Vishnu
श्रीदीनबन्ध्वष्टकम्
Dīnabandhvaṣṭakam
By Paramahaṃsa Svāmī Brahmānanda
An eight-verse prayer to Lord Viṣṇu as Dīnabandhu, the Friend of the lowly — each verse recalling His cosmic glory and saving deeds (rescuing the earth, Draupadī and Gajendra) and imploring that He become visible to the devotee’s eyes this very day.
॥ ॐ ॥
यस्मादिदं जगदुदेति चतुर्मुखाद्यं यस्मिन्नवस्थितमशेषमशेषमूले । यत्रोपयाति विलयं च समस्तमन्ते दृग्गोचरो भवतु मेऽद्य स दीनबन्धुः ॥ १॥
yasmādidaṃ jagadudeti caturmukhādyaṃ yasminn avasthitam aśeṣam aśeṣa-mūle | yatropayāti vilayaṃ ca samastam ante dṛg-gocaro bhavatu me'dya sa dīna-bandhuḥ ||1||
yasmadidam jagadudeti chaturmukhadyam yasminn avasthitam ashesham ashesha-mule | yatropayati vilayam cha samastam ante drig-gocharo bhavatu me'dya sa dina-bandhuh ||1||
जिनसे चतुर्मुख ब्रह्मा आदि यह सम्पूर्ण जगत उत्पन्न होता है, सबके मूल जिन प्रभु में यह समस्त विश्व स्थित रहता है, और अन्त में जिनमें ही सब लीन हो जाता है — वे दीनबन्धु आज मेरे नेत्रों के समक्ष प्रकट हों।
From whom this universe, beginning with four-faced Brahmā, arises; in whom, the root of all, it rests entire; and into whom it all dissolves at the end — may that Friend of the lowly become visible to my eyes today.
चक्रं सहस्रकरचारु करारविन्दे गुर्वी गदा दरवरश्च विभाति यस्य । पक्षीन्द्रपृष्ठपरिरोपितपादपद्मो दृग्गोचरो भवतु मेऽद्य स दीनबन्धुः ॥ २॥
cakraṃ sahasra-kara-cāru karāravinde gurvī gadā dara-varaś ca vibhāti yasya | pakṣīndra-pṛṣṭha-pariropita-pāda-padmo dṛg-gocaro bhavatu me'dya sa dīna-bandhuḥ ||2||
chakram sahasra-kara-charu kararavinde gurvi gada dara-varash cha vibhati yasya | pakshindra-prishtha-pariropita-pada-padmo drig-gocharo bhavatu me'dya sa dina-bandhuh ||2||
जिनके करकमल में सहस्र किरणों-सा सुन्दर चक्र, भारी गदा और श्रेष्ठ शंख शोभा पाते हैं, और जिनके चरणकमल पक्षिराज गरुड़ की पीठ पर विराजमान हैं — वे दीनबन्धु आज मेरे नेत्रों के समक्ष प्रकट हों।
In whose lotus hand shine the discus lovely as a thousand rays, the mighty mace and the excellent conch, and whose lotus feet rest upon the back of Garuḍa, king of birds — may that Friend of the lowly become visible to my eyes today.
येनोद्धृता वसुमती सलिले निमग्ना नग्ना च पाण्डववधूः स्थगिता दुकूलैः । सम्मोचितो जलचरस्य मुखाद्गजेन्द्रो दृग्गोचरो भवतु मेऽद्य स दीनबन्धुः ॥ ३॥
yenoddhṛtā vasumatī salile nimagnā nagnā ca pāṇḍava-vadhūḥ sthagitā dukūlaiḥ | sammocito jala-carasya mukhād gajendro dṛg-gocaro bhavatu me'dya sa dīna-bandhuḥ ||3||
yenoddhrita vasumati salile nimagna nagna cha pandava-vadhuh sthagita dukulaih | sammochito jala-charasya mukhad gajendro drig-gocharo bhavatu me'dya sa dina-bandhuh ||3||
जिन्होंने जल में डूबी पृथ्वी का उद्धार किया, वस्त्रहीन की जा रही पाण्डव-वधू द्रौपदी को दुकूलों (रेशमी वस्त्रों) से ढक दिया, और ग्राह के मुख से गजेन्द्र को छुड़ाया — वे दीनबन्धु आज मेरे नेत्रों के समक्ष प्रकट हों।
Who lifted up the earth sunk in the waters, veiled the Pāṇḍavas' bride with silken robes as she was being stripped, and freed Gajendra from the jaws of the crocodile — may that Friend of the lowly become visible to my eyes today.
यस्यार्द्रदृष्टिवशतस्तु सुराः समृद्धिम् कोपेक्षणेन दनुजा विलयं व्रजन्ति । भीताश्चरन्ति च यतोऽर्कयमानिलाद्याः दृग्गोचरो भवतु मेऽद्य स दीनबन्धुः ॥ ४॥
yasyārdra-dṛṣṭi-vaśatas tu surāḥ samṛddhim kopekṣaṇena danujā vilayaṃ vrajanti | bhītāś caranti ca yato'rka-yamānilādyāḥ dṛg-gocaro bhavatu me'dya sa dīna-bandhuḥ ||4||
yasyardra-drishti-vashatas tu surah samriddhim kopekshanena danuja vilayam vrajanti | bhitash charanti cha yato'rka-yamaniladyah drig-gocharo bhavatu me'dya sa dina-bandhuh ||4||
जिनकी करुणा-भरी दृष्टि से देवता समृद्धि पाते हैं और जिनके क्रोधपूर्ण कटाक्ष से दानव विनाश को प्राप्त होते हैं, जिनके भय से सूर्य, यम, वायु आदि सावधान होकर विचरते हैं — वे दीनबन्धु आज मेरे नेत्रों के समक्ष प्रकट हों।
By whose moist glance of compassion the gods attain prosperity, by whose wrathful look the demons go to destruction, and in fear of whom the Sun, Yama, the Wind and the rest perform their rounds — may that Friend of the lowly become visible to my eyes today.
गायन्ति सामकुशला यमजं मखेषु ध्यायन्ति धीरमतयो यतयो विविक्ते । पश्यन्ति योगिपुरुषाः पुरुषं शरीरे दृग्गोचरो भवतु मेऽद्य स दीनबन्धुः ॥ ५॥
gāyanti sāma-kuśalā yam ajaṃ makheṣu dhyāyanti dhīra-matayo yatayo vivikte | paśyanti yogi-puruṣāḥ puruṣaṃ śarīre dṛg-gocaro bhavatu me'dya sa dīna-bandhuḥ ||5||
gayanti sama-kushala yam ajam makheshu dhyayanti dhira-matayo yatayo vivikte | pashyanti yogi-purushah purusham sharire drig-gocharo bhavatu me'dya sa dina-bandhuh ||5||
सामगान में कुशल विद्वान यज्ञों में जिस अजन्मा का गान करते हैं, धीर बुद्धिवाले यति एकान्त में जिनका ध्यान करते हैं, और योगीजन अपने शरीर के भीतर जिन परम पुरुष का दर्शन करते हैं — वे दीनबन्धु आज मेरे नेत्रों के समक्ष प्रकट हों।
Whom the masters of the Sāma-chant sing as the Unborn in sacrifices, on whom ascetics of steadfast mind meditate in solitude, and whom yogis behold as the Spirit within the body — may that Friend of the lowly become visible to my eyes today.
आकाररूपगुणयोगविवर्जितोऽपि भक्तानुकम्पननिमित्तगृहीतमूर्तिः । यः सर्वगोऽपि कृतशेषशरीरशय्यो दृग्गोचरो भवतु मेऽद्य स दीनबन्धुः ॥ ६॥
ākāra-rūpa-guṇa-yoga-vivarjito'pi bhaktānukampana-nimitta-gṛhīta-mūrtiḥ | yaḥ sarvago'pi kṛta-śeṣa-śarīra-śayyo dṛg-gocaro bhavatu me'dya sa dīna-bandhuḥ ||6||
akara-rupa-guna-yoga-vivarjito'pi bhaktanukampana-nimitta-grihita-murtih | yah sarvago'pi krita-shesha-sharira-shayyo drig-gocharo bhavatu me'dya sa dina-bandhuh ||6||
आकार, रूप, गुण और संयोग से रहित होते हुए भी जो भक्तों पर अनुकम्पा करने के लिए मूर्ति धारण करते हैं, और सर्वव्यापक होते हुए भी जिन्होंने शेषनाग के शरीर को अपनी शय्या बनाया है — वे दीनबन्धु आज मेरे नेत्रों के समक्ष प्रकट हों।
Though devoid of shape, form, qualities and all conjunction, He assumes a form out of compassion for His devotees; though all-pervading, He makes His couch upon the body of Śeṣa — may that Friend of the lowly become visible to my eyes today.
यस्याङ्घ्रिपङ्कजमनिद्रमुनीन्द्रवृन्दैराराध्यते भवदवानलदाहशान्त्यै । सर्वापराधमविचिन्त्य ममाखिलात्मा दृग्गोचरो भवतु मेऽद्य स दीनबन्धुः ॥ ७॥
yasyāṅghri-paṅkajam anidra-munīndra-vṛndair ārādhyate bhava-davānala-dāha-śāntyai | sarvāparādham avicintya mamākhilātmā dṛg-gocaro bhavatu me'dya sa dīna-bandhuḥ ||7||
yasyanghri-pankajam anidra-munindra-vrindair aradhyate bhava-davanala-daha-shantyai | sarvaparadham avichintya mamakhilatma drig-gocharo bhavatu me'dya sa dina-bandhuh ||7||
संसाररूपी दावानल के ताप की शान्ति के लिए सदा-जागरूक मुनीन्द्रों के समूह जिनके चरणकमल की आराधना करते हैं — वे सर्वात्मा मेरे समस्त अपराधों पर ध्यान न देकर आज मेरे नेत्रों के समक्ष प्रकट हों।
Whose lotus feet hosts of sleepless great sages worship to quench the scorching forest-fire of worldly existence — may He, the Soul of all, overlooking every offence of mine, become visible to my eyes today.
यन्नामकीर्तनपरः श्वपचोऽपि नूनं हित्वाखिलं कलिमलं भुवनं पुनाति । दग्ध्वा ममाघमखिलं करुणेक्षणेन दृग्गोचरो भवतु मेऽद्य स दीनबन्धुः ॥ ८॥
yan-nāma-kīrtana-paraḥ śvapaco'pi nūnaṃ hitvākhilaṃ kali-malaṃ bhuvanaṃ punāti | dagdhvā mamāgham akhilaṃ karuṇekṣaṇena dṛg-gocaro bhavatu me'dya sa dīna-bandhuḥ ||8||
yan-nama-kirtana-parah shvapacho'pi nunam hitvakhilam kali-malam bhuvanam punati | dagdhva mamagham akhilam karunekshanena drig-gocharo bhavatu me'dya sa dina-bandhuh ||8||
जिनके नाम-कीर्तन में लगा हुआ चाण्डाल भी निश्चय ही कलियुग के समस्त मल को त्यागकर संसार को पवित्र कर देता है — वे अपनी करुणामयी दृष्टि से मेरे सम्पूर्ण पापों को भस्म कर आज मेरे नेत्रों के समक्ष प्रकट हों।
Devoted to the chanting of whose name even an outcaste assuredly casts off all the taint of Kali and purifies the world — may He, burning away all my sin with one glance of compassion, become visible to my eyes today.
Phala-śruti दीनबन्ध्वष्टकं पुण्यं ब्रह्मानन्देन भाषितम् । यः पठेत् प्रयतो नित्यं तस्य विष्णुः प्रसीदति ॥ ९॥
dīnabandhv-aṣṭakaṃ puṇyaṃ brahmānandena bhāṣitam | yaḥ paṭhet prayato nityaṃ tasya viṣṇuḥ prasīdati ||9||
dinabandhv-ashtakam punyam brahmanandena bhashitam | yah pathet prayato nityam tasya vishnuh prasidati ||9||
यह पुण्यमय दीनबन्ध्वष्टक स्वामी ब्रह्मानन्द द्वारा कहा गया है। जो संयमपूर्वक इसका नित्य पाठ करता है, उस पर भगवान विष्णु प्रसन्न होते हैं।
This holy Dīnabandhvaṣṭakam was uttered by Brahmānanda. Whoever recites it daily with a disciplined heart — with him Lord Viṣṇu is pleased.
Colophon ॥ इति श्रीपरमहंसस्वामिब्रह्मानन्दविरचितं श्रीदीनबन्ध्वष्टकं सम्पूर्णम् ॥
iti śrī-paramahaṃsa-svāmi-brahmānanda-viracitaṃ śrī-dīnabandhvaṣṭakaṃ sampūrṇam ||
iti shri-paramahamsa-svami-brahmananda-virachitam shri-dinabandhvashtakam sampurnam ||
इस प्रकार परमहंस स्वामी ब्रह्मानन्द द्वारा रचित श्रीदीनबन्ध्वष्टकम् सम्पूर्ण हुआ।
Thus the Śrī Dīnabandhvaṣṭakam composed by Paramahaṃsa Svāmī Brahmānanda is complete.