Rama
श्रीरामप्रेमाष्टकम्
Rāma-Premāṣṭakam
Attributed to Yāmunācārya (as stated in its phala-śruti)
A loving eight-verse portrait of Śrī Rāma — bow in hand, Sītā at His side — recalling His deeds from guarding Viśvāmitra’s sacrifice to bridging the sea, each verse affirming “Rāmacandra is my helper”.
॥ ॐ ॥
श्यामाम्बुदाभमरविन्दविशालनेत्रं बन्धूकपुष्पसदृशाधरपाणिपादम् । सीतासहायमुदितं धृतचापबाणं रामं नमामि शिरसा रमणीयवेषम् ॥ १॥
śyāmāmbudābham aravinda-viśāla-netraṃ bandhūka-puṣpa-sadṛśādhara-pāṇi-pādam | sītā-sahāyam uditaṃ dhṛta-cāpa-bāṇaṃ rāmaṃ namāmi śirasā ramaṇīya-veṣam ||1||
shyamambudabham aravinda-vishala-netram bandhuka-pushpa-sadrishadhara-pani-padam | sita-sahayam uditam dhrita-chapa-banam ramam namami shirasa ramaniya-vesham ||1||
जो श्याम मेघ की आभावाले हैं, कमल-से विशाल नेत्रवाले हैं, जिनके अधर, हाथ और चरण बन्धूक पुष्प-से लाल हैं; जो सीताजी के साथ आनन्दित हैं और धनुष-बाण धारण किये हैं — उन रमणीय वेशवाले श्रीराम को मैं सिर झुकाकर प्रणाम करता हूँ।
Dark as a rain-cloud, with eyes wide as lotuses, His lips, hands and feet red as bandhūka blossoms; joyful with Sītā at His side, bearing bow and arrow — I bow my head to Rāma of enchanting form.
पटुजलधरधीरध्वानमादाय चापं पवनदमनमेकं बाणमाकृष्य तूणात् । अभयवचनदायी सानुजः सर्वतो मे रणहतदनुजेन्द्रो रामचन्द्रः सहायः ॥ २॥
paṭu-jaladhara-dhīra-dhvānam ādāya cāpaṃ pavana-damanam ekaṃ bāṇam ākṛṣya tūṇāt | abhaya-vacana-dāyī sānujaḥ sarvato me raṇa-hata-danujendro rāmacandraḥ sahāyaḥ ||2||
patu-jaladhara-dhira-dhvanam adaya chapam pavana-damanam ekam banam akrishya tunat | abhaya-vachana-dayi sanujah sarvato me rana-hata-danujendro ramachandrah sahayah ||2||
सजल मेघ की गम्भीर गर्जना-सी टंकारवाला धनुष लेकर, तरकश से वायु को भी वश में करनेवाला एक बाण खींचकर, अनुज लक्ष्मण सहित जो मुझे सब ओर से अभय-वचन देते हैं — रण में दनुजराज का वध करनेवाले श्रीरामचन्द्र मेरे सहायक हैं।
Taking up the bow whose twang is deep as a laden thunder-cloud, drawing from His quiver the one arrow that subdues the very wind, He with His younger brother grants me the word of fearlessness on every side — Rāmacandra, slayer of the demon-lord in battle, is my helper.
दशरथकुलदीपोऽमेयबाहुप्रतापो दशवदनसकोपः क्षालिताशेषपापः । कृतसुररिपुतापो नन्दितानेकभूपो विगततिमिरपङ्को रामचन्द्रः सहायः ॥ ३॥
daśaratha-kula-dīpo'meya-bāhu-pratāpo daśa-vadana-sakopaḥ kṣālitāśeṣa-pāpaḥ | kṛta-sura-ripu-tāpo nanditāneka-bhūpo vigata-timira-paṅko rāmacandraḥ sahāyaḥ ||3||
dasharatha-kula-dipo'meya-bahu-pratapo dasha-vadana-sakopah kshalitashesha-papah | krita-sura-ripu-tapo nanditaneka-bhupo vigata-timira-panko ramachandrah sahayah ||3||
जो दशरथ-कुल के दीपक हैं, अपरिमित बाहु-प्रतापवाले हैं, दशमुख रावण पर कोप करनेवाले हैं और समस्त पापों को धो देनेवाले हैं; जिन्होंने देवताओं के शत्रुओं को संताप दिया और अनेक राजाओं को आनन्दित किया — अज्ञानरूपी अन्धकार और पंक से रहित श्रीरामचन्द्र मेरे सहायक हैं।
Lamp of Daśaratha’s line, of measureless might of arm, wrathful toward the ten-faced one, washing away all sin; tormentor of the gods’ enemies and delight of many kings — Rāmacandra, free of the mire and darkness of ignorance, is my helper.
कुवलयदलनीलः कामितार्थप्रदो मे कृतमुनिजनरक्ष रक्षसामेकहन्ता । अपहृतदुरितोऽसौ नाममात्रेण पुंसामखिलसुरनृपेन्द्रो रामचन्द्रः सहायः ॥ ४॥
kuvalaya-dala-nīlaḥ kāmitārtha-prado me kṛta-muni-jana-rakṣa rakṣasām eka-hantā | apahṛta-durito'sau nāma-mātreṇa puṃsām akhila-sura-nṛpendro rāmacandraḥ sahāyaḥ ||4||
kuvalaya-dala-nilah kamitartha-prado me krita-muni-jana-raksha rakshasam eka-hanta | apahrita-durito'sau nama-matrena pumsam akhila-sura-nripendro ramachandrah sahayah ||4||
जो नील कमल की पंखुड़ी-से श्याम हैं, मेरी कामनाएँ पूर्ण करनेवाले हैं, मुनिजनों के रक्षक और राक्षसों के अद्वितीय संहारक हैं; जिनके नाम-मात्र से मनुष्यों के पाप हर लिये जाते हैं — समस्त देवों और राजाओं के स्वामी श्रीरामचन्द्र मेरे सहायक हैं।
Dark as the petal of a blue lotus, granter of my heart’s desires, protector of the sages and sole destroyer of the rākṣasas; by His mere name the sins of men are taken away — Rāmacandra, lord of all gods and kings, is my helper.
असुरकुलकृशानुर्मानसाम्भोजभानुः सुरनरनिकराणामग्रणीर्मे रघूणाम् । अगणितगुणसीमा नीलमेघौघधामा शमदमितमुनीन्द्रो रामचन्द्रः सहायः ॥ ५॥
asura-kula-kṛśānur mānasāmbhoja-bhānuḥ sura-nara-nikarāṇām agraṇīr me raghūṇām | agaṇita-guṇa-sīmā nīla-meghaugha-dhāmā śama-damita-munīndro rāmacandraḥ sahāyaḥ ||5||
asura-kula-krishanur manasambhoja-bhanuh sura-nara-nikaranam agranir me raghunam | aganita-guna-sima nila-meghaugha-dhama shama-damita-munindro ramachandrah sahayah ||5||
जो असुर-कुल के लिए अग्नि हैं, मन-कमल के लिए सूर्य हैं, देवताओं, मनुष्यों और रघुकुल में अग्रणी हैं; जिनके गुणों की कोई सीमा नहीं और जिनका श्रीविग्रह नील मेघों के समूह-सा है — शम-दम सम्पन्न मुनीन्द्रों के आराध्य श्रीरामचन्द्र मेरे सहायक हैं।
Fire to the demon clans, sun to the lotus of the heart, foremost among gods, men and the Raghus; His virtues beyond all count, His form dark as banks of blue clouds — Rāmacandra, adored by sages rich in calm and self-restraint, is my helper.
कुशिकतनययागं रक्षिता लक्ष्मणाढ्यः पवनशरनिकायक्षिप्तमारीचमायः । विदलितहरचापो मेदिनीनन्दनाया नयनकुमुदचन्द्रो रामचन्द्रः सहायः ॥ ६॥
kuśika-tanaya-yāgaṃ rakṣitā lakṣmaṇāḍhyaḥ pavana-śara-nikāya-kṣipta-mārīca-māyaḥ | vidalita-hara-cāpo medinī-nandanāyā nayana-kumuda-candro rāmacandraḥ sahāyaḥ ||6||
kushika-tanaya-yagam rakshita lakshmanadhyah pavana-shara-nikaya-kshipta-maricha-mayah | vidalita-hara-chapo medini-nandanaya nayana-kumuda-chandro ramachandrah sahayah ||6||
जिन्होंने लक्ष्मण सहित कुशिक-पुत्र विश्वामित्र के यज्ञ की रक्षा की, वायु-वेग बाणों के समूह से मारीच की माया को दूर फेंक दिया, और शिवजी के धनुष को तोड़ डाला — पृथ्वी-पुत्री सीता के नयन-कुमुदों के चन्द्र श्रीरामचन्द्र मेरे सहायक हैं।
Guardian, with Lakṣmaṇa, of Kuśika’s son’s sacrifice, who with volleys of wind-swift arrows hurled away Mārīca’s sorcery, and shattered Hara’s bow — Rāmacandra, the moon to the lily-eyes of the Earth’s daughter, is my helper.
पवनतनयहस्तन्यस्तपादाम्बुजात्मा कलशभववचोभिः प्राप्तमाहेन्द्रधन्वा । अपरिमितशरौघैः पूर्णतूणीरधीरो लघुनिहतकपीन्द्रो रामचन्द्रः सहायः ॥ ७॥
pavana-tanaya-hasta-nyasta-pādāmbujātmā kalaśa-bhava-vacobhiḥ prāpta-māhendra-dhanvā | aparimita-śaraughaiḥ pūrṇa-tūṇīra-dhīro laghu-nihata-kapīndro rāmacandraḥ sahāyaḥ ||7||
pavana-tanaya-hasta-nyasta-padambujatma kalasha-bhava-vachobhih prapta-mahendra-dhanva | aparimita-sharaughaih purna-tunira-dhiro laghu-nihata-kapindro ramachandrah sahayah ||7||
पवनपुत्र हनुमान के हाथों पर जिनके चरण-कमल विराजे; कलश-जन्मा अगस्त्य के वचनों से जिन्होंने माहेन्द्र धनुष प्राप्त किया; जो धीर हैं और जिनका तरकश अपरिमित बाण-समूहों से भरा है — क्षणभर में वानरराज बालि का वध करनेवाले श्रीरामचन्द्र मेरे सहायक हैं।
He whose lotus feet rested upon the hands of the Wind-god’s son; who by the words of pot-born Agastya received the Māhendra bow; steadfast, His quiver full of numberless arrows — Rāmacandra, who in an instant felled the monkey-king, is my helper.
कनकविमलकान्त्या सीतयालिङ्गिताङ्गो मुनिमनुजवरेण्यः सर्ववागीशवन्द्यः । स्वजननिकरबन्धुर्लीलया बद्धसेतुः सुरमनुजकपीन्द्रो रामचन्द्रः सहायः ॥ ८॥
kanaka-vimala-kāntyā sītayāliṅgitāṅgo muni-manuja-vareṇyaḥ sarva-vāgīśa-vandyaḥ | sva-jana-nikara-bandhur līlayā baddha-setuḥ sura-manuja-kapīndro rāmacandraḥ sahāyaḥ ||8||
kanaka-vimala-kantya sitayalingitango muni-manuja-varenyah sarva-vagisha-vandyah | sva-jana-nikara-bandhur lilaya baddha-setuh sura-manuja-kapindro ramachandrah sahayah ||8||
स्वर्ण-सी निर्मल कान्तिवाली सीताजी से जिनका अंग आलिंगित है; जो मुनियों और मनुष्यों में वरेण्य हैं और वाणी के समस्त स्वामियों से वन्दित हैं; जो अपने जनों के बन्धु हैं और जिन्होंने लीला से ही सेतु बाँध दिया — देवताओं, मनुष्यों और वानरों के स्वामी श्रीरामचन्द्र मेरे सहायक हैं।
His form embraced by Sītā of pure golden radiance; choicest among sages and men, revered by all masters of speech; kinsman of His own people, who bound the bridge in mere play — Rāmacandra, lord of gods, men and monkeys, is my helper.
Phala-śruti यामुनाचार्यकृतं दिव्यं रामाष्टकमिदं शुभम् । यः पठेत् प्रयतो भूत्वा स श्रीरामान्तिकं व्रजेत् ॥ ९॥
yāmunācārya-kṛtaṃ divyaṃ rāmāṣṭakam idaṃ śubham | yaḥ paṭhet prayato bhūtvā sa śrī-rāmāntikaṃ vrajet ||9||
yamunacharya-kritam divyam ramashtakam idam shubham | yah pathet prayato bhutva sa shri-ramantikam vrajet ||9||
यामुनाचार्य द्वारा रचित यह दिव्य और शुभ रामाष्टक जो मनुष्य संयमपूर्वक पढ़ता है, वह श्रीराम के समीप — उनके धाम को — जाता है।
Whoever, with a disciplined heart, recites this divine and auspicious Rāmāṣṭakam composed by Yāmunācārya goes into the very presence of Śrī Rāma.
Colophon ॥ इति श्रीरामप्रेमाष्टकं सम्पूर्णम् ॥
iti śrī-rāma-premāṣṭakaṃ sampūrṇam ||
iti shri-rama-premashtakam sampurnam ||
इस प्रकार श्रीरामप्रेमाष्टकम् सम्पूर्ण हुआ।
Thus the Śrī Rāma-Premāṣṭakam is complete.