Shri Shiva
द्वादश ज्योतिर्लिङ्ग स्तोत्रम्
Dwadasha Jyotirlinga Stotram
Attributed to Ādi Śaṅkarācārya
Hymn to the twelve Jyotirliṅgas — Somanātha, Mallikārjuna, Mahākāla, Oṅkāreśvara, Vaidyanātha, Nāganātha, Kedāra, Tryambaka, Rāmeśvara, Bhīmaśaṅkara, Viśvanātha and Ghṛṣṇeśvara. Reciting it with devotion is said to bestow the fruit of beholding all twelve shrines; recited especially on Mondays, in Śrāvaṇa and on Mahāśivarātri.
॥ ॐ ॥
Somanātha सौराष्ट्रदेशे विशदेऽतिरम्ये ज्योतिर्मयं चन्द्रकलावतंसम् । भक्तिप्रदानाय कृपावतीर्णं तं सोमनाथं शरणं प्रपद्ये ॥ १॥
saurāṣṭra-deśe viśade'tiramye jyotirmayaṃ candra-kalāvataṃsam | bhakti-pradānāya kṛpāvatīrṇaṃ taṃ somanāthaṃ śaraṇaṃ prapadye ||1||
Sauraashtra-deshe vishade'tiramye jyotirmayam chandra-kalaavatamsam, bhakti-pradaanaaya kripaavateernam tam Somanaatham sharanam prapadye.
अत्यन्त रमणीय और पवित्र सौराष्ट्र देश में जो ज्योतिर्मय रूप में, चन्द्रकला को शिरोभूषण बनाये विराजते हैं, और भक्ति प्रदान करने के लिए कृपा करके अवतीर्ण हुए हैं — उन सोमनाथ की मैं शरण लेता हूँ।
In the pure and lovely land of Saurāṣṭra he shines as pure light, the moon's crescent his crest, descended in grace to bestow devotion — in that Somanātha I take refuge.
Mallikārjuna श्रीशैलशृङ्गे विविधप्रसङ्गे शेषाद्रिशृङ्गेऽपि सदा वसन्तम् । तमर्जुनं मल्लिकपूर्वमेकं नमामि संसारसमुद्रसेतुम् ॥ २॥
śrī-śaila-śṛṅge vividha-prasaṅge śeṣādri-śṛṅge'pi sadā vasantam | tam-arjunaṃ mallika-pūrvam-ekaṃ namāmi saṃsāra-samudra-setum ||2||
Shree-shaila-shringe vividha-prasange sheshaadri-shringe'pi sadaa vasantam, tam Arjunam mallika-poorvam ekam namaami samsaara-samudra-setum.
नाना दिव्य लीलाओं के स्थान श्रीशैल के शिखर पर — शेषाचल के शृंग पर भी — जो सदा निवास करते हैं, उन "मल्लिका" पूर्वकवाले अद्वितीय अर्जुन (मल्लिकार्जुन) को, जो संसार-सागर के सेतु हैं, मैं नमस्कार करता हूँ।
Ever dwelling on Śrīśaila's peak, scene of many divine sports — on Śeṣādri's crest as well — that one Arjuna prefixed by "Mallikā" (Mallikārjuna), the bridge over the ocean of worldly existence, I salute.
Mahākāla अवन्तिकायां विहितावतारं मुक्तिप्रदानाय च सज्जनानाम् । अकालमृत्योः परिरक्षणार्थं वन्दे महाकालमहासुरेशम् ॥ ३॥
avantikāyāṃ vihitāvatāraṃ mukti-pradānāya ca sajjanānām | akāla-mṛtyoḥ parirakṣaṇārthaṃ vande mahākāla-mahāsureśam ||3||
Avantikaayaam vihitaavataaram mukti-pradaanaaya cha sajjanaanaam, akaala-mrityoh parirakshanaartham vande Mahaakaala-mahaasuresham.
जिन्होंने सज्जनों को मुक्ति देने और अकाल मृत्यु से रक्षा करने के लिए अवन्तिका (उज्जैन) में अवतार लिया — उन देवेश्वर महाकाल की मैं वन्दना करता हूँ।
Who took his abode in Avantikā (Ujjain) to grant liberation to the good and to guard them from untimely death — that Mahākāla, great Lord of gods, I adore.
Oṅkāreśvara कावेरिकानर्मदयोः पवित्रे समागमे सज्जनतारणाय । सदैव मान्धातृपुरे वसन्तमोङ्कारमीशं शिवमेकमीडे ॥ ४॥
kāverikā-narmadayoḥ pavitre samāgame sajjana-tāraṇāya | sadaiva māndhātṛ-pure vasantam-oṅkāram-īśaṃ śivam-ekam-īḍe ||4||
Kaaverikaa-narmadayoh pavitre samaagame sajjana-taaranaaya, sadaiva maandhaatri-pure vasantam Onkaaram eesham shivam ekam eede.
कावेरी और नर्मदा के पवित्र संगम पर, सज्जनों को तारने के लिए जो सदा मान्धाता-पुरी में निवास करते हैं — उन एकमात्र ईश ओंकारेश्वर शिव की मैं स्तुति करता हूँ।
At the holy confluence of the Kāverī and the Narmadā, ever dwelling in Māndhātā's city to ferry the good across — that one Lord, Oṅkāreśvara Śiva, I praise.
Vaidyanātha पूर्वोत्तरे प्रज्वलिकानिधाने सदा वसन्तं गिरिजासमेतम् । सुरासुराराधितपादपद्मं श्रीवैद्यनाथं तमहं नमामि ॥ ५॥
pūrvottare prajvalikā-nidhāne sadā vasantaṃ girijā-sametam | surāsurārādhita-pāda-padmaṃ śrī-vaidyanāthaṃ tam-ahaṃ namāmi ||5||
Poorvottare prajvalikaa-nidhaane sadaa vasantam girijaa-sametam, suraasuraaraadhita-paada-padmam Shri-Vaidyanaatham tam aham namaami.
पूर्व-उत्तर दिशा में चिताभूमि (प्रज्वलिका-निधान, देवघर) में जो गिरिजा सहित सदा निवास करते हैं, जिनके चरण-कमल देवताओं और असुरों से पूजित हैं — उन श्रीवैद्यनाथ को मैं नमस्कार करता हूँ।
In the north-east, at the place of the sacred flame (Deoghar), ever dwelling with Girijā, his lotus feet adored by gods and asuras alike — that Śrī Vaidyanātha I salute.
Nāganātha याम्ये सदङ्गे नगरेऽतिरम्ये विभूषिताङ्गं विविधैश्च भोगैः । सद्भक्तिमुक्तिप्रदमीशमेकं श्रीनागनाथं शरणं प्रपद्ये ॥ ६॥
yāmye sadaṅge nagare'tiramye vibhūṣitāṅgaṃ vividhaiś-ca bhogaiḥ | sad-bhakti-mukti-pradam-īśam-ekaṃ śrī-nāganāthaṃ śaraṇaṃ prapadye ||6||
Yaamye sadange nagare'tiramye vibhooshitaangam vividhaish cha bhogaih, sad-bhakti-mukti-pradam eesham ekam Shri-Naaganaatham sharanam prapadye.
दक्षिण दिशा में अत्यन्त रमणीय सदंग नगर में, जिनके अंग नाना भोगों (सर्पों के आभूषणों) से विभूषित हैं, जो सच्ची भक्ति और मुक्ति देनेवाले एकमात्र ईश हैं — उन श्रीनागनाथ की मैं शरण लेता हूँ।
In the south, in the lovely city of Sadaṅga, his form adorned with manifold serpent-ornaments, the one Lord who grants true devotion and liberation — in that Śrī Nāganātha I take refuge.
Kedāreśvara महाद्रिपार्श्वे च तटे रमन्तं सम्पूज्यमानं सततं मुनीन्द्रैः । सुरासुरैर्यक्षमहोरगाद्यैः केदारमीशं शिवमेकमीडे ॥ ७॥
mahādri-pārśve ca taṭe ramantaṃ sampūjyamānaṃ satataṃ munīndraiḥ | surāsurair-yakṣa-mahoragādyaiḥ kedāram-īśaṃ śivam-ekam-īḍe ||7||
Mahaadri-paarshve cha tate ramantam sampoojyamaanam satatam muneendraih, suraasurair yaksha-mahoragaadyaih Kedaaram eesham shivam ekam eede.
महान हिमालय के पार्श्व में (मन्दाकिनी के) तट पर जो रमण करते हैं, श्रेष्ठ मुनियों, देवताओं, असुरों, यक्षों और महानागों आदि से जो निरन्तर पूजित हैं — उन एकमात्र ईश केदारनाथ शिव की मैं स्तुति करता हूँ।
Delighting on the flank of the great Himālaya by the river's bank, ceaselessly worshipped by the best of sages, by gods, asuras, yakṣas and great serpents — that one Lord, Kedāra Śiva, I praise.
Tryambakeśvara सह्याद्रिशीर्षे विमले वसन्तं गोदावरीतीरपवित्रदेशे । यद्दर्शनात्पातकमाशु नाशं प्रयाति तं त्र्यम्बकमीशमीडे ॥ ८॥
sahyādri-śīrṣe vimale vasantaṃ godāvarī-tīra-pavitra-deśe | yad-darśanāt-pātakam-āśu nāśaṃ prayāti taṃ tryambakam-īśam-īḍe ||8||
Sahyaadri-sheershe vimale vasantam godaavaree-teera-pavitra-deshe, yad-darshanaat paatakam aashu naasham prayaati tam Tryambakam eesham eede.
सह्याद्रि के निर्मल शिखर पर, गोदावरी-तट के पवित्र प्रदेश में जो निवास करते हैं, जिनके दर्शन मात्र से पाप शीघ्र नष्ट हो जाते हैं — उन ईश त्र्यम्बकेश्वर की मैं स्तुति करता हूँ।
Dwelling on the pure crest of the Sahyādri, in the holy land on the Godāvarī's bank, by whose mere sight sin swiftly perishes — that Lord Tryambaka I praise.
Rāmeśvara सुताम्रपर्णीजलराशियोगे निबध्य सेतुं विशिखैरसंख्यैः । श्रीरामचन्द्रेण समर्पितं तं रामेश्वराख्यं नियतं नमामि ॥ ९॥
sutāmraparṇī-jala-rāśi-yoge nibadhya setuṃ viśikhair-asaṃkhyaiḥ | śrī-rāmacandreṇa samarpitaṃ taṃ rāmeśvarākhyaṃ niyataṃ namāmi ||9||
Sutaamraparnee-jala-raashi-yoge nibadhya setum vishikhair asankhyaih, Shri-Raamachandrena samarpitam tam Raameshvaraakhyam niyatam namaami.
सुन्दर ताम्रपर्णी नदी और समुद्र के संगम पर, असंख्य बाणों से सेतु बाँधकर श्रीरामचन्द्र ने जिनकी स्थापना (समर्पण) की — उन रामेश्वर नामक ज्योतिर्लिंग को मैं नित्य नमस्कार करता हूँ।
Where the fair Tāmraparṇī meets the mass of ocean waters, established by Śrī Rāmacandra after he bound the bridge with countless arrows — him named Rāmeśvara I constantly salute.
Bhīmaśaṅkara यं डाकिनीशाकिनिकासमाजे निषेव्यमाणं पिशिताशनैश्च । सदैव भीमादिपदप्रसिद्धं तं शङ्करं भक्तहितं नमामि ॥ १०॥
yaṃ ḍākinī-śākinikā-samāje niṣevyamāṇaṃ piśitāśanaiś-ca | sadaiva bhīmādi-pada-prasiddhaṃ taṃ śaṅkaraṃ bhakta-hitaṃ namāmi ||10||
Yam daakinee-shaakinikaa-samaaje nishevyamaanam pishitaashanaish cha, sadaiva bheemaadi-pada-prasiddham tam Shankaram bhakta-hitam namaami.
डाकिनी-शाकिनी (नामक क्षेत्र) के समाज में जो (तपस्वियों और) भूतगणों से भी सेवित हैं, और सदा "भीम" आदि पद से प्रसिद्ध हैं — भक्तों के हितकारी उन शंकर (भीमाशंकर) को मैं नमस्कार करता हूँ।
Whom, in the region of Ḍākinī, even the flesh-eating spirits attend; ever famed by the name beginning "Bhīma" — that Śaṅkara (Bhīmaśaṅkara), benefactor of devotees, I salute.
Viśvanātha सानन्दमानन्दवने वसन्तमानन्दकन्दं हतपापवृन्दम् । वाराणसीनाथमनाथनाथं श्रीविश्वनाथं शरणं प्रपद्ये ॥ ११॥
sānandam-ānanda-vane vasantam-ānanda-kandaṃ hata-pāpa-vṛndam | vārāṇasī-nātham-anātha-nāthaṃ śrī-viśvanāthaṃ śaraṇaṃ prapadye ||11||
Saanandam aananda-vane vasantam aananda-kandam hata-paapa-vrindam, Vaaraanasee-naatham anaatha-naatham Shri-Vishvanaatham sharanam prapadye.
जो आनन्दपूर्वक आनन्दवन (काशी) में निवास करते हैं, आनन्द के कन्द हैं, पापों के समूह का नाश करनेवाले हैं — वाराणसी के नाथ, अनाथों के नाथ उन श्रीविश्वनाथ की मैं शरण लेता हूँ।
Blissfully dwelling in the Forest of Bliss (Kāśī), the very root of joy, destroyer of hosts of sins — Lord of Vārāṇasī, Lord of the lordless — in that Śrī Viśvanātha I take refuge.
Ghṛṣṇeśvara इलापुरे रम्यविशालकेऽस्मिन् समुल्लसन्तं च जगद्वरेण्यम् । वन्दे महोदारतरस्वभावं घृष्णेश्वराख्यं शरणं प्रपद्ये ॥ १२॥
ilāpure ramya-viśālake'smin samullasantaṃ ca jagad-vareṇyam | vande mahodāratara-svabhāvaṃ ghṛṣṇeśvarākhyaṃ śaraṇaṃ prapadye ||12||
Ilaapure ramya-vishaalake'smin samullasantam cha jagad-varenyam, vande mahodaaratara-svabhaavam Ghrishneshvaraakhyam sharanam prapadye.
इस रमणीय और विशाल इलापुर (एलोरा/वेरुल) में जो दीप्तिमान विराजते हैं, जो जगत के वरेण्य (परम वंदनीय) हैं — अत्यन्त उदार स्वभाववाले उन घृष्णेश्वर नामक ज्योतिर्लिंग की मैं वन्दना और शरण ग्रहण करता हूँ।
Shining forth in this lovely, spacious Ilāpura (Ellora), most worthy of the world's worship, of supremely generous nature — him named Ghṛṣṇeśvara I adore, and in him take refuge.
Phala-śruti ज्योतिर्मयद्वादशलिङ्गकानां शिवात्मनां प्रोक्तमिदं क्रमेण । स्तोत्रं पठित्वा मनुजोऽतिभक्त्या फलं तदालोक्य निजं भजेच्च ॥ १३॥
jyotirmaya-dvādaśa-liṅgakānāṃ śivātmanāṃ proktam-idaṃ krameṇa | stotraṃ paṭhitvā manujo'tibhaktyā phalaṃ tad-ālokya nijaṃ bhajec-ca ||13||
Jyotirmaya-dvaadasha-lingakaanaam shivaatmanaam proktam idam kramena, stotram pathitvaa manujo'tibhaktyaa phalam tad-aalokya nijam bhajech cha.
शिव-स्वरूप इन बारह ज्योतिर्मय लिंगों का यह स्तोत्र क्रम से कहा गया; जो मनुष्य इसे अत्यन्त भक्ति से पढ़ता है, वह इनके दर्शन का फल पाकर अपने अभीष्ट को प्राप्त करता है।
This hymn of the twelve light-formed liṅgas, embodiments of Śiva, has been declared in order; the man who recites it with deep devotion gains the fruit of beholding them and attains his own desired end.
Colophon ॥ इति श्रीद्वादशज्योतिर्लिङ्गस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥
|| iti śrī-dvādaśa-jyotirliṅga-stotraṃ sampūrṇam ||
Iti Shri-Dvaadasha-jyotirlinga-stotram sampoornam.
इस प्रकार श्रीद्वादश ज्योतिर्लिंग स्तोत्र सम्पूर्ण हुआ।
Thus ends the Śrī Dvādaśa Jyotirliṅga Stotram.