवाले, हाथ में शक्ति (आयुध) धारण किये कुमार-रूप मंगल को मैं प्रणाम करता हूँ।
Born of Earth's womb, radiant as lightning, the youth bearing the śakti-lance in hand — to that Maṅgala I bow.
स्तोत्रमङ्गारकस्यैतत्पठनीयं सदा नृभिः । न तेषां भौमजा पीडा स्वल्पापि भवति क्वचित् ॥ ६॥
stotram-aṅgārakasyaitat-paṭhanīyaṃ sadā nṛbhiḥ | na teṣāṃ bhaumajā pīḍā svalpāpi bhavati kvacit ||6||
Stotram angaarakasyaitat pathaneeyam sadaa nribhih, na teshaam bhaumajaa peedaa svalpaapi bhavati kvachit.
मनुष्यों को अंगारक का यह स्तोत्र सदा पढ़ना चाहिए; उन्हें मंगल-जनित थोड़ी-सी भी पीड़ा कभी नहीं होती।
Let men ever recite this hymn of Aṅgāraka; for them not even the slightest affliction born of Mars ever arises.
अङ्गारक महाभाग भगवन् भक्तवत्सल । त्वां नमामि ममाशेषमृणमाशु विनाशय ॥ ७॥
aṅgāraka mahā-bhāga bhagavan bhakta-vatsala | tvāṃ namāmi mamāśeṣam-ṛṇam-āśu vināśaya ||7||
Angaaraka mahaa-bhaaga bhagavan bhakta-vatsala, tvaam namaami mamaashesham rinam aashu vinaashaya.
हे महाभाग अंगारक! हे भक्तवत्सल भगवन्! मैं आपको नमस्कार करता हूँ; मेरा सम्पूर्ण ऋण शीघ्र नष्ट कर दीजिए।
O most blessed Aṅgāraka, O Lord tender to your devotees! I bow to you — swiftly destroy my entire debt.
ऋणरोगादिदारिद्र्यं ये चान्ये चापमृत्यवः । भयक्लेशमनस्तापा नश्यन्तु मम सर्वदा ॥ ८॥
ṛṇa-rogādi-dāridryaṃ ye cānye cāpamṛtyavaḥ | bhaya-kleśa-manastāpā naśyantu mama sarvadā ||8||
Rina-rogaadi-daaridryam ye chaanye chaapamrityavah, bhaya-klesha-manastaapaa nashyantu mama sarvadaa.
ऋण, रोग आदि, दरिद्रता और जो अन्य अपमृत्यु (के योग) हैं, तथा भय, क्लेश और मानसिक सन्ताप — ये सब मेरे लिए सदा के लिए नष्ट हो जायें।
Debt, disease, poverty, every threat of untimely death, with fear, affliction and anguish of mind — may they all be destroyed for me for ever.
अतिवक्र दुराराध्य भोगमुक्त जितात्मनः । तुष्टो ददासि साम्राज्यं रुष्टो हरसि तत्क्षणात् ॥ ९॥
ati-vakra durārādhya bhoga-mukta jitātmanaḥ | tuṣṭo dadāsi sāmrājyaṃ ruṣṭo harasi tat-kṣaṇāt ||9||
Ati-vakra duraaraadhya bhoga-mukta jitaatmanah, tushto dadaasi saamraajyam rushto harasi tat-kshanaat.
हे अत्यन्त वक्र (टेढ़ी चालवाले), कठिनता से आराधित होनेवाले, भोगों से मुक्त, जितेन्द्रिय! प्रसन्न होने पर आप साम्राज्य दे देते हैं, और रुष्ट होने पर उसी क्षण हर लेते हैं।
O most crooked of course, hard to propitiate, free of indulgence, self-mastered! Pleased, you bestow an empire; displeased, you take it away that very instant.
विरञ्चिशक्रविष्णूनां मनुष्याणां तु का कथा । तेन त्वं सर्वसत्त्वेन ग्रहराजो महाबलः ॥ १०॥
virañci-śakra-viṣṇūnāṃ manuṣyāṇāṃ tu kā kathā | tena tvaṃ sarva-sattvena graha-rājo mahā-balaḥ ||10||
Viranchi-shakra-vishnoonaam manushyaanaam tu kaa kathaa, tena tvam sarva-sattvena graha-raajo mahaa-balah.
(जब आपका प्रभाव) ब्रह्मा, इन्द्र और विष्णु तक पर है, तो मनुष्यों की क्या बात? इसीलिए आप सम्पूर्ण सत्त्व (शक्ति) से युक्त, महाबली ग्रहराज हैं।
When even Brahmā, Indra and Viṣṇu feel your sway, what to say of men? Hence with all your might you are the mighty king among the planets.
पुत्रान्देहि धनं देहि त्वामस्मि शरणं गतः । ऋणदारिद्र्यदुःखेन शत्रूणां च भयात्ततः ॥ ११॥
putrān-dehi dhanaṃ dehi tvām-asmi śaraṇaṃ gataḥ | ṛṇa-dāridrya-duḥkhena śatrūṇāṃ ca bhayāt-tataḥ ||11||
Putraan dehi dhanam dehi tvaam asmi sharanam gatah, rina-daaridrya-duhkhena shatroonaam cha bhayaat tatah.
मुझे पुत्र दीजिए, धन दीजिए — ऋण और दरिद्रता के दुःख से तथा शत्रुओं के भय से (पीड़ित होकर) मैं आपकी शरण में आया हूँ।
Grant me sons, grant me wealth — tormented by the sorrow of debt and poverty and by fear of enemies, I have come to your refuge.
Phala-śruti एभिर्द्वादशभिः श्लोकैर्यः स्तौति च धरासुतम् । महतीं श्रियमाप्नोति ह्यपरो धनदो युवा ॥ १२॥
ebhir-dvādaśabhiḥ ślokair-yaḥ stauti ca dharā-sutam | mahatīṃ śriyam-āpnoti hy-aparo dhanado yuvā ||12||
Ebhir dvaadashabhih shlokair yah stauti cha dharaa-sutam, mahateem shriyam aapnoti hy-aparo dhanado yuvaa.
जो इन बारह श्लोकों से धरा-पुत्र (मंगल) की स्तुति करता है, वह महान लक्ष्मी पाता है और मानो दूसरा युवा कुबेर हो जाता है।
Whoever praises the Earth's son with these twelve verses gains great fortune, becoming as it were a second youthful Kubera.
Colophon ॥ इति श्रीस्कन्दपुराणे भार्गवप्रोक्तं ऋणमोचनमङ्गलस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥
|| iti śrī-skanda-purāṇe bhārgava-proktaṃ ṛṇa-mocana-maṅgala-stotraṃ sampūrṇam ||
Iti Shri-Skanda-puraane Bhaargava-proktam Rina-mochana-Mangala-stotram sampoornam.
इस प्रकार श्रीस्कन्दपुराण में भार्गव (शुक्राचार्य) द्वारा कहा गया ऋणमोचन मंगल स्तोत्र सम्पूर्ण हुआ।
Thus ends the debt-releasing Maṅgala Stotram spoken by Bhārgava in the Skanda Purāṇa.