Backवापस

Maa Devi (Bhavani / Durga)

देव्यपराधक्षमापन स्तोत्रम्

Devi Aparadha Kshamapana Stotram

Ādi Śaṅkarācārya

Śaṅkarācārya’s plea for the Mother’s forgiveness, recited at the close of the Durgā Saptaśatī and Navratri pūjā — with its immortal refrain "kuputro jāyeta kvacid-api kumātā na bhavati": a bad son may be born, but never a bad mother.

न मन्त्रं नो यन्त्रं तदपि च न जाने स्तुतिमहो न चाह्वानं ध्यानं तदपि च न जाने स्तुतिकथाः । न जाने मुद्रास्ते तदपि च न जाने विलपनं परं जाने मातस्त्वदनुसरणं क्लेशहरणम् ॥ १॥

na mantraṃ no yantraṃ tad-api ca na jāne stutim-aho na cāhvānaṃ dhyānaṃ tad-api ca na jāne stuti-kathāḥ | na jāne mudrās-te tad-api ca na jāne vilapanaṃ paraṃ jāne mātas-tvad-anusaraṇaṃ kleśa-haraṇam ||1||

Na mantram no yantram tad-api cha na jaane stutim-aho na chaahvaanam dhyaanam tad-api cha na jaane stuti-kathaah, na jaane mudraas-te tad-api cha na jaane vilapanam param jaane maatas-tvad-anusaranam klesha-haranam.

हे माता! मैं न मन्त्र जानता हूँ, न यन्त्र, न ही स्तुति; न आवाहन जानता हूँ, न ध्यान, न स्तुति की कथाएँ; न आपकी मुद्राएँ जानता हूँ, न विलाप करना ही — परन्तु इतना जानता हूँ कि आपका अनुसरण ही क्लेशों का हरण है।

I know no mantra, no yantra, nor any hymn of praise; no invocation, no meditation, no stories of your glory; I know not your mudrās, nor even how to lament — but this I know, Mother: to follow you is to be rid of every sorrow.

विधेरज्ञानेन द्रविणविरहेणालसतया विधेयाशक्यत्वात्तव चरणयोर्या च्युतिरभूत् । तदेतत् क्षन्तव्यं जननि सकलोद्धारिणि शिवे कुपुत्रो जायेत क्वचिदपि कुमाता न भवति ॥ २॥

vidher-ajñānena draviṇa-viraheṇālasatayā vidheyāśakyatvāt-tava caraṇayor-yā cyutir-abhūt | tad-etat kṣantavyaṃ janani sakaloddhāriṇi śive kuputro jāyeta kvacid-api kumātā na bhavati ||2||

Vidher-ajnaanena dravina-virahenaalasatayaa vidheyaashakyatvaat-tava charanayor-yaa chyutir-abhoot, tad-etat kshantavyam janani sakaloddhaarini shive kuputro jaayeta kvachid-api kumaataa na bhavati.

विधि के अज्ञान से, धन के अभाव से, आलस्य से और यथाविधि करने की असमर्थता से आपके चरणों की सेवा में जो त्रुटि हुई — हे जननी! हे सबका उद्धार करनेवाली शिवे! वह क्षमा कीजिए; क्योंकि कुपुत्र भले हो जाए, कुमाता कहीं नहीं होती।

Whatever lapse there has been at your feet — through ignorance of the rites, want of means, sloth, or sheer inability — forgive it, O Mother, Śivā, uplifter of all; a bad son may be born, but never a bad mother.

पृथिव्यां पुत्रास्ते जननि बहवः सन्ति सरलाः परं तेषां मध्ये विरलतरलोऽहं तव सुतः । मदीयोऽयं त्यागः समुचितमिदं नो तव शिवे कुपुत्रो जायेत क्वचिदपि कुमाता न भवति ॥ ३॥

pṛthivyāṃ putrās-te janani bahavaḥ santi saralāḥ paraṃ teṣāṃ madhye virala-taralo'haṃ tava sutaḥ | madīyo'yaṃ tyāgaḥ samucitam-idaṃ no tava śive kuputro jāyeta kvacid-api kumātā na bhavati ||3||

Prithivyaam putraas-te janani bahavah santi saralaah param teshaam madhye virala-taralo-ham tava sutah, madeeyo-yam tyaagah samuchitam-idam no tava shive kuputro jaayeta kvachid-api kumaataa na bhavati.

हे जननी! पृथ्वी पर आपके सीधे-सरल पुत्र बहुत हैं, पर उन सबमें मैं ही अत्यन्त चंचल आपका बेटा हूँ; फिर भी मेरा त्याग करना — हे शिवे! — आपके योग्य नहीं; कुपुत्र भले हो जाए, कुमाता कहीं नहीं होती।

Many guileless sons of yours are on this earth, Mother; among them I am the rare fickle one — yet your son. To cast me off, O Śivā, would not become you; a bad son may be born, but never a bad mother.

जगन्मातर्मातस्तव चरणसेवा न रचिता न वा दत्तं देवि द्रविणमपि भूयस्तव मया । तथापि त्वं स्नेहं मयि निरुपमं यत्प्रकुरुषे कुपुत्रो जायेत क्वचिदपि कुमाता न भवति ॥ ४॥

jagan-mātar-mātas-tava caraṇa-sevā na racitā na vā dattaṃ devi draviṇam-api bhūyas-tava mayā | tathāpi tvaṃ snehaṃ mayi nirupamaṃ yat-prakuruṣe kuputro jāyeta kvacid-api kumātā na bhavati ||4||

Jagan-maatar-maatas-tava charana-sevaa na rachitaa na vaa dattam devi dravinam-api bhooyas-tava mayaa, tathaapi tvam sneham mayi nirupamam yat-prakurushe kuputro jaayeta kvachid-api kumaataa na bhavati.

हे जगन्माता! हे माता! मैंने न आपके चरणों की सेवा की, न हे देवी! आपको बहुत धन ही अर्पित किया; फिर भी आप मुझ पर जो अनुपम स्नेह करती हैं — (उसका कारण यही है कि) कुपुत्र भले हो जाए, कुमाता कहीं नहीं होती।

O Mother of the world, I have neither served your feet nor offered you abundant wealth, O goddess; yet the matchless love you bestow on me — because a bad son may be born, but never a bad mother.

परित्यक्ता देवा विविधविधसेवाकुलतया मया पञ्चाशीतेरधिकमपनीते तु वयसि । इदानीं चेन्मातस्तव यदि कृपा नापि भविता निरालम्बो लम्बोदरजननि कं यामि शरणम् ॥ ५॥

parityaktā devā vividha-vidha-sevā-kulatayā mayā pañcāśīter-adhikam-apanīte tu vayasi | idānīṃ cen-mātas-tava yadi kṛpā nāpi bhavitā nirālambo lambodara-janani kaṃ yāmi śaraṇam ||5||

Parityaktaa devaa vividha-vidha-sevaa-kulatayaa mayaa panchaasheeter-adhikam-apaneete tu vayasi, idaaneem chen-maatas-tava yadi kripaa naapi bhavitaa niraalambo lambodara-janani kam yaami sharanam.

नाना प्रकार की सेवाओं की व्याकुलता के कारण मैंने अन्य देवताओं को छोड़ दिया है, और मेरी पचासी वर्ष से अधिक आयु बीत चुकी है; हे लम्बोदर (गणेश) की जननी! अब भी यदि आपकी कृपा न हुई, तो निराधार मैं किसकी शरण जाऊँ?

Worn out by their manifold services I have forsaken the gods, and more than eighty-five years of my life are spent; if even now your grace comes not, O mother of Lambodara, to whom shall I, supportless, turn for refuge?

श्वपाको जल्पाको भवति मधुपाकोपमगिरा निरातङ्को रङ्को विहरति चिरं कोटिकनकैः । तवापर्णे कर्णे विशति मनुवर्णे फलमिदं जनः को जानीते जननि जपनीयं जपविधौ ॥ ६॥

śvapāko jalpāko bhavati madhupākopama-girā nirātaṅko raṅko viharati ciraṃ koṭi-kanakaiḥ | tavāparṇe karṇe viśati manu-varṇe phalam-idaṃ janaḥ ko jānīte janani japanīyaṃ japa-vidhau ||6||

Shvapaako jalpaako bhavati madhupaakopama-giraa niraatanko ranko viharati chiram koti-kanakaih, tavaaparne karne vishati manu-varne phalam-idam janah ko jaaneete janani japaneeyam japa-vidhau.

(आपकी कृपा से) चाण्डाल भी मधु-पाक जैसी मीठी वाणीवाला वक्ता बन जाता है, और दरिद्र भी करोड़ों स्वर्णमुद्राओं के साथ चिरकाल निर्भय विहार करता है; हे अपर्णा! जब आपके मन्त्र का एक अक्षर कान में पड़ने का यह फल है, तो हे जननी! विधिपूर्वक जप करने का फल कौन जान सकता है?

An outcaste becomes an orator with speech sweet as honey; a pauper sports long and fearless with crores of gold — if such is the fruit when one syllable of your mantra, O Aparṇā, enters the ear, who, Mother, can know the fruit of its full and faithful japa?

चिताभस्मालेपो गरलमशनं दिक्पटधरो जटाधारी कण्ठे भुजगपतिहारी पशुपतिः । कपाली भूतेशो भजति जगदीशैकपदवीं भवानि त्वत्पाणिग्रहणपरिपाटीफलमिदम् ॥ ७॥

citā-bhasmālepo garalam-aśanaṃ dik-paṭa-dharo jaṭā-dhārī kaṇṭhe bhujaga-pati-hārī paśupatiḥ | kapālī bhūteśo bhajati jagad-īśaika-padavīṃ bhavāni tvat-pāṇi-grahaṇa-paripāṭī-phalam-idam ||7||

Chitaa-bhasmaalepo garalam-ashanam dik-pata-dharo jataa-dhaaree kanthe bhujaga-pati-haaree pashupatih, kapaalee bhootesho bhajati jagad-eeshaika-padaveem bhavaani tvat-paani-grahana-paripaatee-phalam-idam.

चिता की भस्म का लेप, विष का भोजन, दिशाएँ ही वस्त्र, जटाधारी, कण्ठ में सर्पराज का हार — ऐसे कपाली, भूतेश पशुपति भी "जगदीश" की एकमात्र पदवी पाते हैं; हे भवानी! यह आपके पाणिग्रहण की परिपाटी का ही फल है।

Smeared with funeral ash, his food poison, the quarters his only garment, matted-locked, the king of serpents his necklace — yet the skull-bearer, lord of ghosts, Paśupati holds the unique title "Lord of the World": this, O Bhavānī, is the fruit of taking your hand in marriage.

न मोक्षस्याकाङ्क्षा भवविभववाञ्छापि च न मे न विज्ञानापेक्षा शशिमुखि सुखेच्छापि न पुनः । अतस्त्वां संयाचे जननि जननं यातु मम वै मृडानी रुद्राणी शिव शिव भवानीति जपतः ॥ ८॥

na mokṣasyākāṅkṣā bhava-vibhava-vāñchāpi ca na me na vijñānāpekṣā śaśi-mukhi sukhecchāpi na punaḥ | atas-tvāṃ saṃyāce janani jananaṃ yātu mama vai mṛḍānī rudrāṇī śiva śiva bhavānīti japataḥ ||8||

Na mokshasyaakaankshaa bhava-vibhava-vaanchhaapi cha na me na vijnaanaapekshaa shashi-mukhi sukhechchhaapi na punah, atas-tvaam samyaache janani jananam yaatu mama vai mridaanee rudraanee shiva shiva bhavaaneeti japatah.

मुझे न मोक्ष की आकांक्षा है, न संसार के वैभव की इच्छा; हे शशिमुखी! न विज्ञान की अपेक्षा है, न सुख की ही कामना; आपसे मेरी बस यही याचना है, हे जननी — मेरा जीवन "मृडानी, रुद्राणी, शिव, शिव, भवानी" जपते हुए बीते।

I crave not liberation, nor the world’s splendours; O moon-faced one, I seek no learning, not even happiness; this alone I beg of you, Mother — that my life pass in chanting "Mṛḍānī, Rudrāṇī, Śiva, Śiva, Bhavānī."

नाराधितासि विधिना विविधोपचारैः किं रुक्षचिन्तनपरैर्न कृतं वचोभिः । श्यामे त्वमेव यदि किञ्चन मय्यनाथे धत्से कृपामुचितमम्ब परं तवैव ॥ ९॥

nārādhitāsi vidhinā vividhopacāraiḥ kiṃ rukṣa-cintana-parair-na kṛtaṃ vacobhiḥ | śyāme tvam-eva yadi kiñcana mayy-anāthe dhatse kṛpām-ucitam-amba paraṃ tavaiva ||9||

Naaraadhitaasi vidhinaa vividhopachaaraih kim ruksha-chintana-parair-na kritam vachobhih, shyaame tvam-eva yadi kinchana mayy-anaathe dhatse kripaam-uchitam-amba param tavaiva.

मैंने विधिपूर्वक नाना उपचारों से आपकी आराधना नहीं की; रूखे चिन्तन में लगे मेरे वचनों ने क्या-क्या अपराध नहीं किया! फिर भी हे श्यामा! मुझ अनाथ पर आप जो थोड़ी भी कृपा करती हैं — हे अम्ब! वह आपके ही योग्य है।

I have not worshipped you with rites and varied offerings; what wrongs have my words, bent on harsh thoughts, not done! Yet if you, O dark one, show any grace to me, the orphan — that, Mother, befits you alone.

आपत्सु मग्नः स्मरणं त्वदीयं करोमि दुर्गे करुणार्णवेशि । नैतच्छठत्वं मम भावयेथाः क्षुधातृषार्ता जननीं स्मरन्ति ॥ १०॥

āpatsu magnaḥ smaraṇaṃ tvadīyaṃ karomi durge karuṇārṇaveśi | naitac-chaṭhatvaṃ mama bhāvayethāḥ kṣudhā-tṛṣārtā jananīṃ smaranti ||10||

Aapatsu magnah smaranam tvadeeyam karomi durge karunaarnaveshi, naitach-chhathatvam mama bhaavayethaah kshudhaa-trishaartaa jananeem smaranti.

आपत्तियों में डूबा हुआ मैं आपका स्मरण करता हूँ, हे दुर्गे! हे करुणा-सागर की स्वामिनी! इसे मेरी धूर्तता न समझिए — भूख-प्यास से पीड़ित बालक माता को ही तो याद करते हैं।

Sunk in calamities I remember you, O Durgā, mistress of the ocean of mercy; do not think this guile in me — children stricken by hunger and thirst remember their mother.

जगदम्ब विचित्रमत्र किं परिपूर्णा करुणास्ति चेन्मयि । अपराधपरम्परापरं न हि माता समुपेक्षते सुतम् ॥ ११॥

jagad-amba vicitram-atra kiṃ paripūrṇā karuṇāsti cen-mayi | aparādha-paramparā-paraṃ na hi mātā samupekṣate sutam ||11||

Jagad-amba vichitram-atra kim paripoornaa karunaasti chen-mayi, aparaadha-paramparaa-param na hi maataa samupekshate sutam.

हे जगदम्बा! इसमें आश्चर्य ही क्या, यदि आपकी परिपूर्ण करुणा मुझ पर है — अपराधों की परम्परा में लगे हुए पुत्र की भी माता उपेक्षा नहीं करती।

O Mother of the world, what wonder is it if your full compassion rests on me? A mother does not forsake her son, though he run from offence to offence.

मत्समः पातकी नास्ति पापघ्नी त्वत्समा न हि । एवं ज्ञात्वा महादेवि यथायोग्यं तथा कुरु ॥ १२॥

mat-samaḥ pātakī nāsti pāpa-ghnī tvat-samā na hi | evaṃ jñātvā mahā-devi yathā-yogyaṃ tathā kuru ||12||

Mat-samah paatakee naasti paapa-ghnee tvat-samaa na hi, evam jnaatvaa mahaa-devi yathaa-yogyam tathaa kuru.

मेरे समान कोई पातकी नहीं और आपके समान कोई पापहारिणी नहीं — हे महादेवी! ऐसा जानकर जो उचित हो, वही कीजिए।

There is no sinner like me, and none who destroys sin like you — knowing this, O great Goddess, do as you deem fit.

Colophon

॥ इति श्रीशङ्कराचार्यविरचितं देव्यपराधक्षमापनस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

|| iti śrī-śaṅkarācārya-viracitaṃ devy-aparādha-kṣamāpana-stotraṃ sampūrṇam ||

Iti shree-shankaraachaarya-virachitam devy-aparaadha-kshamaapana-stotram sampoornam.

इस प्रकार श्रीशंकराचार्य द्वारा रचित देव्यपराध-क्षमापन स्तोत्र सम्पूर्ण हुआ।

Thus ends the Devī Aparādha Kṣamāpana Stotram composed by Śrī Śaṅkarācārya.

Frequently asked questions

What is the Devi Aparadha Kshamapana Stotram?

Devi Aparadha Kshamapana Stotram (देव्यपराधक्षमापन स्तोत्रम्) is a stotram dedicated to Devi (Bhavani / Durga). A Stotram is a hymn of praise in Sanskrit verse that glorifies a deity and is recited to earn merit and the deity's grace.

Which deity is the Devi Aparadha Kshamapana Stotram dedicated to?

The Devi Aparadha Kshamapana Stotram is dedicated to Devi (Bhavani / Durga).

Is the Devi Aparadha Kshamapana Stotram available in Hindi and English?

Yes. On Adiveda the Devi Aparadha Kshamapana Stotram is given verse by verse in Devanagari (the original Hindi/Sanskrit script) with Roman (IAST) transliteration, simple phonetics and a clear English meaning, so you can read, pronounce and understand every line.

What is the source of the Devi Aparadha Kshamapana Stotram?

The Devi Aparadha Kshamapana Stotram is drawn from Ādi Śaṅkarācārya.

Can I read the Devi Aparadha Kshamapana Stotram online for free?

Yes - the Devi Aparadha Kshamapana Stotram is free to read online at Adiveda, formatted for mobile, for devotees in India and around the world.