Backवापस

Maa Yamuna

श्रीयमुनाष्टकम्

Yamunāṣṭakam

By Ādi Śaṅkarācārya. (The sanskritdocuments edition shows minor variant readings, e.g. “dhunotu no” for “dhunotu me”.)

Śaṅkara’s octet to the Yamunā, daughter of Kalinda — her waters dark with the sheen of Kṛṣṇa’s body, scented with the play of Rādhā and the rāsa dance — each verse praying that she ever wash away the grime of the mind.

मुरारिकायकालिमाललामवारिधारिणी तृणीकृतत्रिविष्टपा त्रिलोकशोकहारिणी । मनोऽनुकूलकूलकुञ्जपुञ्जधूतदुर्मदा धुनोतु मे मनोमलं कलिन्दनन्दिनी सदा ॥ १॥

murāri-kāya-kālimā-lalāma-vāri-dhāriṇī tṛṇī-kṛta-triviṣṭapā tri-loka-śoka-hāriṇī | mano'nukūla-kūla-kuñja-puñja-dhūta-durmadā dhunotu me mano-malaṃ kalinda-nandinī sadā ||1||

murari-kaya-kalima-lalama-vari-dharini trini-krita-trivishtapa tri-loka-shoka-harini | mano'nukula-kula-kunja-punja-dhuta-durmada dhunotu me mano-malam kalinda-nandini sada ||1||

जो मुरारि श्रीकृष्ण के श्याम अंगों की कालिमा को शोभा-चिह्न की भाँति अपने जल में धारण करती है, जिसने स्वर्ग को तृण-तुल्य कर दिया है, जो तीनों लोकों का शोक हरती है, और जिसके मनभावन तटों के कुंज-समूह सारे दुर्मद को धो देते हैं — वह कलिन्द-नन्दिनी यमुना मेरे मन का मैल सदा धोती रहे।

She whose waters bear the dark sheen of Murāri’s body like a beauty-mark; who makes heaven seem a blade of grass and takes away the sorrow of the three worlds; the clustered bowers of whose pleasing banks shake off all arrogance — may Kalinda’s daughter ever wash away the grime of my mind.

मलापहारिवारिपूरभूरिमण्डितामृता भृशं प्रपातकप्रवञ्चनातिपण्डितानिशम् । सुनन्दनन्दनाङ्गसङ्गरागरञ्जिता हिता धुनोतु मे मनोमलं कलिन्दनन्दिनी सदा ॥ २॥

malāpahāri-vāri-pūra-bhūri-maṇḍitāmṛtā bhṛśaṃ prapātaka-pravañcanāti-paṇḍitāniśam | sunanda-nandanāṅga-saṅga-rāga-rañjitā hitā dhunotu me mano-malaṃ kalinda-nandinī sadā ||2||

malapahari-vari-pura-bhuri-manditamrita bhrisham prapataka-pravanchanati-panditanisham | sunanda-nandananga-sanga-raga-ranjita hita dhunotu me mano-malam kalinda-nandini sada ||2||

जिसका मल हरनेवाला विपुल जल-प्रवाह अमृत से मण्डित है, जो बड़े-से-बड़े पापों को छल से भगा देने में निरन्तर अति निपुण है, और जो नन्द के सुन्दर पुत्र श्रीकृष्ण के अंग-संग के अनुराग से रँगी हुई हितकारिणी है — वह कलिन्द-नन्दिनी यमुना मेरे मन का मैल सदा धोती रहे।

Her sin-cleansing flood brims richly with nectar; she is ever most skilled at cheating away the greatest sins; tinged with the love of the fair son of Nanda’s embrace, ever beneficent — may Kalinda’s daughter ever wash away the grime of my mind.

लसत्तरङ्गसङ्गधूतभूतजातपातका नवीनमाधुरीधुरीणभक्तिजातचातका । तटान्तवासदासहंससंसृता हि कामदा धुनोतु मे मनोमलं कलिन्दनन्दिनी सदा ॥ ३॥

lasat-taraṅga-saṅga-dhūta-bhūta-jāta-pātakā navīna-mādhurī-dhurīṇa-bhakti-jāta-cātakā | taṭānta-vāsa-dāsa-haṃsa-saṃsṛtā hi kāmadā dhunotu me mano-malaṃ kalinda-nandinī sadā ||3||

lasat-taranga-sanga-dhuta-bhuta-jata-pataka navina-madhuri-dhurina-bhakti-jata-chataka | tatanta-vasa-dasa-hamsa-samsrita hi kamada dhunotu me mano-malam kalinda-nandini sada ||3||

जिसकी चमकती तरंगों का स्पर्श प्राणिमात्र के पाप धो देता है, जिसकी नित-नयी माधुरी के लिए भक्तजन चातक बन जाते हैं, और जो तट पर बसे दास-हंसों से सेवित होकर कामनाएँ पूर्ण करती है — वह कलिन्द-नन्दिनी यमुना मेरे मन का मैल सदा धोती रहे।

The touch of her glittering waves shakes off the sins of all born beings; her ever-new sweetness turns devotees into thirsting cātaka birds; attended by the swans that dwell along her banks, she grants desires — may Kalinda’s daughter ever wash away the grime of my mind.

विहाररासखेदभेदधीरतीरमारुता गता गिरामगोचरे यदीयनीरचारुता । प्रवाहसाहचर्यपूतमेदिनीनदीनदा धुनोतु मे मनोमलं कलिन्दनन्दिनी सदा ॥ ४॥

vihāra-rāsa-kheda-bheda-dhīra-tīra-mārutā gatā girām agocare yadīya-nīra-cārutā | pravāha-sāhacarya-pūta-medinī-nadī-nadā dhunotu me mano-malaṃ kalinda-nandinī sadā ||4||

vihara-rasa-kheda-bheda-dhira-tira-maruta gata giram agochare yadiya-nira-charuta | pravaha-sahacharya-puta-medini-nadi-nada dhunotu me mano-malam kalinda-nandini sada ||4||

रास-विहार की थकान को दूर करनेवाली जिसके तट की धीर वायु है, जिसके जल की चारुता वाणी के अगोचर है, और जिसके प्रवाह के साहचर्य से पृथ्वी की नदियाँ और नद पवित्र हो जाते हैं — वह कलिन्द-नन्दिनी यमुना मेरे मन का मैल सदा धोती रहे।

The steady breeze of her banks dispels the weariness of the rāsa-dance; the loveliness of her waters lies beyond the reach of speech; the rivers and streams of the earth are hallowed by the companionship of her flow — may Kalinda’s daughter ever wash away the grime of my mind.

तरङ्गसङ्गसैकताञ्चितान्तरा सदासिता शरन्निशाकरांशुमञ्जुमञ्जरीसभाजिता । भवार्चनाय चारुणाम्बुनाधुना विशारदा धुनोतु मे मनोमलं कलिन्दनन्दिनी सदा ॥ ५॥

taraṅga-saṅga-saikatāñcitāntarā sadāsitā śaran-niśākarāṃśu-mañju-mañjarī-sabhājitā | bhavārcanāya cāruṇāmbunādhunā viśāradā dhunotu me mano-malaṃ kalinda-nandinī sadā ||5||

taranga-sanga-saikatanchitantara sadasita sharan-nishakaramshu-manju-manjari-sabhajita | bhavarchanaya charunambunadhuna visharada dhunotu me mano-malam kalinda-nandini sada ||5||

जिसके बीच-बीच में तरंगों से रचे रेतीले पुलिन शोभते हैं, जो सदा श्याम-नील है, शरद के चन्द्रमा की किरण-रूपी मनोहर मंजरियों से सम्मानित है, और जो अपने सुन्दर जल से भगवान की अर्चना के लिए (सबको) समर्थ बनाती है — वह कलिन्द-नन्दिनी यमुना मेरे मन का मैल सदा धोती रहे।

Sandbanks shaped by her waves adorn her midst; ever dark-gleaming, she is graced by the lovely blossom-clusters of the autumn moon’s rays; expert with her beautiful water for the worship of the Lord — may Kalinda’s daughter ever wash away the grime of my mind.

जलान्तकेलिकारिचारुराधिकाङ्गरागिणी स्वभर्तुरन्यदुर्लभाङ्गसङ्गतांशभागिनी । स्वदत्तसुप्तसप्तसिन्धुभेदनातिकोविदा धुनोतु मे मनोमलं कलिन्दनन्दिनी सदा ॥ ६॥

jalānta-keli-kāri-cāru-rādhikāṅga-rāgiṇī sva-bhartur anya-durlabhāṅga-saṅgatāṃśa-bhāginī | sva-datta-supta-sapta-sindhu-bhedanāti-kovidā dhunotu me mano-malaṃ kalinda-nandinī sadā ||6||

jalanta-keli-kari-charu-radhikanga-ragini sva-bhartur anya-durlabhanga-sangatamsha-bhagini | sva-datta-supta-sapta-sindhu-bhedanati-kovida dhunotu me mano-malam kalinda-nandini sada ||6||

जल-क्रीड़ा करती सुन्दरी राधिका के अंगराग से रँगी हुई, जो दूसरों के लिए दुर्लभ अपने स्वामी श्रीकृष्ण के अंग-संग का अंश पानेवाली है, और जो सोते हुए सात समुद्रों को भी चीर देने में अति निपुण है — वह कलिन्द-नन्दिनी यमुना मेरे मन का मैल सदा धोती रहे।

Tinged with the unguents of lovely Rādhikā at play in her waters; sharing the touch of her own Lord’s body, which none other may attain; supremely skilled in cleaving even the seven sleeping seas — may Kalinda’s daughter ever wash away the grime of my mind.

जलच्युताच्युताङ्गरागलम्पटालिशालिनी विलोलराधिकाकचान्तचम्पकालिमालिनी । सदावगाहनावतीर्णभर्तृभृत्यनारदा धुनोतु मे मनोमलं कलिन्दनन्दिनी सदा ॥ ७॥

jala-cyutācyutāṅga-rāga-lampaṭāli-śālinī vilola-rādhikā-kacānta-campakāli-mālinī | sadāvagāhanāvatīrṇa-bhartṛ-bhṛtya-nāradā dhunotu me mano-malaṃ kalinda-nandinī sadā ||7||

jala-chyutachyutanga-raga-lampatali-shalini vilola-radhika-kachanta-champakali-malini | sadavagahanavatirna-bhartri-bhritya-narada dhunotu me mano-malam kalinda-nandini sada ||7||

जल में धुले अच्युत के अंगराग पर लुब्ध भौंरों से शोभित, चंचल राधिका के केशों से छूटी चम्पक-पंक्ति की माला धारण करनेवाली, और जिसमें स्नान के लिए स्वामी के सेवक नारद सदा उतरते हैं — वह कलिन्द-नन्दिनी यमुना मेरे मन का मैल सदा धोती रहे।

Graced by bees greedy for Acyuta’s unguents washed into her waters; garlanded with champak blossoms slipped from restless Rādhikā’s tresses; into whom Nārada, servant of her Lord, ever descends to bathe — may Kalinda’s daughter ever wash away the grime of my mind.

सदैव नन्दनन्दकेलिशालिकुञ्जमञ्जुला तटोत्थफुल्लमल्लिकाकदम्बरेणुसूज्ज्वला । जलावगाहिनां नृणां भवाब्धिसिन्धुपारदा धुनोतु मे मनोमलं कलिन्दनन्दिनी सदा ॥ ८॥

sadaiva nanda-nanda-keli-śāli-kuñja-mañjulā taṭottha-phulla-mallikā-kadamba-reṇu-sūjjvalā | jalāvagāhināṃ nṛṇāṃ bhavābdhi-sindhu-pāradā dhunotu me mano-malaṃ kalinda-nandinī sadā ||8||

sadaiva nanda-nanda-keli-shali-kunja-manjula tatottha-phulla-mallika-kadamba-renu-sujjvala | jalavagahinam nrinam bhavabdhi-sindhu-parada dhunotu me mano-malam kalinda-nandini sada ||8||

नन्द-नन्दन की क्रीड़ाओं से गूँजते कुंजों से जो सदा मनोहर है, तट पर खिली मल्लिका और कदम्ब की पराग-धूलि से उज्ज्वल है, और अपने जल में स्नान करनेवाले मनुष्यों को भवसागर से पार उतार देती है — वह कलिन्द-नन्दिनी यमुना मेरे मन का मैल सदा धोती रहे।

Ever charming with bowers that ring with the play of Nanda’s son; bright with the pollen of jasmine and kadamba flowering on her banks; carrying across the ocean of existence all who bathe in her waters — may Kalinda’s daughter ever wash away the grime of my mind.

Colophon

॥ इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य श्रीगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यस्य श्रीमच्छङ्करभगवतः कृतौ यमुनाष्टकं सम्पूर्णम् ॥

iti śrīmat-paramahaṃsa-parivrājakācāryasya śrī-govinda-bhagavat-pūjyapāda-śiṣyasya śrīmac-chaṅkara-bhagavataḥ kṛtau yamunāṣṭakaṃ sampūrṇam ||

iti shrimat-paramahamsa-parivrajakacharyasya shri-govinda-bhagavat-pujyapada-shishyasya shrimach-chhankara-bhagavatah kritau yamunashtakam sampurnam ||

इस प्रकार परमहंस परिव्राजकाचार्य, श्रीगोविन्द भगवत्पूज्यपाद के शिष्य श्रीमत् शंकर भगवान की कृति यमुनाष्टकम् सम्पूर्ण हुआ।

Thus the Yamunāṣṭakam, a work of the revered Śaṅkara — paramahaṃsa, wandering teacher, disciple of Govinda Bhagavatpūjyapāda — is complete.

Frequently asked questions

What is the Yamunāṣṭakam?

Yamunāṣṭakam (श्रीयमुनाष्टकम्) is a ashtakam dedicated to Yamuna. An Ashtakam is a hymn of eight verses praising a deity, valued for being short, melodious and powerful to recite daily.

Which deity is the Yamunāṣṭakam dedicated to?

The Yamunāṣṭakam is dedicated to Yamuna.

Is the Yamunāṣṭakam available in Hindi and English?

Yes. On Adiveda the Yamunāṣṭakam is given verse by verse in Devanagari (the original Hindi/Sanskrit script) with Roman (IAST) transliteration, simple phonetics and a clear English meaning, so you can read, pronounce and understand every line.

What is the source of the Yamunāṣṭakam?

The Yamunāṣṭakam is drawn from By Ādi Śaṅkarācārya. (The sanskritdocuments edition shows minor variant readings, e.g. “dhunotu no” for “dhunotu me”.).

Can I read the Yamunāṣṭakam online for free?

Yes - the Yamunāṣṭakam is free to read online at Adiveda, formatted for mobile, for devotees in India and around the world.