Backवापस

Maa Saraswati

श्रीसरस्वत्यष्टकम्

Sarasvatyaṣṭakam

From the Padma Purāṇa — a dialogue (Śatānīka–Śaunaka, recalling Yudhiṣṭhira and Bhīṣma) on Sarasvatī’s boon of divine knowledge to Bṛhaspati

An eight-verse Purāṇic dialogue in which Sarasvatī, pleased by Bṛhaspati’s praise, grants stainless divine knowledge — promising to dwell for ever in the throat of one who recites this aṣṭaka at the three sandhyās.

Śatānīka uvāca

महामते महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद । अक्षीणकर्मबन्धस्तु पुरुषो द्विजसत्तम ॥ १॥

mahāmate mahāprājña sarva-śāstra-viśārada | akṣīṇa-karma-bandhas tu puruṣo dvija-sattama ||1||

mahamate mahapragya sarva-shastra-visharada | akshina-karma-bandhas tu purusho dvija-sattama ||1||

(शतानीक ने पूछा —) हे महामति, महाप्राज्ञ, समस्त शास्त्रों के विशारद द्विजश्रेष्ठ! जिस पुरुष के कर्म-बन्धन अभी क्षीण नहीं हुए हैं —

(Śatānīka asked:) O wise, deeply learned one, master of all the śāstras, best of the twice-born! For the man whose bonds of karma are not yet worn away —

मरणे यज्जपेज्जाप्यं यं च भावमनुस्मरन् । परं पदमवाप्नोति तन्मे ब्रूहि महामुने ॥ २॥

maraṇe yaj japej jāpyaṃ yaṃ ca bhāvam anusmaran | paraṃ padam avāpnoti tan me brūhi mahāmune ||2||

marane yaj japej japyam yam cha bhavam anusmaran | param padam avapnoti tan me bruhi mahamune ||2||

— वह मरण के समय कौन-सा जप जपे, और किस भाव का निरन्तर स्मरण करता हुआ परम पद को प्राप्त करे — हे महामुने! वह मुझे बताइए।

— what japa should he repeat at the hour of death, and remembering what should he attain the supreme abode — tell me that, O great sage.

Śaunaka uvāca

इदमेव महाराज पृष्टवांस्ते पितामहः । भीष्मं धर्मविदां श्रेष्ठं धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ३॥

idam eva mahārāja pṛṣṭavāṃs te pitāmahaḥ | bhīṣmaṃ dharma-vidāṃ śreṣṭhaṃ dharma-putro yudhiṣṭhiraḥ ||3||

idam eva maharaja prishtavams te pitamahah | bhishmam dharma-vidam shreshtham dharma-putro yudhishthirah ||3||

(शौनक ने कहा —) हे महाराज! यही प्रश्न आपके पितामह, धर्मपुत्र युधिष्ठिर ने धर्मवेत्ताओं में श्रेष्ठ भीष्म से पूछा था।

(Śaunaka said:) O great king, this very question your ancestor Yudhiṣṭhira, son of Dharma, asked of Bhīṣma, best among the knowers of dharma.

Yudhiṣṭhira uvāca

पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद । बृहस्पतिस्तुता देवी वागीशाय महात्मने । आत्मानं दर्शयामास सूर्यकोटिसमप्रभम् ॥ ४॥

pitāmaha mahāprājña sarva-śāstra-viśārada | bṛhaspati-stutā devī vāgīśāya mahātmane | ātmānaṃ darśayām āsa sūrya-koṭi-sama-prabham ||4||

pitamaha mahapragya sarva-shastra-visharada | brihaspati-stuta devi vagishaya mahatmane | atmanam darshayam asa surya-koti-sama-prabham ||4||

(युधिष्ठिर ने कहा —) हे पितामह, महाप्राज्ञ, सर्वशास्त्रविशारद! (तब भीष्म ने बताया कि) बृहस्पति द्वारा स्तुति की गयी देवी सरस्वती ने उन महात्मा वागीश के समक्ष करोड़ों सूर्यों-सी प्रभावाला अपना स्वरूप प्रकट किया।

(Yudhiṣṭhira said:) O grandsire, deeply wise, master of all the śāstras! — (and Bhīṣma told how) the Goddess, praised by Bṛhaspati, revealed to that great lord of speech her own form, blazing like ten million suns.

सरस्वत्युवाच । वरं वृणीष्व भद्रं ते यत्ते मनसि वर्तते । बृहस्पतिरुवाच । यदि मे वरदा देवि दिव्यज्ञानं प्रयच्छ मे ॥ ५॥

sarasvaty uvāca | varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te yat te manasi vartate | bṛhaspatir uvāca | yadi me varadā devi divya-jñānaṃ prayaccha me ||5||

sarasvaty uvacha | varam vrinishva bhadram te yat te manasi vartate | brihaspatir uvacha | yadi me varada devi divya-gyanam prayachchha me ||5||

सरस्वती ने कहा — “वर माँगो, तुम्हारा कल्याण हो — जो तुम्हारे मन में हो।” बृहस्पति ने कहा — “हे देवि! यदि आप मुझे वर देनेवाली हैं, तो मुझे दिव्य ज्ञान प्रदान कीजिए।”

Sarasvatī said: “Choose a boon — blessings upon you — whatever lies in your heart.” Bṛhaspati said: “If you would grant me a boon, O Goddess, bestow on me divine knowledge.”

Devy uvāca

हन्त ते निर्मलं ज्ञानं कुमतिध्वंसकारकम् । स्तोत्रेणानेन ये भक्त्या मां स्तुवन्ति मनीषिणः ॥ ६॥

hanta te nirmalaṃ jñānaṃ kumati-dhvaṃsa-kārakam | stotreṇānena ye bhaktyā māṃ stuvanti manīṣiṇaḥ ||6||

hanta te nirmalam gyanam kumati-dhvamsa-karakam | stotrenanena ye bhaktya mam stuvanti manishinah ||6||

देवी ने कहा — “लो, मैं तुम्हें कुबुद्धि का नाश करनेवाला निर्मल ज्ञान देती हूँ; और जो मनीषी इस स्तोत्र से भक्तिपूर्वक मेरी स्तुति करते हैं —”

The Goddess said: “Behold, I grant you stainless knowledge, destroyer of wrong understanding; and the wise who praise me with devotion through this hymn —”

लभते परमं ज्ञानं यत्सुरैरपि दुर्लभम् । प्राप्नोति पुरुषो नित्यं महामायाप्रसादतः ॥ ७॥

labhate paramaṃ jñānaṃ yat surair api durlabham | prāpnoti puruṣo nityaṃ mahāmāyā-prasādataḥ ||7||

labhate paramam gyanam yat surair api durlabham | prapnoti purusho nityam mahamaya-prasadatah ||7||

— वह पुरुष उस परम ज्ञान को पा लेता है जो देवताओं के लिए भी दुर्लभ है; महामाया के प्रसाद से उसे यह नित्य प्राप्त होता है।

— such a man gains that supreme knowledge which even the gods find hard to win; by the grace of Mahāmāyā he obtains it for ever.

Sarasvaty uvāca

त्रिसन्ध्यं प्रयतो नित्यं पठेदष्टकमुत्तमम् । तस्य कण्ठे सदा वासं करिष्यामि न संशयः ॥ ८॥

trisandhyaṃ prayato nityaṃ paṭhed aṣṭakam uttamam | tasya kaṇṭhe sadā vāsaṃ kariṣyāmi na saṃśayaḥ ||8||

trisandhyam prayato nityam pathed ashtakam uttamam | tasya kanthe sada vasam karishyami na samshayah ||8||

(सरस्वती ने कहा —) “जो संयमपूर्वक नित्य तीनों संध्याओं में इस उत्तम अष्टक का पाठ करेगा, उसके कण्ठ में मैं सदा वास करूँगी — इसमें संशय नहीं।”

(Sarasvatī said:) “Whoever, disciplined, recites this excellent octet daily at the three junctions of the day — in his throat I shall dwell for ever; of this there is no doubt.”

Colophon

॥ इति श्रीपद्मपुराणे दिव्यज्ञानप्रदायकं सरस्वत्यष्टकस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

iti śrī-padma-purāṇe divya-jñāna-pradāyakaṃ sarasvaty-aṣṭaka-stotraṃ sampūrṇam ||

iti shri-padma-purane divya-gyana-pradayakam sarasvaty-ashtaka-stotram sampurnam ||

इस प्रकार श्रीपद्मपुराण में दिव्य ज्ञान प्रदान करनेवाला सरस्वत्यष्टक स्तोत्र सम्पूर्ण हुआ।

Thus the Sarasvatyaṣṭaka-stotram, bestower of divine knowledge, from the Śrī Padma Purāṇa, is complete.

Frequently asked questions

What is the Sarasvatyaṣṭakam?

Sarasvatyaṣṭakam (श्रीसरस्वत्यष्टकम्) is a ashtakam dedicated to Saraswati. An Ashtakam is a hymn of eight verses praising a deity, valued for being short, melodious and powerful to recite daily.

Which deity is the Sarasvatyaṣṭakam dedicated to?

The Sarasvatyaṣṭakam is dedicated to Saraswati.

Is the Sarasvatyaṣṭakam available in Hindi and English?

Yes. On Adiveda the Sarasvatyaṣṭakam is given verse by verse in Devanagari (the original Hindi/Sanskrit script) with Roman (IAST) transliteration, simple phonetics and a clear English meaning, so you can read, pronounce and understand every line.

What is the source of the Sarasvatyaṣṭakam?

The Sarasvatyaṣṭakam is drawn from From the Padma Purāṇa — a dialogue (Śatānīka–Śaunaka, recalling Yudhiṣṭhira and Bhīṣma) on Sarasvatī’s boon of divine knowledge to Bṛhaspati.

Can I read the Sarasvatyaṣṭakam online for free?

Yes - the Sarasvatyaṣṭakam is free to read online at Adiveda, formatted for mobile, for devotees in India and around the world.