Verse meanings · श्लोकार्थप्रत्येक श्लोक के नीचे दिया गया हिन्दी और अंग्रेज़ी अर्थ AdiVeda का अपना सम्पादकीय अनुवाद है, जो ऊपर दिए गए संस्कृत पाठ से सीधे इस संस्करण के लिए किया गया है। यह पाठ को समझने में सहायता के लिए है — यह किसी प्रकाशित अनुवाद का उद्धरण या कोई पारम्परिक भाष्य नहीं है। जहाँ विभिन्न परम्पराएँ किसी अंश को अलग ढंग से पढ़ती हैं, वहाँ संक्षेप में यह बताया गया है।
The Hindi and English meaning under each verse is AdiVeda's own editorial translation, made directly from the Sanskrit printed here for this edition. It is meant to help you follow the text — it is not quoted from any published translation and it is not a traditional commentary. Where traditions read a passage differently, the meaning says so briefly.
द्वितीया तापिनी कला · names 1–100 (verses 1–37)
श्रीमाता श्रीमहाराज्ञी श्रीमत्सिंहासनेश्वरी ।
चिदग्निकुण्डसम्भूता देवकार्यसमुद्यता ॥ १ ॥
śrīmātā śrīmahārājñī śrīmatsiṃhāsaneśvarī,
cidagnikuṇḍasambhūtā devakāryasamudyatā || 1 ||
Shriimaataa shriimahaaraajnii shriimatsimhaasaneshvarii, chidagnikundasambhuutaa devakaaryasamudyataa
श्री माता, श्री महाराज्ञी, श्रीमान् सिंहासन की ईश्वरी; चित्-रूपी अग्निकुण्ड से प्रकट हुई, देवताओं के कार्य के लिए उद्यत।
The auspicious Mother; the great Queen; sovereign of the glorious lion-throne; risen from the fire-altar of pure awareness; arisen for the work of the gods.
उद्यद्भानुसहस्राभा चतुर्बाहुसमन्विता ।
रागस्वरूपपाशाढ्या क्रोधाकाराङ्कुशोज्ज्वला ॥ २ ॥
udyadbhānusahasrābhā caturbāhusamanvitā,
rāgasvarūpapāśāḍhyā krodhākārāṅkuśojjvalā || 2 ||
Udyadbhaanusahasraabhaa chaturbaahusamanvitaa, raagasvaruupapaashaadhyaa krodhaakaaraankushojjvalaa
उदय होते हुए सहस्र सूर्यों की-सी आभा वाली, चार भुजाओं से युक्त; राग-स्वरूप पाश धारण करने वाली, क्रोध के आकार वाले अङ्कुश से उज्ज्वल।
Bright as a thousand rising suns, endowed with four arms; bearing the noose that is desire, resplendent with the goad that is anger.
मनोरूपेक्षुकोदण्डा पञ्चतन्मात्रसायका ।
निजारुणप्रभापूरमज्जद्ब्रह्माण्डमण्डला ॥ ३ ॥
manorūpekṣukodaṇḍā pañcatanmātrasāyakā,
nijāruṇaprabhāpūramajjadbrahmāṇḍamaṇḍalā || 3 ||
Manoruupekshukodandaa panchatanmaatrasaayakaa, nijaarunaprabhaapuuramajjadbrahmaandamandalaa
मन-रूपी ईख का धनुष धारण करने वाली, पाँच तन्मात्राओं को बाण बनाने वाली; अपनी अरुण प्रभा के पूर में समस्त ब्रह्माण्ड-मण्डल को डुबो देने वाली।
Whose bow is the sugarcane of the mind, whose arrows are the five subtle elements; in the flood of whose own ruddy radiance the whole circle of the worlds lies immersed.
चम्पकाशोकपुन्नागसौगन्धिकलसत्कचा ।
कुरुविन्दमणिश्रेणीकनत्कोटीरमण्डिता ॥ ४ ॥
campakāśokapunnāgasaugandhikalasatkacā,
kuruvindamaṇiśreṇīkanatkoṭīramaṇḍitā || 4 ||
Champakaashokapunnaagasaugandhikalasatkachaa, kuruvindamanishreniikanatkotiiramanditaa
चम्पक, अशोक, पुन्नाग और सौगन्धिक पुष्पों से शोभित केश वाली; कुरुविन्द मणियों की पंक्ति से जगमगाते मुकुट से मण्डित।
Whose hair is bright with campaka, aśoka, punnāga and saugandhika flowers; adorned with a crown glittering with rows of kuruvinda gems.
अष्टमीचन्द्रविभ्राजदलिकस्थलशोभिता ।
मुखचन्द्रकलङ्काभमृगनाभिविशेषका ॥ ५ ॥
aṣṭamīcandravibhrājadalikasthalaśobhitā,
mukhacandrakalaṅkābhamṛganābhiviśeṣakā || 5 ||
Ashtamiichandravibhraajadalikasthalashobhitaa, mukhachandrakalankaabhamriganaabhivisheshakaa
अष्टमी के चन्द्रमा की तरह विभासित ललाट-स्थल से शोभित; मुख-चन्द्र के कलङ्क-सदृश कस्तूरी के तिलक वाली।
Whose forehead shines like the moon of the eighth night; on whose moon-face the musk mark stands like the moon's own spot.
वदनस्मरमाङ्गल्यगृहतोरणचिल्लिका ।
वक्त्रलक्ष्मीपरीवाहचलन्मीनाभलोचना ॥ ६ ॥
vadanasmaramāṅgalyagṛhatoraṇacillikā,
vaktralakṣmīparīvāhacalanmīnābhalocanā || 6 ||
Vadanasmaramaangalyagrihatoranachillikaa, vaktralakshmiipariivaahachalanmiinaabhalochanaa
मुख-रूपी काम के मङ्गल-गृह का तोरण जिसकी भौंहें हैं; मुख की लक्ष्मी के प्रवाह में चलती मछलियों-सी शोभा वाले नेत्रों से युक्त।
Whose eyebrows are the festal arch over the house of Love that is her face; whose eyes move like fish in the flowing stream of her face's beauty.
नवचम्पकपुष्पाभनासादण्डविराजिता ।
ताराकान्तितिरस्कारिनासाभरणभासुरा ॥ ७ ॥
navacampakapuṣpābhanāsādaṇḍavirājitā,
tārākāntitiraskārināsābharaṇabhāsurā || 7 ||
Navachampakapushpaabhanaasaadandaviraajitaa, taaraakaantitiraskaarinaasaabharanabhaasuraa
नवीन चम्पक-पुष्प की-सी आभा वाले नासा-दण्ड से विराजित; तारों की कान्ति को तिरस्कृत करने वाले नासाभरण से भासुर।
Radiant with a nose fair as a fresh campaka blossom; shining with a nose-jewel that puts the lustre of the stars to shame.
कदम्बमञ्जरीकॢप्तकर्णपूरमनोहरा ।
ताटङ्कयुगलीभूततपनोडुपमण्डला ॥ ८ ॥
kadambamañjarīkḷptakarṇapūramanoharā,
tāṭaṅkayugalībhūtatapanoḍupamaṇḍalā || 8 ||
Kadambamanjariiklriptakarnapuuramanoharaa, taatankayugaliibhuutatapanodupamandalaa
कदम्ब की मञ्जरी से रचे कर्णपूर से मनोहर; सूर्य और चन्द्र के मण्डल जिसके ताटङ्क-युगल बन गए हैं।
Lovely with ear-ornaments fashioned of kadamba blossoms; for whom the orbs of the sun and the moon have become a pair of ear-pendants.
पद्मरागशिलादर्शपरिभाविकपोलभूः ।
नवविद्रुमबिम्बश्रीन्यक्कारिरदनच्छदा ॥ ९ ॥
padmarāgaśilādarśaparibhāvikapolabhūḥ,
navavidrumabimbaśrīnyakkāriradanacchadā || 9 ||
Padmaraagashilaadarshaparibhaavikapolabhuuh, navavidrumabimbashriinyakkaariradanachchhadaa
जिसके कपोल पद्मराग-मणि के दर्पण को भी परास्त कर देते हैं; जिसके अधर नवीन मूँगे और बिम्बफल की शोभा को नीचा दिखाते हैं।
Whose cheeks outdo a mirror of ruby; whose lips put to shame the beauty of fresh coral and of the bimba fruit.
शुद्धविद्याङ्कुराकारद्विजपङ्क्तिद्वयोज्ज्वला ।
कर्पूरवीटिकामोदसमाकर्षिदिगन्तरा ॥ १० ॥
śuddhavidyāṅkurākāradvijapaṅktidvayojjvalā,
karpūravīṭikāmodasamākarṣidigantarā || 10 ||
Shuddhavidyaankuraakaaradvijapanktidvayojjvalaa, karpuuraviitikaamodasamaakarshidigantaraa
शुद्ध विद्या के अङ्कुर-सदृश दाँतों की दो पंक्तियों से उज्ज्वल; कर्पूर-मिश्रित ताम्बूल की सुगन्ध से दिशाओं को आकर्षित करने वाली।
Bright with two rows of teeth like the sprouts of pure knowledge; whose camphored betel draws all the quarters to itself with its fragrance.
निजसंलापमाधुर्यविनिर्भर्त्सितकच्छपी ।
मन्दस्मितप्रभापूरमज्जत्कामेशमानसा ॥ ११ ॥
nijasaṃlāpamādhuryavinirbhartsitakacchapī,
mandasmitaprabhāpūramajjatkāmeśamānasā || 11 ||
Nijasamlaapamaadhuryavinirbhartsitakachchhapii, mandasmitaprabhaapuuramajjatkaameshamaanasaa
अपने सम्भाषण की मधुरता से वीणा को भी लज्जित कर देने वाली; मन्द मुस्कान की प्रभा के पूर में कामेश्वर के मन को डुबो देने वाली।
The sweetness of whose speech puts the lute to shame; in the flood of whose gentle smile the mind of Kāmeśvara lies immersed.
अनाकलितसादृश्यचिबुकश्रीविराजिता ।
कामेशबद्धमाङ्गल्यसूत्रशोभितकन्धरा ॥ १२ ॥
anākalitasādṛśyacibukaśrīvirājitā,
kāmeśabaddhamāṅgalyasūtraśobhitakandharā || 12 ||
Anaakalitasaadrishyachibukashriiviraajitaa, kaameshabaddhamaangalyasuutrashobhitakandharaa
जिसकी ठोड़ी की शोभा की कोई उपमा नहीं मिलती; कामेश्वर के बाँधे मङ्गलसूत्र से जिसका कण्ठ शोभित है।
Whose chin's beauty no likeness can be found for; whose throat is adorned with the marriage-thread bound there by Kāmeśvara.
कनकाङ्गदकेयूरकमनीयभुजान्विता ।
रत्नग्रैवेयचिन्ताकलोलमुक्ताफलान्विता ॥ १३ ॥
kanakāṅgadakeyūrakamanīyabhujānvitā,
ratnagraiveyacintākalolamuktāphalānvitā || 13 ||
Kanakaangadakeyuurakamaniiyabhujaanvitaa, ratnagraiveyachintaakalolamuktaaphalaanvitaa
सोने के अङ्गद और केयूर से मनोहर भुजाओं वाली; रत्नजटित ग्रैवेय और चिन्ताक तथा चञ्चल मोतियों से युक्त।
Whose arms are lovely with golden armlets and bracelets; wearing a jewelled necklace, a chintāka pendant and swaying pearls.
कामेश्वरप्रेमरत्नमणिप्रतिपणस्तनी ।
नाभ्यालवालरोमालिलताफलकुचद्वयी ॥ १४ ॥
kāmeśvarapremaratnamaṇipratipaṇastanī,
nābhyālavālaromālilatāphalakucadvayī || 14 ||
Kaameshvarapremaratnamanipratipanastanii, naabhyaalavaalaromaalilataaphalakuchadvayii
कामेश्वर के प्रेम-रत्न के बदले में रखे गए-से स्तनों वाली; नाभि-रूपी क्यारी की रोमावली-लता के फल-सदृश कुच-युगल वाली।
Whose breasts are the price paid for the jewel of Kāmeśvara's love; whose pair of breasts are the fruit of the creeper of down rising from the basin of her navel.
लक्ष्यरोमलताधारतासमुन्नेयमध्यमा ।
स्तनभारदलन्मध्यपट्टबन्धवलित्रया ॥ १५ ॥
lakṣyaromalatādhāratāsamunneyamadhyamā,
stanabhāradalanmadhyapaṭṭabandhavalitrayā || 15 ||
Lakshyaromalataadhaarataasamunneyamadhyamaa, stanabhaaradalanmadhyapattabandhavalitrayaa
जिसकी मध्य-भाग की सूक्ष्मता रोमलता के आधार से ही अनुमान की जाती है; स्तनों के भार से दबते मध्य में तीन वलियों की पट्टी वाली।
Whose waist is so slender it can be inferred only from the line of down it bears; whose middle, bending under the weight of her breasts, is girt with a triple fold.
अरुणारुणकौसुम्भवस्त्रभास्वत्कटीतटी ।
रत्नकिंकिणिकारम्यरशनादामभूषिता ॥ १६ ॥
aruṇāruṇakausumbhavastrabhāsvatkaṭītaṭī,
ratnakiṃkiṇikāramyaraśanādāmabhūṣitā || 16 ||
Arunaarunakausumbhavastrabhaasvatkatiitatii, ratnakimkinikaaramyarashanaadaamabhuushitaa
अरुण और कुसुम्भ के-से लाल वस्त्र से जिसका कटि-तट देदीप्यमान है; रत्नजटित किंकिणियों से रमणीय करधनी से भूषित।
Whose hips shine with a cloth red as the dawn and as safflower; adorned with a girdle charming with its jewelled bells.
कामेशज्ञानसौभाग्यमार्दवोरुद्वयान्विता ।
माणिक्यमुकुटाकारजानुद्वयविराजिता ॥ १७ ॥
kāmeśajñānasaubhāgyamārdavorudvayānvitā,
māṇikyamukuṭākārajānudvayavirājitā || 17 ||
Kaameshajnaanasaubhaagyamaardavorudvayaanvitaa, maanikyamukutaakaarajaanudvayaviraajitaa
जिसके ऊरु-युगल का सौभाग्य और मार्दव केवल कामेश्वर ही जानते हैं; माणिक्य-मुकुट के आकार वाले जानु-युगल से विराजित।
Whose thighs, in their beauty and softness, Kāmeśvara alone knows; resplendent with knees shaped like crowns of ruby.
इन्द्रगोपपरिक्षिप्तस्मरतूणाभजङ्घिका ।
गूढगुल्फा कूर्मपृष्ठजयिष्णुप्रपदान्विता ॥ १८ ॥
indragopaparikṣiptasmaratūṇābhajaṅghikā,
gūḍhagulphā kūrmapṛṣṭhajayiṣṇuprapadānvitā || 18 ||
Indragopaparikshiptasmaratuunaabhajanghikaa, guudhagulphaa kuurmaprishthajayishnuprapadaanvitaa
इन्द्रगोप कीटों से व्याप्त काम के तूणीर-सी जंघाओं वाली; गूढ़ गुल्फ वाली, और कछुए की पीठ को भी जीत लेने वाले पदाग्रों से युक्त।
Whose calves are like Love's quiver strewn with indragopa insects; whose ankles are hidden, and whose insteps surpass the tortoise's shell.
नखदीधितिसञ्छन्ननमज्जनतमोगुणा ।
पदद्वयप्रभाजालपराकृतसरोरुहा ॥ १९ ॥
nakhadīdhitisañchannanamajjanatamoguṇā,
padadvayaprabhājālaparākṛtasaroruhā || 19 ||
Nakhadiidhitisanchhannanamajjanatamogunaa, padadvayaprabhaajaalaparaakritasaroruhaa
जिसके नखों की दीप्ति से प्रणाम करने वालों का तमोगुण ढँक जाता है; जिसके दोनों चरणों की प्रभा-जाल ने कमलों को परास्त कर दिया है।
The radiance of whose nails covers over the darkness in those who bow to her; the net of whose feet's splendour has outdone the lotuses.
सिञ्जानमणिमञ्जीरमण्डितश्रीपदाम्बुजा ।
मरालीमन्दगमना महालावण्यशेवधिः ॥ २० ॥
siñjānamaṇimañjīramaṇḍitaśrīpadāmbujā,
marālīmandagamanā mahālāvaṇyaśevadhiḥ || 20 ||
Sinjaanamanimanjiiramanditashriipadaambujaa, maraaliimandagamanaa mahaalaavanyashevadhih
झंकार करते मणिमय नूपुरों से मण्डित श्रीचरण-कमलों वाली; हंसिनी के समान मन्द गति वाली, महान् लावण्य की निधि।
Whose lotus feet are adorned with tinkling jewelled anklets; who walks with the slow grace of a swan; the treasure-house of great loveliness.
सर्वारुणाऽनवद्याङ्गी सर्वाभरणभूषिता ।
शिवकामेश्वराङ्कस्था शिवा स्वाधीनवल्लभा ॥ २१ ॥
sarvāruṇā'navadyāṅgī sarvābharaṇabhūṣitā,
śivakāmeśvarāṅkasthā śivā svādhīnavallabhā || 21 ||
Sarvaarunaa'navadyaangii sarvaabharanabhuushitaa, shivakaameshvaraankasthaa shivaa svaadhiinavallabhaa
सर्वथा अरुण वर्ण वाली, निर्दोष अङ्गों वाली, समस्त आभूषणों से भूषित; शिव कामेश्वर की गोद में विराजमान, शिवा, जिसका वल्लभ उसके अधीन है।
Ruddy throughout, flawless of limb, adorned with every ornament; seated on the lap of Śiva Kāmeśvara; the auspicious one, whose beloved is hers to command.
सुमेरुमध्यशृङ्गस्था श्रीमन्नगरनायिका ।
चिन्तामणिगृहान्तस्था पञ्चब्रह्मासनस्थिता ॥ २२ ॥
sumerumadhyaśṛṅgasthā śrīmannagaranāyikā,
cintāmaṇigṛhāntasthā pañcabrahmāsanasthitā || 22 ||
Sumerumadhyashringasthaa shriimannagaranaayikaa, chintaamanigrihaantasthaa panchabrahmaasanasthitaa
सुमेरु के मध्य शिखर पर स्थित, श्रीनगर की नायिका; चिन्तामणि-गृह के भीतर विराजमान, पञ्चब्रह्म-आसन पर स्थित।
Dwelling on the middle peak of Sumeru, mistress of the City of Splendour; abiding within the house of the wish-granting gem, seated on the couch of the five Brahmās.
महापद्माटवीसंस्था कदम्बवनवासिनी ।
सुधासागरमध्यस्था कामाक्षी कामदायिनी ॥ २३ ॥
mahāpadmāṭavīsaṃsthā kadambavanavāsinī,
sudhāsāgaramadhyasthā kāmākṣī kāmadāyinī || 23 ||
Mahaapadmaataviisamsthaa kadambavanavaasinii, sudhaasaagaramadhyasthaa kaamaakshii kaamadaayinii
महापद्म-वन में स्थित, कदम्ब-वन में निवास करने वाली; सुधा-सागर के मध्य में स्थित, कामाक्षी, कामनाओं को देने वाली।
Dwelling in the forest of great lotuses, abiding in the kadamba grove; set in the midst of the ocean of nectar; she of the loving eyes, giver of what is desired.
देवर्षिगणसंघातस्तूयमानात्मवैभवा ।
भण्डासुरवधोद्युक्तशक्तिसेनासमन्विता ॥ २४ ॥
devarṣigaṇasaṃghātastūyamānātmavaibhavā,
bhaṇḍāsuravadhodyuktaśaktisenāsamanvitā || 24 ||
Devarshiganasamghaatastuuyamaanaatmavaibhavaa, bhandaasuravadhodyuktashaktisenaasamanvitaa
देवताओं और ऋषियों के समूहों से जिसके आत्म-वैभव की स्तुति होती है; भण्डासुर के वध के लिए उद्यत शक्ति-सेना से युक्त।
Whose own majesty the hosts of gods and seers praise; attended by the army of Śaktis arrayed to slay the demon Bhaṇḍa.
सम्पत्करीसमारूढसिन्धुरव्रजसेविता ।
अश्वारूढाधिष्ठिताश्वकोटिकोटिभिरावृता ॥ २५ ॥
sampatkarīsamārūḍhasindhuravrajasevitā,
aśvārūḍhādhiṣṭhitāśvakoṭikoṭibhirāvṛtā || 25 ||
Sampatkariisamaaruudhasindhuravrajasevitaa, ashvaaruudhaadhishthitaashvakotikotibhiraavritaa
सम्पत्करी देवी द्वारा चढ़े हुए गजों के समूह से सेवित; अश्वारूढा देवी द्वारा अधिष्ठित करोड़ों अश्वों से घिरी हुई।
Attended by the elephant host that Sampatkarī rides; surrounded by the koṭis of horses over which Aśvārūḍhā presides.
चक्रराजरथारूढसर्वायुधपरिष्कृता ।
गेयचक्ररथारूढमन्त्रिणीपरिसेविता ॥ २६ ॥
cakrarājarathārūḍhasarvāyudhapariṣkṛtā,
geyacakrarathārūḍhamantriṇīparisevitā || 26 ||
Chakraraajarathaaruudhasarvaayudhaparishkritaa, geyachakrarathaaruudhamantriniiparisevitaa
चक्रराज रथ पर आरूढ़ और समस्त आयुधों से सुसज्जित; गेयचक्र रथ पर आरूढ़ मन्त्रिणी देवी से सेवित।
Mounted on the chariot Cakrarāja and furnished with every weapon; served by Mantriṇī mounted on the chariot Geyacakra.
किरिचक्ररथारूढदण्डनाथापुरस्कृता ।
ज्वालामालिनिकाक्षिप्तवह्निप्राकारमध्यगा ॥ २७ ॥
kiricakrarathārūḍhadaṇḍanāthāpuraskṛtā,
jvālāmālinikākṣiptavahniprākāramadhyagā || 27 ||
Kirichakrarathaaruudhadandanaathaapuraskritaa, jvaalaamaalinikaakshiptavahnipraakaaramadhyagaa
किरिचक्र रथ पर आरूढ़ दण्डनाथा को आगे किए हुए; ज्वालामालिनी द्वारा रचे अग्नि-प्राकार के मध्य में विराजमान।
Preceded by Daṇḍanāthā mounted on the chariot Kiricakra; abiding within the rampart of fire that Jvālāmālinī raised.
भण्डसैन्यवधोद्युक्तशक्तिविक्रमहर्षिता ।
नित्यापराक्रमाटोपनिरीक्षणसमुत्सुका ॥ २८ ॥
bhaṇḍasainyavadhodyuktaśaktivikramaharṣitā,
nityāparākramāṭopanirīkṣaṇasamutsukā || 28 ||
Bhandasainyavadhodyuktashaktivikramaharshitaa, nityaaparaakramaatopaniriikshanasamutsukaa
भण्ड की सेना के वध में उद्यत शक्तियों के पराक्रम से हर्षित; नित्या देवियों के पराक्रम के आडम्बर को देखने के लिए उत्सुक।
Gladdened by the valour of the Śaktis bent on destroying Bhaṇḍa's army; eager to watch the display of the Nityās' prowess.
भण्डपुत्रवधोद्युक्तबालाविक्रमनन्दिता ।
मन्त्रिण्यम्बाविरचितविषङ्गवधतोषिता ॥ २९ ॥
bhaṇḍaputravadhodyuktabālāvikramananditā,
mantriṇyambāviracitaviṣaṅgavadhatoṣitā || 29 ||
Bhandaputravadhodyuktabaalaavikramananditaa, mantrinyambaavirachitavishangavadhatoshitaa
भण्डासुर के पुत्रों के वध में उद्यत बाला के पराक्रम से आनन्दित; मन्त्रिणी अम्बा द्वारा किए गए विषङ्ग-वध से सन्तुष्ट।
Delighted by the valour of Bālā, set on slaying Bhaṇḍa's sons; pleased by the killing of Viṣaṅga wrought by Mantriṇī Ambā.
विशुक्रप्राणहरणवाराहीवीर्यनन्दिता ।
कामेश्वरमुखालोककल्पितश्रीगणेश्वरा ॥ ३० ॥
viśukraprāṇaharaṇavārāhīvīryananditā,
kāmeśvaramukhālokakalpitaśrīgaṇeśvarā || 30 ||
Vishukrapraanaharanavaaraahiiviiryananditaa, kaameshvaramukhaalokakalpitashriiganeshvaraa
विशुक्र के प्राण हरने वाली वाराही के पराक्रम से आनन्दित; कामेश्वर के मुख की ओर देखने मात्र से श्रीगणेश्वर को प्रकट करने वाली।
Delighted by the might of Vārāhī, who took the life of Viśukra; who brought forth Gaṇeśvara by a glance at Kāmeśvara's face.
महागणेशनिर्भिन्नविघ्नयन्त्रप्रहर्षिता ।
भण्डासुरेन्द्रनिर्मुक्तशस्त्रप्रत्यस्त्रवर्षिणी ॥ ३१ ॥
mahāgaṇeśanirbhinnavighnayantrapraharṣitā,
bhaṇḍāsurendranirmuktaśastrapratyastravarṣiṇī || 31 ||
Mahaaganeshanirbhinnavighnayantrapraharshitaa, bhandaasurendranirmuktashastrapratyastravarshinii
महागणेश द्वारा विघ्न-यन्त्र के भेदे जाने से अत्यन्त हर्षित; भण्डासुर के छोड़े शस्त्रों पर प्रत्यस्त्रों की वर्षा करने वाली।
Greatly gladdened when Mahāgaṇeśa shattered the engine of obstruction; who rained counter-weapons on the missiles the demon-king Bhaṇḍa loosed.
कराङ्गुलिनखोत्पन्ननारायणदशाकृतिः ।
महापाशुपतास्त्राग्निनिर्दग्धासुरसैनिका ॥ ३२ ॥
karāṅgulinakhotpannanārāyaṇadaśākṛtiḥ,
mahāpāśupatāstrāgninirdagdhāsurasainikā || 32 ||
Karaangulinakhotpannanaaraayanadashaakritih, mahaapaashupataastraagninirdagdhaasurasainikaa
अपने हाथ की अँगुलियों के नखों से नारायण के दस अवतारों को प्रकट करने वाली; महापाशुपतास्त्र की अग्नि से असुर-सैनिकों को भस्म करने वाली।
From whose finger-nails the ten forms of Nārāyaṇa came forth; by the fire of the great Pāśupata weapon burning up the demon soldiery.
कामेश्वरास्त्रनिर्दग्धसभण्डासुरशून्यका ।
ब्रह्मोपेन्द्रमहेन्द्रादिदेवसंस्तुतवैभवा ॥ ३३ ॥
kāmeśvarāstranirdagdhasabhaṇḍāsuraśūnyakā,
brahmopendramahendrādidevasaṃstutavaibhavā || 33 ||
Kaameshvaraastranirdagdhasabhandaasurashuunyakaa, brahmopendramahendraadidevasamstutavaibhavaa
कामेश्वरास्त्र से भण्डासुर सहित सबको भस्म कर शून्य कर देने वाली; ब्रह्मा, उपेन्द्र, महेन्द्र आदि देवों से जिसका वैभव स्तुत है।
Who with the Kāmeśvara weapon burnt Bhaṇḍa and his city to emptiness; whose majesty Brahmā, Upendra, Mahendra and the gods extol.
हरनेत्राग्निसन्दग्धकामसञ्जीवनौषधिः ।
श्रीमद्वाग्भवकूटैकस्वरूपमुखपङ्कजा ॥ ३४ ॥
haranetrāgnisandagdhakāmasañjīvanauṣadhiḥ,
śrīmadvāgbhavakūṭaikasvarūpamukhapaṅkajā || 34 ||
Haranetraagnisandagdhakaamasanjiivanaushadhih, shriimadvaagbhavakuutaikasvaruupamukhapankajaa
शिव के नेत्राग्नि से जले हुए काम को जिलाने वाली सञ्जीवनी औषधि; जिसका मुख-कमल श्रीमान् वाग्भव कूट का ही स्वरूप है।
The life-giving herb that revived Love, burnt by the fire of Hara's eye; whose lotus face is the very form of the glorious Vāgbhava syllables.
कण्ठाधःकटिपर्यन्तमध्यकूटस्वरूपिणी ।
शक्तिकूटैकतापन्नकट्यधोभागधारिणी ॥ ३५ ॥
kaṇṭhādhaḥkaṭiparyantamadhyakūṭasvarūpiṇī,
śaktikūṭaikatāpannakaṭyadhobhāgadhāriṇī || 35 ||
Kanthaadhahkatiparyantamadhyakuutasvaruupinii, shaktikuutaikataapannakatyadhobhaagadhaarinii
कण्ठ से नीचे कटि तक जिसका मध्य भाग मध्यकूट का स्वरूप है; शक्तिकूट के एकरूप को प्राप्त कटि के नीचे का भाग धारण करने वाली।
Whose body from throat to waist is the form of the middle group of syllables; who bears below the waist the part that has become the Śakti group.
मूलमन्त्रात्मिका मूलकूटत्रयकलेवरा ।
कुलामृतैकरसिका कुलसङ्केतपालिनी ॥ ३६ ॥
mūlamantrātmikā mūlakūṭatrayakalevarā,
kulāmṛtaikarasikā kulasaṅketapālinī || 36 ||
Muulamantraatmikaa muulakuutatrayakalevaraa, kulaamritaikarasikaa kulasanketapaalinii
मूलमन्त्र-स्वरूपा, मूल के तीनों कूट जिसका शरीर हैं; कुल-अमृत के रस की एकमात्र रसिका, कुल-सङ्केत का पालन करने वाली।
Whose self is the root mantra, whose body is its three groups of syllables; who alone savours the nectar of the kula, and guards its secret sign.
कुलाङ्गना कुलान्तस्था कौलिनी कुलयोगिनी ।
अकुला समयान्तस्था समयाचारतत्परा ॥ ३७ ॥
kulāṅganā kulāntasthā kaulinī kulayoginī,
akulā samayāntasthā samayācāratatparā || 37 ||
Kulaanganaa kulaantasthaa kaulinii kulayoginii, akulaa samayaantasthaa samayaachaaratatparaa
कुलाङ्गना, कुल के भीतर स्थित, कौलिनी, कुल की योगिनी; अकुला, समय के भीतर स्थित, समयाचार में तत्पर।
The lady of the kula, dwelling within it, the kaula's own, the yoginī of the kula; beyond the kula, dwelling within samaya, given to the samaya discipline.
↑ All sectionsतृतीया धूम्रिका कला · names 101–200 (verses 38–51)
मूलाधारैकनिलया ब्रह्मग्रन्थिविभेदिनी ।
मणिपूरान्तरुदिता विष्णुग्रन्थिविभेदिनी ॥ ३८ ॥
mūlādhāraikanilayā brahmagranthivibhedinī,
maṇipūrāntaruditā viṣṇugranthivibhedinī || 38 ||
Muulaadhaaraikanilayaa brahmagranthivibhedinii, manipuuraantaruditaa vishnugranthivibhedinii
केवल मूलाधार में निवास करने वाली, ब्रह्मग्रन्थि का भेदन करने वाली; मणिपूर के भीतर उदित, विष्णुग्रन्थि का भेदन करने वाली।
Whose one dwelling is the mūlādhāra, piercer of the knot of Brahmā; risen within the maṇipūra, piercer of the knot of Viṣṇu.
आज्ञाचक्रान्तरालस्था रुद्रग्रन्थिविभेदिनी ।
सहस्राराम्बुजारूढा सुधासाराभिवर्षिणी ॥ ३९ ॥
ājñācakrāntarālasthā rudragranthivibhedinī,
sahasrārāmbujārūḍhā sudhāsārābhivarṣiṇī || 39 ||
Aajnaachakraantaraalasthaa rudragranthivibhedinii, sahasraaraambujaaruudhaa sudhaasaaraabhivarshinii
आज्ञाचक्र के भीतर स्थित, रुद्रग्रन्थि का भेदन करने वाली; सहस्रार-कमल पर आरूढ़, अमृत की धारा बरसाने वाली।
Abiding within the ājñā centre, piercer of the knot of Rudra; risen to the thousand-petalled lotus, raining down a stream of nectar.
तडिल्लतासमरुचिः षट्चक्रोपरिसंस्थिता ।
महाशक्तिः कुण्डलिनी बिसतन्तुतनीयसी ॥ ४० ॥
taḍillatāsamaruciḥ ṣaṭcakroparisaṃsthitā,
mahāśaktiḥ kuṇḍalinī bisatantutanīyasī || 40 ||
Tadillataasamaruchih shatchakroparisamsthitaa, mahaashaktih kundalinii bisatantutaniiyasii
बिजली की लता के समान कान्ति वाली, छह चक्रों के ऊपर स्थित; महाशक्ति, कुण्डलिनी, कमल-नाल के तन्तु से भी सूक्ष्म।
Bright as a streak of lightning, abiding above the six centres; the great power, the coiled one, finer than a lotus-stalk fibre.
भवानी भावनागम्या भवारण्यकुठारिका ।
भद्रप्रिया भद्रमूर्तिर्भक्तसौभाग्यदायिनी ॥ ४१ ॥
bhavānī bhāvanāgamyā bhavāraṇyakuṭhārikā,
bhadrapriyā bhadramūrtirbhaktasaubhāgyadāyinī || 41 ||
Bhavaanii bhaavanaagamyaa bhavaaranyakuthaarikaa, bhadrapriyaa bhadramuurtirbhaktasaubhaagyadaayinii
भवानी, भावना से ही प्राप्य, संसार-वन के लिए कुठार; कल्याण जिसे प्रिय है, कल्याण-मूर्ति, भक्तों को सौभाग्य देने वाली।
Bhavānī, to be reached by contemplation, the axe to the forest of worldly life; to whom the good is dear, whose form is the good, giver of fortune to her devotees.
भक्तिप्रिया भक्तिगम्या भक्तिवश्या भयापहा ।
शाम्भवी शारदाराध्या शर्वाणी शर्मदायिनी ॥ ४२ ॥
bhaktipriyā bhaktigamyā bhaktivaśyā bhayāpahā,
śāmbhavī śāradārādhyā śarvāṇī śarmadāyinī || 42 ||
Bhaktipriyaa bhaktigamyaa bhaktivashyaa bhayaapahaa, shaambhavii shaaradaaraadhyaa sharvaanii sharmadaayinii
भक्ति जिसे प्रिय है, भक्ति से ही गम्य, भक्ति के वश में रहने वाली, भय को हरने वाली; शाम्भवी, शारदा से आराधित, शर्वाणी, सुख देने वाली।
To whom devotion is dear, to be reached by devotion, won over by devotion, remover of fear; Śāmbhavī, worshipped by Śāradā, consort of Śarva, giver of well-being.
शाङ्करी श्रीकरी साध्वी शरच्चन्द्रनिभानना ।
शान्तोदरी शान्तिमती निराधारा निरञ्जना ॥ ४३ ॥
śāṅkarī śrīkarī sādhvī śaraccandranibhānanā,
śāntodarī śāntimatī nirādhārā nirañjanā || 43 ||
Shaankarii shriikarii saadhvii sharachchandranibhaananaa, shaantodarii shaantimatii niraadhaaraa niranjanaa
शाङ्करी, श्री करने वाली, साध्वी, शरत्कालीन चन्द्रमा-सा मुख वाली; शान्त उदर वाली, शान्ति से युक्त, आधार-रहित, निरञ्जना।
Consort of Śaṅkara, bestower of grace, the virtuous one, her face like the autumn moon; of tranquil womb, full of peace, needing no support, untouched by any stain.
निर्लेपा निर्मला नित्या निराकारा निराकुला ।
निर्गुणा निष्कला शान्ता निष्कामा निरुपप्लवा ॥ ४४ ॥
nirlepā nirmalā nityā nirākārā nirākulā,
nirguṇā niṣkalā śāntā niṣkāmā nirupaplavā || 44 ||
Nirlepaa nirmalaa nityaa niraakaaraa niraakulaa, nirgunaa nishkalaa shaantaa nishkaamaa nirupaplavaa
निर्लेप, निर्मल, नित्य, निराकार, निराकुल; निर्गुण, निष्कल, शान्त, निष्काम, उपद्रव से रहित।
Unsmeared, spotless, eternal, without form, untroubled; beyond the qualities, without parts, at peace, without desire, beyond all disturbance.
नित्यमुक्ता निर्विकारा निष्प्रपञ्चा निराश्रया ।
नित्यशुद्धा नित्यबुद्धा निरवद्या निरन्तरा ॥ ४५ ॥
nityamuktā nirvikārā niṣprapañcā nirāśrayā,
nityaśuddhā nityabuddhā niravadyā nirantarā || 45 ||
Nityamuktaa nirvikaaraa nishprapanchaa niraashrayaa, nityashuddhaa nityabuddhaa niravadyaa nirantaraa
नित्य मुक्त, निर्विकार, प्रपञ्च से रहित, आश्रय-रहित; नित्य शुद्ध, नित्य बुद्ध, निर्दोष, निरन्तर।
Ever free, changeless, beyond the manifold, resting on nothing; ever pure, ever awake, without blemish, without a break.
निष्कारणा निष्कलङ्का निरुपाधिर्निरीश्वरा ।
नीरागा रागमथना निर्मदा मदनाशिनी ॥ ४६ ॥
niṣkāraṇā niṣkalaṅkā nirupādhirnirīśvarā,
nīrāgā rāgamathanā nirmadā madanāśinī || 46 ||
Nishkaaranaa nishkalankaa nirupaadhirniriishvaraa, niiraagaa raagamathanaa nirmadaa madanaashinii
कारण-रहित, कलङ्क-रहित, उपाधि-रहित, जिसका कोई ईश्वर नहीं; राग-रहित, राग का मथन करने वाली, मद-रहित, मद का नाश करने वाली।
Without cause, without stain, without limiting adjunct, owning no lord above her; free of passion, churner of passion, free of pride, destroyer of pride.
निश्चिन्ता निरहङ्कारा निर्मोहा मोहनाशिनी ।
निर्ममा ममताहन्त्री निष्पापा पापनाशिनी ॥ ४७ ॥
niścintā nirahaṅkārā nirmohā mohanāśinī,
nirmamā mamatāhantrī niṣpāpā pāpanāśinī || 47 ||
Nishchintaa nirahankaaraa nirmohaa mohanaashinii, nirmamaa mamataahantrii nishpaapaa paapanaashinii
चिन्ता-रहित, अहङ्कार-रहित, मोह-रहित, मोह का नाश करने वाली; ममता-रहित, ममता को हरने वाली, पाप-रहित, पाप का नाश करने वाली।
Free of care, free of the sense of 'I', free of delusion, destroyer of delusion; free of 'mine', slayer of possessiveness, free of sin, destroyer of sin.
निष्क्रोधा क्रोधशमनी निर्लोभा लोभनाशिनी ।
निःसंशया संशयघ्नी निर्भवा भवनाशिनी ॥ ४८ ॥
niṣkrodhā krodhaśamanī nirlobhā lobhanāśinī,
niḥsaṃśayā saṃśayaghnī nirbhavā bhavanāśinī || 48 ||
Nishkrodhaa krodhashamanii nirlobhaa lobhanaashinii, nihsamshayaa samshayaghnii nirbhavaa bhavanaashinii
क्रोध-रहित, क्रोध को शान्त करने वाली, लोभ-रहित, लोभ का नाश करने वाली; संशय-रहित, संशय को हरने वाली, भव-रहित, संसार का नाश करने वाली।
Free of anger, queller of anger, free of greed, destroyer of greed; free of doubt, dispeller of doubt, unborn, destroyer of birth and death.
निर्विकल्पा निराबाधा निर्भेदा भेदनाशिनी ।
निर्नाशा मृत्युमथनी निष्क्रिया निष्परिग्रहा ॥ ४९ ॥
nirvikalpā nirābādhā nirbhedā bhedanāśinī,
nirnāśā mṛtyumathanī niṣkriyā niṣparigrahā || 49 ||
Nirvikalpaa niraabaadhaa nirbhedaa bhedanaashinii, nirnaashaa mrityumathanii nishkriyaa nishparigrahaa
विकल्प-रहित, बाधा-रहित, भेद-रहित, भेद का नाश करने वाली; नाश-रहित, मृत्यु का मथन करने वाली, क्रिया-रहित, परिग्रह-रहित।
Beyond alternatives, beyond hindrance, beyond division, destroyer of division; imperishable, churner of death, beyond action, owning nothing.
निस्तुला नीलचिकुरा निरपाया निरत्यया ।
दुर्लभा दुर्गमा दुर्गा दुःखहन्त्री सुखप्रदा ॥ ५० ॥
nistulā nīlacikurā nirapāyā niratyayā,
durlabhā durgamā durgā duḥkhahantrī sukhapradā || 50 ||
Nistulaa niilachikuraa nirapaayaa niratyayaa, durlabhaa durgamaa durgaa duhkhahantrii sukhapradaa
जिसकी कोई उपमा नहीं, नील केश वाली, अपाय-रहित, अत्यय-रहित; दुर्लभ, दुर्गम, दुर्गा, दुःख को हरने वाली, सुख देने वाली।
Beyond compare, dark-haired, beyond decline, beyond passing away; hard to win, hard to approach, Durgā, remover of sorrow, giver of joy.
दुष्टदूरा दुराचारशमनी दोषवर्जिता ।
सर्वज्ञा सान्द्रकरुणा समानाधिकवर्जिता ॥ ५१ ॥
duṣṭadūrā durācāraśamanī doṣavarjitā,
sarvajñā sāndrakaruṇā samānādhikavarjitā || 51 ||
Dushtaduuraa duraachaarashamanii doshavarjitaa, sarvajnaa saandrakarunaa samaanaadhikavarjitaa
दुष्टों से दूर, दुराचार को शान्त करने वाली, दोष-रहित; सर्वज्ञ, सघन करुणा वाली, जिसके समान या अधिक कोई नहीं।
Far from the wicked, queller of evil conduct, without fault; all-knowing, dense with compassion, having none equal to her and none above.
↑ All sectionsचतुर्थी मरीचि कला · names 201–300 (verses 52–69)
सर्वशक्तिमयी सर्वमङ्गला सद्गतिप्रदा ।
सर्वेश्वरी सर्वमयी सर्वमन्त्रस्वरूपिणी ॥ ५२ ॥
sarvaśaktimayī sarvamaṅgalā sadgatipradā,
sarveśvarī sarvamayī sarvamantrasvarūpiṇī || 52 ||
Sarvashaktimayii sarvamangalaa sadgatipradaa, sarveshvarii sarvamayii sarvamantrasvaruupinii
समस्त शक्तियों से युक्त, सर्वमङ्गला, सद्गति देने वाली; सर्वेश्वरी, सर्वमयी, समस्त मन्त्रों का स्वरूप।
Made of all powers, all-auspicious, giver of the good course; sovereign of all, made of all, whose form is every mantra.
सर्वयन्त्रात्मिका सर्वतन्त्ररूपा मनोन्मनी ।
माहेश्वरी महादेवी महालक्ष्मीर्मृडप्रिया ॥ ५३ ॥
sarvayantrātmikā sarvatantrarūpā manonmanī,
māheśvarī mahādevī mahālakṣmīrmṛḍapriyā || 53 ||
Sarvayantraatmikaa sarvatantraruupaa manonmanii, maaheshvarii mahaadevii mahaalakshmiirmridapriyaa
समस्त यन्त्रों की आत्मा, समस्त तन्त्रों का स्वरूप, मनोन्मनी; माहेश्वरी, महादेवी, महालक्ष्मी, मृड की प्रिया।
The self of every yantra, the form of every tantra, she who is beyond the mind; Māheśvarī, the great goddess, Mahālakṣmī, dear to Mṛḍa.
महारूपा महापूज्या महापातकनाशिनी ।
महामाया महासत्त्वा महाशक्तिर्महारतिः ॥ ५४ ॥
mahārūpā mahāpūjyā mahāpātakanāśinī,
mahāmāyā mahāsattvā mahāśaktirmahāratiḥ || 54 ||
Mahaaruupaa mahaapuujyaa mahaapaatakanaashinii, mahaamaayaa mahaasattvaa mahaashaktirmahaaratih
महान् रूप वाली, महापूज्य, महापातकों का नाश करने वाली; महामाया, महासत्त्व वाली, महाशक्ति, महान् प्रीति वाली।
Of great form, greatly to be worshipped, destroyer of the great sins; the great illusion, of great being, the great power, the great delight.
महाभोगा महैश्वर्या महावीर्या महाबला ।
महाबुद्धिर्महासिद्धिर्महायोगेश्वरेश्वरी ॥ ५५ ॥
mahābhogā mahaiśvaryā mahāvīryā mahābalā,
mahābuddhirmahāsiddhirmahāyogeśvareśvarī || 55 ||
Mahaabhogaa mahaishvaryaa mahaaviiryaa mahaabalaa, mahaabuddhirmahaasiddhirmahaayogeshvareshvarii
महाभोग वाली, महान् ऐश्वर्य वाली, महावीर्य वाली, महाबल वाली; महाबुद्धि, महासिद्धि, महायोगेश्वरों की भी ईश्वरी।
Of great enjoyment, of great sovereignty, of great vigour, of great strength; great understanding, great attainment, mistress of the great lords of yoga.
महातन्त्रा महामन्त्रा महायन्त्रा महासना ।
महायागक्रमाराध्या महाभैरवपूजिता ॥ ५६ ॥
mahātantrā mahāmantrā mahāyantrā mahāsanā,
mahāyāgakramārādhyā mahābhairavapūjitā || 56 ||
Mahaatantraa mahaamantraa mahaayantraa mahaasanaa, mahaayaagakramaaraadhyaa mahaabhairavapuujitaa
महातन्त्र-रूपा, महामन्त्र-रूपा, महायन्त्र-रूपा, महान् आसन वाली; महायाग के क्रम से आराधित, महाभैरव से पूजित।
Whose form is the great tantra, the great mantra, the great yantra, whose seat is great; worshipped by the order of the great sacrifice, adored by Mahābhairava.
महेश्वरमहाकल्पमहाताण्डवसाक्षिणी ।
महाकामेशमहिषी महात्रिपुरसुन्दरी ॥ ५७ ॥
maheśvaramahākalpamahātāṇḍavasākṣiṇī,
mahākāmeśamahiṣī mahātripurasundarī || 57 ||
Maheshvaramahaakalpamahaataandavasaakshinii, mahaakaameshamahishii mahaatripurasundarii
महेश्वर के महाकल्प-कालीन महाताण्डव की साक्षी; महाकामेश की महिषी, महात्रिपुरसुन्दरी।
Witness of Maheśvara's great dance at the great dissolution; queen of Mahākāmeśa, the great beauty of the three cities.
चतुःषष्ट्युपचाराढ्या चतुःषष्टिकलामयी ।
महाचतुःषष्टिकोटियोगिनीगणसेविता ॥ ५८ ॥
catuḥṣaṣṭyupacārāḍhyā catuḥṣaṣṭikalāmayī,
mahācatuḥṣaṣṭikoṭiyoginīgaṇasevitā || 58 ||
Chatuhshashtyupachaaraadhyaa chatuhshashtikalaamayii, mahaachatuhshashtikotiyoginiiganasevitaa
चौंसठ उपचारों से आराधित, चौंसठ कलाओं से युक्त; महान् चौंसठ करोड़ योगिनी-गणों से सेवित।
Worshipped with the sixty-four services, made of the sixty-four arts; served by the hosts of the great sixty-four crores of yoginīs.
मनुविद्या चन्द्रविद्या चन्द्रमण्डलमध्यगा ।
चारुरूपा चारुहासा चारुचन्द्रकलाधरा ॥ ५९ ॥
manuvidyā candravidyā candramaṇḍalamadhyagā,
cārurūpā cāruhāsā cārucandrakalādharā || 59 ||
Manuvidyaa chandravidyaa chandramandalamadhyagaa, chaaruruupaa chaaruhaasaa chaaruchandrakalaadharaa
मनु-विद्या, चन्द्र-विद्या, चन्द्रमण्डल के मध्य में स्थित; चारु रूप वाली, चारु हास वाली, चन्द्र की सुन्दर कला धारण करने वाली।
The lore of Manu, the lore of Candra, abiding in the midst of the moon's orb; of lovely form, of lovely smile, wearing the moon's fair digit.
चराचरजगन्नाथा चक्रराजनिकेतना ।
पार्वती पद्मनयना पद्मरागसमप्रभा ॥ ६० ॥
carācarajagannāthā cakrarājaniketanā,
pārvatī padmanayanā padmarāgasamaprabhā || 60 ||
Charaacharajagannaathaa chakraraajaniketanaa, paarvatii padmanayanaa padmaraagasamaprabhaa
चराचर जगत् की स्वामिनी, चक्रराज जिसका निवास है; पार्वती, कमल-सदृश नेत्रों वाली, पद्मराग-मणि के समान प्रभा वाली।
Lady of the world moving and unmoving, dwelling in the Cakrarāja; Pārvatī, lotus-eyed, bright as a ruby.
पञ्चप्रेतासनासीना पञ्चब्रह्मस्वरूपिणी ।
चिन्मयी परमानन्दा विज्ञानघनरूपिणी ॥ ६१ ॥
pañcapretāsanāsīnā pañcabrahmasvarūpiṇī,
cinmayī paramānandā vijñānaghanarūpiṇī || 61 ||
Panchapretaasanaasiinaa panchabrahmasvaruupinii, chinmayii paramaanandaa vijnaanaghanaruupinii
पञ्चप्रेतों के आसन पर विराजमान, पञ्चब्रह्म-स्वरूपिणी; चिन्मयी, परमानन्द-रूपा, विज्ञान की घन मूर्ति।
Seated on the couch of the five corpses, whose form is the five Brahmās; made of awareness, the supreme bliss, a dense mass of knowing.
ध्यानध्यातृध्येयरूपा धर्माधर्मविवर्जिता ।
विश्वरूपा जागरिणी स्वपन्ती तैजसात्मिका ॥ ६२ ॥
dhyānadhyātṛdhyeyarūpā dharmādharmavivarjitā,
viśvarūpā jāgariṇī svapantī taijasātmikā || 62 ||
Dhyaanadhyaatridhyeyaruupaa dharmaadharmavivarjitaa, vishvaruupaa jaagarinii svapantii taijasaatmikaa
ध्यान, ध्याता और ध्येय — तीनों का रूप, धर्म और अधर्म से रहित; विश्वरूपा जाग्रत् में, तैजस-रूप स्वप्न में।
The form of the meditation, the meditator and the meditated; beyond merit and demerit; the All in waking, the shining one in dream.
सुप्ता प्राज्ञात्मिका तुर्या सर्वावस्थाविवर्जिता ।
सृष्टिकर्त्री ब्रह्मरूपा गोप्त्री गोविन्दरूपिणी ॥ ६३ ॥
suptā prājñātmikā turyā sarvāvasthāvivarjitā,
sṛṣṭikartrī brahmarūpā goptrī govindarūpiṇī || 63 ||
Suptaa praajnaatmikaa turyaa sarvaavasthaavivarjitaa, srishtikartrii brahmaruupaa goptrii govindaruupinii
सुषुप्ति में प्राज्ञात्मिका, तुर्या, और समस्त अवस्थाओं से रहित; सृष्टि करने वाली ब्रह्मरूपा, रक्षा करने वाली गोविन्दरूपा।
In deep sleep the knowing one, the fourth, and beyond all states whatever; creatrix in the form of Brahmā, protectress in the form of Govinda.
संहारिणी रुद्ररूपा तिरोधानकरीश्वरी ।
सदाशिवानुग्रहदा पञ्चकृत्यपरायणा ॥ ६४ ॥
saṃhāriṇī rudrarūpā tirodhānakarīśvarī,
sadāśivānugrahadā pañcakṛtyaparāyaṇā || 64 ||
Samhaarinii rudraruupaa tirodhaanakariishvarii, sadaashivaanugrahadaa panchakrityaparaayanaa
संहार करने वाली रुद्र-रूपा, तिरोधान करने वाली ईश्वरी; सदाशिव-रूप से अनुग्रह देने वाली, पञ्चकृत्यों में तत्पर।
Destroyer in the form of Rudra, the lady who withdraws the world from sight; granting grace as Sadāśiva, given to the five acts.
भानुमण्डलमध्यस्था भैरवी भगमालिनी ।
पद्मासना भगवती पद्मनाभसहोदरी ॥ ६५ ॥
bhānumaṇḍalamadhyasthā bhairavī bhagamālinī,
padmāsanā bhagavatī padmanābhasahodarī || 65 ||
Bhaanumandalamadhyasthaa bhairavii bhagamaalinii, padmaasanaa bhagavatii padmanaabhasahodarii
सूर्यमण्डल के मध्य में स्थित, भैरवी, भगमालिनी; पद्मासना, भगवती, पद्मनाभ की सहोदरा।
Abiding in the midst of the sun's orb, Bhairavī, garlanded with splendour; seated on the lotus, the blessed one, sister of the lotus-navelled one.
उन्मेषनिमिषोत्पन्नविपन्नभुवनावली ।
सहस्रशीर्षवदना सहस्राक्षी सहस्रपात् ॥ ६६ ॥
unmeṣanimiṣotpannavipannabhuvanāvalī,
sahasraśīrṣavadanā sahasrākṣī sahasrapāt || 66 ||
Unmeshanimishotpannavipannabhuvanaavalii, sahasrashiirshavadanaa sahasraakshii sahasrapaat
जिसके उन्मेष से भुवनों की पंक्तियाँ उत्पन्न और निमेष से विलीन हो जाती हैं; सहस्र शिरों और मुखों वाली, सहस्र नेत्रों वाली, सहस्र चरणों वाली।
At whose opening of the eyes the ranks of worlds arise and at whose closing they pass away; thousand-headed and thousand-faced, thousand-eyed, thousand-footed.
आब्रह्मकीटजननी वर्णाश्रमविधायिनी ।
निजाज्ञारूपनिगमा पुण्यापुण्यफलप्रदा ॥ ६७ ॥
ābrahmakīṭajananī varṇāśramavidhāyinī,
nijājñārūpanigamā puṇyāpuṇyaphalapradā || 67 ||
Aabrahmakiitajananii varnaashramavidhaayinii, nijaajnaaruupanigamaa punyaapunyaphalapradaa
ब्रह्मा से लेकर कीट तक की जननी, वर्ण और आश्रम की व्यवस्था करने वाली; जिसकी अपनी आज्ञा ही वेद है, पुण्य और पाप का फल देने वाली।
Mother of all from Brahmā to the worm, ordainer of class and stage of life; whose own command is the Veda, giver of the fruit of merit and demerit.
श्रुतिसीमन्तसिन्दूरीकृतपादाब्जधूलिका ।
सकलागमसन्दोहशुक्तिसम्पुटमौक्तिका ॥ ६८ ॥
śrutisīmantasindūrīkṛtapādābjadhūlikā,
sakalāgamasandohaśuktisampuṭamauktikā || 68 ||
Shrutisiimantasinduuriikritapaadaabjadhuulikaa, sakalaagamasandohashuktisamputamauktikaa
जिसके चरण-कमल की धूलि श्रुतियों की माँग का सिन्दूर बन गई है; समस्त आगमों के समूह-रूपी सीपी के सम्पुट का मोती।
The dust of whose lotus feet is the vermilion in the parting of the Vedas' hair; the pearl in the shell that is the whole body of scripture.
पुरुषार्थप्रदा पूर्णा भोगिनी भुवनेश्वरी ।
अम्बिकाऽनादिनिधना हरिब्रह्मेन्द्रसेविता ॥ ६९ ॥
puruṣārthapradā pūrṇā bhoginī bhuvaneśvarī,
ambikā'nādinidhanā haribrahmendrasevitā || 69 ||
Purushaarthapradaa puurnaa bhoginii bhuvaneshvarii, ambikaa'naadinidhanaa haribrahmendrasevitaa
पुरुषार्थ देने वाली, पूर्ण, भोगिनी, भुवनेश्वरी; अम्बिका, जिसका न आदि है न अन्त, हरि, ब्रह्मा और इन्द्र से सेवित।
Giver of the goals of life, complete, the enjoyer, sovereign of the worlds; the Mother, without beginning or end, served by Hari, Brahmā and Indra.
↑ All sectionsपञ्चमी ज्वालिनी कला · names 301–400 (verses 70–86)
नारायणी नादरूपा नामरूपविवर्जिता ।
ह्रींकारी ह्रीमती हृद्या हेयोपादेयवर्जिता ॥ ७० ॥
nārāyaṇī nādarūpā nāmarūpavivarjitā,
hrīṃkārī hrīmatī hṛdyā heyopādeyavarjitā || 70 ||
Naaraayanii naadaruupaa naamaruupavivarjitaa, hriimkaarii hriimatii hridyaa heyopaadeyavarjitaa
नारायणी, नाद-रूपा, नाम और रूप से रहित; ह्रींकार-रूपा, लज्जावती, हृदयग्राह्य, त्याज्य और ग्राह्य से रहित।
Nārāyaṇī, whose form is sound, free of name and form; whose form is the syllable hrīṁ, full of modesty, dear to the heart, beyond what is to be rejected and what accepted.
राजराजार्चिता राज्ञी रम्या राजीवलोचना ।
रञ्जनी रमणी रस्या रणत्किङ्किणिमेखला ॥ ७१ ॥
rājarājārcitā rājñī ramyā rājīvalocanā,
rañjanī ramaṇī rasyā raṇatkiṅkiṇimekhalā || 71 ||
Raajaraajaarchitaa raajnii ramyaa raajiivalochanaa, ranjanii ramanii rasyaa ranatkinkinimekhalaa
राजाओं के राजा से अर्चित, राज्ञी, रमणीय, कमल-सदृश नेत्रों वाली; रञ्जन करने वाली, रमणी, रसमयी, झंकार करती किंकिणियों की मेखला वाली।
Worshipped by the king of kings, the queen, delightful, lotus-eyed; she who gladdens, the lovely one, full of savour, wearing a girdle of ringing bells.
रमा राकेन्दुवदना रतिरूपा रतिप्रिया ।
रक्षाकरी राक्षसघ्नी रामा रमणलम्पटा ॥ ७२ ॥
ramā rākenduvadanā ratirūpā ratipriyā,
rakṣākarī rākṣasaghnī rāmā ramaṇalampaṭā || 72 ||
Ramaa raakenduvadanaa ratiruupaa ratipriyaa, rakshaakarii raakshasaghnii raamaa ramanalampataa
रमा, पूर्णिमा के चन्द्रमा-सा मुख वाली, रति-रूपा, रति जिसे प्रिय है; रक्षा करने वाली, राक्षसों का नाश करने वाली, रामा, रमण में लम्पट।
Ramā, her face the full moon, the form of delight, to whom delight is dear; giver of protection, slayer of demons, the fair one, eager in love.
काम्या कामकलारूपा कदम्बकुसुमप्रिया ।
कल्याणी जगतीकन्दा करुणारससागरा ॥ ७३ ॥
kāmyā kāmakalārūpā kadambakusumapriyā,
kalyāṇī jagatīkandā karuṇārasasāgarā || 73 ||
Kaamyaa kaamakalaaruupaa kadambakusumapriyaa, kalyaanii jagatiikandaa karunaarasasaagaraa
काम्य, कामकला-रूपा, कदम्ब-पुष्प जिसे प्रिय है; कल्याणी, जगत् की कन्द-रूप मूल, करुणा-रस का सागर।
To be desired, the form of the art of love, to whom the kadamba flower is dear; the auspicious one, the root-bulb of the world, an ocean of the flavour of compassion.
कलावती कलालापा कान्ता कादम्बरीप्रिया ।
वरदा वामनयना वारुणीमदविह्वला ॥ ७४ ॥
kalāvatī kalālāpā kāntā kādambarīpriyā,
varadā vāmanayanā vāruṇīmadavihvalā || 74 ||
Kalaavatii kalaalaapaa kaantaa kaadambariipriyaa, varadaa vaamanayanaa vaaruniimadavihvalaa
कलाओं से युक्त, कलामय वाणी वाली, कान्ता, कादम्बरी जिसे प्रिय है; वर देने वाली, सुन्दर नेत्रों वाली, वारुणी के मद से विह्वल।
Possessed of the arts, whose speech is art, the beloved, to whom kādambarī is dear; giver of boons, of fair eyes, swaying with the joy of the wine of bliss.
विश्वाधिका वेदवेद्या विन्ध्याचलनिवासिनी ।
विधात्री वेदजननी विष्णुमाया विलासिनी ॥ ७५ ॥
viśvādhikā vedavedyā vindhyācalanivāsinī,
vidhātrī vedajananī viṣṇumāyā vilāsinī || 75 ||
Vishvaadhikaa vedavedyaa vindhyaachalanivaasinii, vidhaatrii vedajananii vishnumaayaa vilaasinii
विश्व से अधिक, वेदों से जानने योग्य, विन्ध्याचल पर निवास करने वाली; विधात्री, वेदों की जननी, विष्णु की माया, विलास करने वाली।
Greater than the universe, to be known by the Vedas, dwelling on the Vindhya hills; the ordainer, mother of the Vedas, the māyā of Viṣṇu, she who sports.
क्षेत्रस्वरूपा क्षेत्रेशी क्षेत्रक्षेत्रज्ञपालिनी ।
क्षयवृद्धिविनिर्मुक्ता क्षेत्रपालसमर्चिता ॥ ७६ ॥
kṣetrasvarūpā kṣetreśī kṣetrakṣetrajñapālinī,
kṣayavṛddhivinirmuktā kṣetrapālasamarcitā || 76 ||
Kshetrasvaruupaa kshetreshii kshetrakshetrajnapaalinii, kshayavriddhivinirmuktaa kshetrapaalasamarchitaa
क्षेत्र-स्वरूपा, क्षेत्र की ईश्वरी, क्षेत्र और क्षेत्रज्ञ दोनों का पालन करने वाली; क्षय और वृद्धि से सर्वथा मुक्त, क्षेत्रपालों से अर्चित।
Whose form is the field, lady of the field, protectress of both field and knower of the field; wholly free of waxing and waning, worshipped by the guardians of the field.
विजया विमला वन्द्या वन्दारुजनवत्सला ।
वाग्वादिनी वामकेशी वह्निमण्डलवासिनी ॥ ७७ ॥
vijayā vimalā vandyā vandārujanavatsalā,
vāgvādinī vāmakeśī vahnimaṇḍalavāsinī || 77 ||
Vijayaa vimalaa vandyaa vandaarujanavatsalaa, vaagvaadinii vaamakeshii vahnimandalavaasinii
विजया, विमला, वन्दनीय, वन्दना करने वाले जनों पर वात्सल्य रखने वाली; वाणी का वाद करने वाली, वामकेशी, अग्निमण्डल में निवास करने वाली।
The victorious, the spotless, to be saluted, tender to those who salute her; speaker of the word, of flowing hair, dwelling in the circle of fire.
भक्तिमत्कल्पलतिका पशुपाशविमोचिनी ।
संहृताशेषपाखण्डा सदाचारप्रवर्तिका ॥ ७८ ॥
bhaktimatkalpalatikā paśupāśavimocinī,
saṃhṛtāśeṣapākhaṇḍā sadācārapravartikā || 78 ||
Bhaktimatkalpalatikaa pashupaashavimochinii, samhritaasheshapaakhandaa sadaachaarapravartikaa
भक्तों के लिए कल्पलता, पशु के पाश को काटने वाली; समस्त पाखण्डों का संहार करने वाली, सदाचार को प्रवृत्त करने वाली।
The wish-granting creeper for the devout, loosener of the bound soul's fetter; destroyer of every false doctrine, setter forward of right conduct.
तापत्रयाग्निसन्तप्तसमाह्लादनचन्द्रिका ।
तरुणी तापसाराध्या तनुमध्या तमोपहा ॥ ७९ ॥
tāpatrayāgnisantaptasamāhlādanacandrikā,
taruṇī tāpasārādhyā tanumadhyā tamopahā || 79 ||
Taapatrayaagnisantaptasamaahlaadanachandrikaa, tarunii taapasaaraadhyaa tanumadhyaa tamopahaa
तीनों तापों की अग्नि से तप्त जनों को आह्लाद देने वाली चन्द्रिका; तरुणी, तपस्वियों से आराधित, कृश मध्य वाली, अन्धकार को हरने वाली।
The moonlight that gladdens those scorched by the fire of the three afflictions; the youthful one, worshipped by ascetics, slender of waist, remover of darkness.
चितिस्तत्पदलक्ष्यार्था चिदेकरसरूपिणी ।
स्वात्मानन्दलवीभूतब्रह्माद्यानन्दसन्ततिः ॥ ८० ॥
citistatpadalakṣyārthā cidekarasarūpiṇī,
svātmānandalavībhūtabrahmādyānandasantatiḥ || 80 ||
Chitistatpadalakshyaarthaa chidekarasaruupinii, svaatmaanandalaviibhuutabrahmaadyaanandasantatih
चिति, जो 'तत्' पद का लक्ष्यार्थ है, चित् के एक रस का ही स्वरूप; जिसके आत्मानन्द के लव-मात्र से ब्रह्मा आदि का आनन्द-प्रवाह बना है।
Awareness, the indicated sense of the word 'That', whose form is the single savour of awareness; a drop of whose own bliss is the whole stream of the bliss of Brahmā and the rest.
परा प्रत्यक्चितीरूपा पश्यन्ती परदेवता ।
मध्यमा वैखरीरूपा भक्तमानसहंसिका ॥ ८१ ॥
parā pratyakcitīrūpā paśyantī paradevatā,
madhyamā vaikharīrūpā bhaktamānasahaṃsikā || 81 ||
Paraa pratyakchitiiruupaa pashyantii paradevataa, madhyamaa vaikhariiruupaa bhaktamaanasahamsikaa
परा, प्रत्यक् चिति-रूपा, पश्यन्ती, परम देवता; मध्यमा और वैखरी रूप वाली, भक्तों के मानस-सरोवर की हंसी।
The supreme speech, the form of inward awareness, the seeing word, the highest deity; the middle and the uttered word, the swan on the lake of her devotees' minds.
कामेश्वरप्राणनाडी कृतज्ञा कामपूजिता ।
शृङ्गाररससम्पूर्णा जया जालन्धरस्थिता ॥ ८२ ॥
kāmeśvaraprāṇanāḍī kṛtajñā kāmapūjitā,
śṛṅgārarasasampūrṇā jayā jālandharasthitā || 82 ||
Kaameshvarapraananaadii kritajnaa kaamapuujitaa, shringaararasasampuurnaa jayaa jaalandharasthitaa
कामेश्वर की प्राण-नाड़ी, कृतज्ञ, काम से पूजित; शृङ्गार-रस से परिपूर्ण, जया, जालन्धर पीठ में स्थित।
The very life-vein of Kāmeśvara, knowing what is done for her, worshipped by Kāma; filled with the savour of love, the victorious, abiding in the Jālandhara seat.
ओड्याणपीठनिलया बिन्दुमण्डलवासिनी ।
रहोयागक्रमाराध्या रहस्तर्पणतर्पिता ॥ ८३ ॥
oḍyāṇapīṭhanilayā bindumaṇḍalavāsinī,
rahoyāgakramārādhyā rahastarpaṇatarpitā || 83 ||
Odyaanapiithanilayaa bindumandalavaasinii, rahoyaagakramaaraadhyaa rahastarpanatarpitaa
ओड्याण पीठ में निवास करने वाली, बिन्दुमण्डल में वास करने वाली; रहस्य-याग के क्रम से आराधित, रहस्य-तर्पण से तृप्त।
Dwelling in the Oḍyāṇa seat, abiding in the circle of the point; worshipped by the order of the secret rite, satisfied by the secret offering.
सद्यःप्रसादिनी विश्वसाक्षिणी साक्षिवर्जिता ।
षडङ्गदेवतायुक्ता षाङ्गुण्यपरिपूरिता ॥ ८४ ॥
sadyaḥprasādinī viśvasākṣiṇī sākṣivarjitā,
ṣaḍaṅgadevatāyuktā ṣāṅguṇyaparipūritā || 84 ||
Sadyahprasaadinii vishvasaakshinii saakshivarjitaa, shadangadevataayuktaa shaangunyaparipuuritaa
तत्काल प्रसन्न होने वाली, विश्व की साक्षी, स्वयं साक्षी से रहित; षडङ्ग देवताओं से युक्त, छहों गुणों से परिपूर्ण।
Pleased on the instant, witness of all, herself having no witness; attended by the deities of the six limbs, filled with the six excellences.
नित्यक्लिन्ना निरुपमा निर्वाणसुखदायिनी ।
नित्याषोडशिकारूपा श्रीकण्ठार्धशरीरिणी ॥ ८५ ॥
nityaklinnā nirupamā nirvāṇasukhadāyinī,
nityāṣoḍaśikārūpā śrīkaṇṭhārdhaśarīriṇī || 85 ||
Nityaklinnaa nirupamaa nirvaanasukhadaayinii, nityaashodashikaaruupaa shriikanthaardhashariirinii
नित्य आर्द्र हृदय वाली, अनुपम, निर्वाण का सुख देने वाली; नित्या-षोडशी-रूपा, श्रीकण्ठ के आधे शरीर वाली।
Ever moist with compassion, without compare, giver of the bliss of release; whose form is the sixteen Nityās, the half of Śrīkaṇṭha's body.
प्रभावती प्रभारूपा प्रसिद्धा परमेश्वरी ।
मूलप्रकृतिरव्यक्ता व्यक्ताव्यक्तस्वरूपिणी ॥ ८६ ॥
prabhāvatī prabhārūpā prasiddhā parameśvarī,
mūlaprakṛtiravyaktā vyaktāvyaktasvarūpiṇī || 86 ||
Prabhaavatii prabhaaruupaa prasiddhaa parameshvarii, muulaprakritiravyaktaa vyaktaavyaktasvaruupinii
प्रभा से युक्त, प्रभा-रूपा, प्रसिद्ध, परमेश्वरी; मूल प्रकृति, अव्यक्त, व्यक्त और अव्यक्त दोनों का स्वरूप।
Full of radiance, whose form is radiance, renowned, the supreme sovereign; the root nature, the unmanifest, whose form is both manifest and unmanifest.
↑ All sectionsषष्ठी रुचि कला · names 401–500 (verses 87–102)
व्यापिनी विविधाकारा विद्याविद्यास्वरूपिणी ।
महाकामेशनयनकुमुदाह्लादकौमुदी ॥ ८७ ॥
vyāpinī vividhākārā vidyāvidyāsvarūpiṇī,
mahākāmeśanayanakumudāhlādakaumudī || 87 ||
Vyaapinii vividhaakaaraa vidyaavidyaasvaruupinii, mahaakaameshanayanakumudaahlaadakaumudii
सर्वत्र व्यापिनी, अनेक आकारों वाली, विद्या और अविद्या दोनों का स्वरूप; महाकामेश के नेत्र-कुमुदों को प्रफुल्लित करने वाली चाँदनी।
Pervading all, of many shapes, whose form is both knowledge and ignorance; the moonlight that opens the lily of Mahākāmeśa's eyes.
भक्तहार्दतमोभेदभानुमद्भानुसन्ततिः ।
शिवदूती शिवाराध्या शिवमूर्तिः शिवङ्करी ॥ ८८ ॥
bhaktahārdatamobhedabhānumadbhānusantatiḥ,
śivadūtī śivārādhyā śivamūrtiḥ śivaṅkarī || 88 ||
Bhaktahaardatamobhedabhaanumadbhaanusantatih, shivaduutii shivaaraadhyaa shivamuurtih shivankarii
भक्तों के हृदय के अन्धकार को भेदने वाली सूर्य-किरणों की धारा; शिव को दूत बनाने वाली, शिव से आराधित, शिव-मूर्ति, कल्याण करने वाली।
The stream of sunbeams that pierces the darkness in her devotees' hearts; whose messenger is Śiva, worshipped by Śiva, whose form is Śiva, worker of good.
शिवप्रिया शिवपरा शिष्टेष्टा शिष्टपूजिता ।
अप्रमेया स्वप्रकाशा मनोवाचामगोचरा ॥ ८९ ॥
śivapriyā śivaparā śiṣṭeṣṭā śiṣṭapūjitā,
aprameyā svaprakāśā manovācāmagocarā || 89 ||
Shivapriyaa shivaparaa shishteshtaa shishtapuujitaa, aprameyaa svaprakaashaa manovaachaamagocharaa
शिव को प्रिय, शिव में परायण, शिष्टों को इष्ट, शिष्टों से पूजित; अप्रमेय, स्वयंप्रकाश, मन और वाणी की पहुँच से परे।
Dear to Śiva, given wholly to Śiva, loved by the good, worshipped by the good; beyond measure, self-luminous, beyond the reach of mind and speech.
चिच्छक्तिश्चेतनारूपा जडशक्तिर्जडात्मिका ।
गायत्री व्याहृतिः सन्ध्या द्विजवृन्दनिषेविता ॥ ९० ॥
cicchaktiścetanārūpā jaḍaśaktirjaḍātmikā,
gāyatrī vyāhṛtiḥ sandhyā dvijavṛndaniṣevitā || 90 ||
Chichchhaktishchetanaaruupaa jadashaktirjadaatmikaa, gaayatrii vyaahritih sandhyaa dvijavrindanishevitaa
चित्-शक्ति और चेतना-रूपा, जड-शक्ति और जड-आत्मिका; गायत्री, व्याहृति, सन्ध्या, द्विजों के समूह से सेवित।
The power of awareness and the form of consciousness, the power of the inert and the self of the inert; the Gāyatrī, the sacred utterances, the twilight worship, served by the ranks of the twice-born.
तत्त्वासना तत्त्वमयी पञ्चकोशान्तरस्थिता ।
निःसीममहिमा नित्ययौवना मदशालिनी ॥ ९१ ॥
tattvāsanā tattvamayī pañcakośāntarasthitā,
niḥsīmamahimā nityayauvanā madaśālinī || 91 ||
Tattvaasanaa tattvamayii panchakoshaantarasthitaa, nihsiimamahimaa nityayauvanaa madashaalinii
तत्त्वों का आसन जिसका है, तत्त्वमयी, पाँचों कोशों के भीतर स्थित; जिसकी महिमा की कोई सीमा नहीं, नित्य युवती, मद से शोभित।
Whose seat is the principles, made of the principles, abiding within the five sheaths; whose greatness has no bound, ever young, radiant with joy.
मदाघूर्णितरक्ताक्षी मदपाटलगण्डभूः ।
चन्दनद्रवदिग्धाङ्गा चाम्पेयकुसुमप्रिया ॥ ९२ ॥
madāghūrṇitaraktākṣī madapāṭalagaṇḍabhūḥ,
candanadravadigdhāṅgā cāmpeyakusumapriyā || 92 ||
Madaaghuurnitaraktaakshii madapaatalagandabhuuh, chandanadravadigdhaangaa chaampeyakusumapriyaa
मद से घूमती लाल आँखों वाली, मद से गुलाबी कपोलों वाली; चन्दन के द्रव से लिप्त अङ्गों वाली, चम्पा के फूल जिसे प्रिय हैं।
Her red eyes swimming with joy, her cheeks flushed rosy with it; her limbs smeared with sandal paste, to whom the campaka flower is dear.
कुशला कोमलाकारा कुरुकुल्ला कुलेश्वरी ।
कुलकुण्डालया कौलमार्गतत्परसेविता ॥ ९३ ॥
kuśalā komalākārā kurukullā kuleśvarī,
kulakuṇḍālayā kaulamārgatatparasevitā || 93 ||
Kushalaa komalaakaaraa kurukullaa kuleshvarii, kulakundaalayaa kaulamaargatatparasevitaa
कुशल, कोमल आकार वाली, कुरुकुल्ला, कुल की ईश्वरी; कुलकुण्ड जिसका आलय है, कौल मार्ग में तत्पर लोगों से सेवित।
Skilful, of tender form, Kurukullā, mistress of the kula; whose dwelling is the kula-pit, served by those given to the kaula path.
कुमारगणनाथाम्बा तुष्टिः पुष्टिर्मतिर्धृतिः ।
शान्तिः स्वस्तिमती कान्तिर्नन्दिनी विघ्ननाशिनी ॥ ९४ ॥
kumāragaṇanāthāmbā tuṣṭiḥ puṣṭirmatirdhṛtiḥ,
śāntiḥ svastimatī kāntirnandinī vighnanāśinī || 94 ||
Kumaaragananaathaambaa tushtih pushtirmatirdhritih, shaantih svastimatii kaantirnandinii vighnanaashinii
कुमार और गणनाथ की अम्बा; तुष्टि, पुष्टि, मति, धृति; शान्ति, स्वस्तिमती, कान्ति, नन्दिनी, विघ्नों का नाश करने वाली।
Mother of Kumāra and of the lord of the hosts; contentment, nourishment, understanding, steadiness; peace, well-being, lustre, joy, destroyer of obstacles.
तेजोवती त्रिनयना लोलाक्षीकामरूपिणी ।
मालिनी हंसिनी माता मलयाचलवासिनी ॥ ९५ ॥
tejovatī trinayanā lolākṣīkāmarūpiṇī,
mālinī haṃsinī mātā malayācalavāsinī || 95 ||
Tejovatii trinayanaa lolaakshiikaamaruupinii, maalinii hamsinii maataa malayaachalavaasinii
तेजस्विनी, तीन नेत्रों वाली, चञ्चल नेत्रों वाली, इच्छानुसार रूप धारण करने वाली; मालिनी, हंसिनी, माता, मलयाचल पर निवास करने वाली।
Full of splendour, three-eyed, of restless eyes, taking what form she will; the garlanded one, the swan, the Mother, dwelling on the Malaya hill.
सुमुखी नलिनी सुभ्रूः शोभना सुरनायिका ।
कालकण्ठी कान्तिमती क्षोभिणी सूक्ष्मरूपिणी ॥ ९६ ॥
sumukhī nalinī subhrūḥ śobhanā suranāyikā,
kālakaṇṭhī kāntimatī kṣobhiṇī sūkṣmarūpiṇī || 96 ||
Sumukhii nalinii subhruuh shobhanaa suranaayikaa, kaalakanthii kaantimatii kshobhinii suukshmaruupinii
सुन्दर मुख वाली, कमलिनी, सुन्दर भौंहों वाली, शोभना, देवताओं की नायिका; नीलकण्ठ की शक्ति, कान्तिमती, क्षोभ उत्पन्न करने वाली, सूक्ष्म रूप वाली।
Of fair face, the lotus-plant, of fair brows, comely, leader of the gods; consort of the dark-throated one, full of lustre, stirrer of desire, of subtle form.
वज्रेश्वरी वामदेवी वयोवस्थाविवर्जिता ।
सिद्धेश्वरी सिद्धविद्या सिद्धमाता यशस्विनी ॥ ९७ ॥
vajreśvarī vāmadevī vayovasthāvivarjitā,
siddheśvarī siddhavidyā siddhamātā yaśasvinī || 97 ||
Vajreshvarii vaamadevii vayovasthaavivarjitaa, siddheshvarii siddhavidyaa siddhamaataa yashasvinii
वज्रेश्वरी, वामदेवी, अवस्था और वय से रहित; सिद्धों की ईश्वरी, सिद्धविद्या, सिद्धों की माता, यशस्विनी।
Vajreśvarī, Vāmadevī, untouched by age or state of life; mistress of the perfected, the lore of the perfected, their mother, full of renown.
विशुद्धिचक्रनिलया रक्तवर्णा त्रिलोचना ।
खट्वाङ्गादिप्रहरणा वदनैकसमन्विता ॥ ९८ ॥
viśuddhicakranilayā raktavarṇā trilocanā,
khaṭvāṅgādipraharaṇā vadanaikasamanvitā || 98 ||
Vishuddhichakranilayaa raktavarnaa trilochanaa, khatvaangaadipraharanaa vadanaikasamanvitaa
विशुद्धि चक्र में निवास करने वाली, रक्त वर्ण वाली, तीन नेत्रों वाली; खट्वाङ्ग आदि आयुध धारण करने वाली, एक मुख वाली।
Dwelling in the viśuddhi centre, of red hue, three-eyed; bearing the club and other weapons, having a single face.
पायसान्नप्रिया त्वक्स्था पशुलोकभयङ्करी ।
अमृतादिमहाशक्तिसंवृता डाकिनीश्वरी ॥ ९९ ॥
pāyasānnapriyā tvaksthā paśulokabhayaṅkarī,
amṛtādimahāśaktisaṃvṛtā ḍākinīśvarī || 99 ||
Paayasaannapriyaa tvaksthaa pashulokabhayankarii, amritaadimahaashaktisamvritaa daakiniishvarii
खीर जिसे प्रिय है, त्वचा में स्थित, पशु-भाव वालों को भय देने वाली; अमृता आदि महाशक्तियों से घिरी हुई, डाकिनी की ईश्वरी।
To whom milk-rice is dear, seated in the skin, a terror to the herd-minded; surrounded by the great powers Amṛtā and the rest, lady of the Ḍākinī.
अनाहताब्जनिलया श्यामाभा वदनद्वया ।
दंष्ट्रोज्ज्वलाक्षमालादिधरा रुधिरसंस्थिता ॥ १०० ॥
anāhatābjanilayā śyāmābhā vadanadvayā,
daṃṣṭrojjvalākṣamālādidharā rudhirasaṃsthitā || 100 ||
Anaahataabjanilayaa shyaamaabhaa vadanadvayaa, damshtrojjvalaakshamaalaadidharaa rudhirasamsthitaa
अनाहत-कमल में निवास करने वाली, श्याम आभा वाली, दो मुख वाली; उज्ज्वल दाढ़ों और अक्षमाला आदि को धारण करने वाली, रुधिर में स्थित।
Dwelling in the anāhata lotus, dark of hue, having two faces; bearing bright tusks and the rosary and the rest, seated in the blood.
कालरात्र्यादिशक्त्यौघवृता स्निग्धौदनप्रिया ।
महावीरेन्द्रवरदा राकिण्यम्बास्वरूपिणी ॥ १०१ ॥
kālarātryādiśaktyaughavṛtā snigdhaudanapriyā,
mahāvīrendravaradā rākiṇyambāsvarūpiṇī || 101 ||
Kaalaraatryaadishaktyaughavritaa snigdhaudanapriyaa, mahaaviirendravaradaa raakinyambaasvaruupinii
कालरात्रि आदि शक्तियों के समूह से घिरी, स्निग्ध अन्न जिसे प्रिय है; श्रेष्ठ महावीरों को वर देने वाली, राकिणी अम्बा का स्वरूप।
Surrounded by the host of powers beginning with Kālarātri, to whom rich food is dear; giver of boons to the foremost of great heroes, whose form is Mother Rākiṇī.
मणिपूराब्जनिलया वदनत्रयसंयुता ।
वज्रादिकायुधोपेता डामर्यादिभिरावृता ॥ १०२ ॥
maṇipūrābjanilayā vadanatrayasaṃyutā,
vajrādikāyudhopetā ḍāmaryādibhirāvṛtā || 102 ||
Manipuuraabjanilayaa vadanatrayasamyutaa, vajraadikaayudhopetaa daamaryaadibhiraavritaa
मणिपूर-कमल में निवास करने वाली, तीन मुखों से युक्त; वज्र आदि आयुधों से युक्त, डामरी आदि शक्तियों से घिरी हुई।
Dwelling in the maṇipūra lotus, having three faces; furnished with the thunderbolt and other weapons, surrounded by Ḍāmarī and the rest.
↑ All sectionsसप्तमी सुषुम्णा कला · names 501–600 (verses 103–120)
रक्तवर्णा मांसनिष्ठा गुडान्नप्रीतमानसा ।
समस्तभक्तसुखदा लाकिन्यम्बास्वरूपिणी ॥ १०३ ॥
raktavarṇā māṃsaniṣṭhā guḍānnaprītamānasā,
samastabhaktasukhadā lākinyambāsvarūpiṇī || 103 ||
Raktavarnaa maamsanishthaa gudaannapriitamaanasaa, samastabhaktasukhadaa laakinyambaasvaruupinii
रक्त वर्ण वाली, मांस-धातु में स्थित, गुड़ के अन्न में जिसका मन रमता है; समस्त भक्तों को सुख देने वाली, लाकिनी अम्बा का स्वरूप।
Of red hue, seated in the flesh, her mind set on food sweetened with molasses; giver of joy to all the devout, whose form is Mother Lākinī.
स्वाधिष्ठानाम्बुजगता चतुर्वक्त्रमनोहरा ।
शूलाद्यायुधसम्पन्ना पीतवर्णातिगर्विता ॥ १०४ ॥
svādhiṣṭhānāmbujagatā caturvaktramanoharā,
śūlādyāyudhasampannā pītavarṇātigarvitā || 104 ||
Svaadhishthaanaambujagataa chaturvaktramanoharaa, shuulaadyaayudhasampannaa piitavarnaatigarvitaa
स्वाधिष्ठान-कमल में स्थित, चार मुखों से मनोहर; शूल आदि आयुधों से सम्पन्न, पीत वर्ण वाली, अत्यन्त गर्विता।
Seated in the svādhiṣṭhāna lotus, lovely with four faces; furnished with the spear and other weapons, of yellow hue, full of pride.
मेदोनिष्ठा मधुप्रीता बन्धिन्यादिसमन्विता ।
दध्यन्नासक्तहृदया काकिनीरूपधारिणी ॥ १०५ ॥
medoniṣṭhā madhuprītā bandhinyādisamanvitā,
dadhyannāsaktahṛdayā kākinīrūpadhāriṇī || 105 ||
Medonishthaa madhupriitaa bandhinyaadisamanvitaa, dadhyannaasaktahridayaa kaakiniiruupadhaarinii
मेद-धातु में स्थित, मधु जिसे प्रिय है, बन्धिनी आदि शक्तियों से युक्त; दही-भात में जिसका हृदय लगा है, काकिनी रूप धारण करने वाली।
Seated in the fat, to whom honey is dear, attended by Bandhinī and the rest; her heart set on curd-rice, bearing the form of Kākinī.
मूलाधाराम्बुजारूढा पञ्चवक्त्रास्थिसंस्थिता ।
अङ्कुशादिप्रहरणा वरदादिनिषेविता ॥ १०६ ॥
mūlādhārāmbujārūḍhā pañcavaktrāsthisaṃsthitā,
aṅkuśādipraharaṇā varadādiniṣevitā || 106 ||
Muulaadhaaraambujaaruudhaa panchavaktraasthisamsthitaa, ankushaadipraharanaa varadaadinishevitaa
मूलाधार-कमल पर आरूढ़, पाँच मुख वाली, अस्थि-धातु में स्थित; अङ्कुश आदि आयुध धारण करने वाली, वरदा आदि शक्तियों से सेवित।
Risen in the mūlādhāra lotus, five-faced, seated in the bone; bearing the goad and other weapons, served by Varadā and the rest.
मुद्गौदनासक्तचित्ता साकिन्यम्बास्वरूपिणी ।
आज्ञाचक्राब्जनिलया शुक्लवर्णा षडानना ॥ १०७ ॥
mudgaudanāsaktacittā sākinyambāsvarūpiṇī,
ājñācakrābjanilayā śuklavarṇā ṣaḍānanā || 107 ||
Mudgaudanaasaktachittaa saakinyambaasvaruupinii, aajnaachakraabjanilayaa shuklavarnaa shadaananaa
मूँग के अन्न में जिसका चित्त लगा है, साकिनी अम्बा का स्वरूप; आज्ञाचक्र-कमल में निवास करने वाली, शुक्ल वर्ण वाली, छह मुख वाली।
Her mind set on food of green gram, whose form is Mother Sākinī; dwelling in the lotus of the ājñā centre, of white hue, six-faced.
मज्जासंस्था हंसवतीमुख्यशक्तिसमन्विता ।
हरिद्रान्नैकरसिका हाकिनीरूपधारिणी ॥ १०८ ॥
majjāsaṃsthā haṃsavatīmukhyaśaktisamanvitā,
haridrānnaikarasikā hākinīrūpadhāriṇī || 108 ||
Majjaasamsthaa hamsavatiimukhyashaktisamanvitaa, haridraannaikarasikaa haakiniiruupadhaarinii
मज्जा-धातु में स्थित, हंसवती आदि मुख्य शक्तियों से युक्त; हल्दी के अन्न की एकमात्र रसिका, हाकिनी रूप धारण करने वाली।
Seated in the marrow, attended by Haṁsavatī and the chief powers; savouring above all food coloured with turmeric, bearing the form of Hākinī.
सहस्रदलपद्मस्था सर्ववर्णोपशोभिता ।
सर्वायुधधरा शुक्लसंस्थिता सर्वतोमुखी ॥ १०९ ॥
sahasradalapadmasthā sarvavarṇopaśobhitā,
sarvāyudhadharā śuklasaṃsthitā sarvatomukhī || 109 ||
Sahasradalapadmasthaa sarvavarnopashobhitaa, sarvaayudhadharaa shuklasamsthitaa sarvatomukhii
सहस्रदल कमल में स्थित, समस्त वर्णों से शोभित; समस्त आयुध धारण करने वाली, शुक्र-धातु में स्थित, सब ओर मुख वाली।
Seated in the thousand-petalled lotus, bright with every letter; bearing every weapon, seated in the seed, facing every way.
सर्वौदनप्रीतचित्ता याकिन्यम्बास्वरूपिणी ।
स्वाहा स्वधा मतिर्मेधा श्रुतिस्मृतिरनुत्तमा ॥ ११० ॥
sarvaudanaprītacittā yākinyambāsvarūpiṇī,
svāhā svadhā matirmedhā śrutismṛtiranuttamā || 110 ||
Sarvaudanapriitachittaa yaakinyambaasvaruupinii, svaahaa svadhaa matirmedhaa shrutismritiranuttamaa
सब प्रकार के अन्न में जिसका चित्त प्रसन्न है, याकिनी अम्बा का स्वरूप; स्वाहा, स्वधा, मति, मेधा, श्रुति, स्मृति, अनुत्तमा।
Her mind pleased with food of every kind, whose form is Mother Yākinī; Svāhā, Svadhā, understanding, wisdom, revelation, tradition, the unsurpassed.
पुण्यकीर्तिः पुण्यलभ्या पुण्यश्रवणकीर्तना ।
पुलोमजार्चिता बन्धमोचनी बर्बरालका ॥ १११ ॥
puṇyakīrtiḥ puṇyalabhyā puṇyaśravaṇakīrtanā,
pulomajārcitā bandhamocanī barbarālakā || 111 ||
Punyakiirtih punyalabhyaa punyashravanakiirtanaa, pulomajaarchitaa bandhamochanii barbaraalakaa
पुण्य कीर्ति वाली, पुण्य से ही प्राप्य, जिसका श्रवण और कीर्तन पुण्य है; पुलोमजा से अर्चित, बन्धन से छुड़ाने वाली, घुँघराले केशों वाली।
Of holy fame, to be won by merit, the hearing and telling of whom is merit; worshipped by Pulomā's daughter, loosener of bonds, of curling hair.
विमर्शरूपिणी विद्या वियदादिजगत्प्रसूः ।
सर्वव्याधिप्रशमनी सर्वमृत्युनिवारिणी ॥ ११२ ॥
vimarśarūpiṇī vidyā viyadādijagatprasūḥ,
sarvavyādhipraśamanī sarvamṛtyunivāriṇī || 112 ||
Vimarsharuupinii vidyaa viyadaadijagatprasuuh, sarvavyaadhiprashamanii sarvamrityunivaarinii
विमर्श-रूपिणी, विद्या, आकाश आदि जगत् को जन्म देने वाली; समस्त व्याधियों को शान्त करने वाली, समस्त मृत्युओं का निवारण करने वाली।
Whose form is reflective awareness, knowledge itself, mother of the world beginning with space; queller of every disease, averter of every death.
अग्रगण्याऽचिन्त्यरूपा कलिकल्मषनाशिनी ।
कात्यायनी कालहन्त्री कमलाक्षनिषेविता ॥ ११३ ॥
agragaṇyā'cintyarūpā kalikalmaṣanāśinī,
kātyāyanī kālahantrī kamalākṣaniṣevitā || 113 ||
Agraganyaa'chintyaruupaa kalikalmashanaashinii, kaatyaayanii kaalahantrii kamalaakshanishevitaa
सबसे प्रथम गणना के योग्य, अचिन्त्य रूप वाली, कलि के मल का नाश करने वाली; कात्यायनी, काल को हरने वाली, कमलाक्ष से सेवित।
First to be counted, of form beyond thought, destroyer of the stain of the dark age; Kātyāyanī, slayer of time, served by the lotus-eyed one.
ताम्बूलपूरितमुखी दाडिमीकुसुमप्रभा ।
मृगाक्षी मोहिनी मुख्या मृडानी मित्ररूपिणी ॥ ११४ ॥
tāmbūlapūritamukhī dāḍimīkusumaprabhā,
mṛgākṣī mohinī mukhyā mṛḍānī mitrarūpiṇī || 114 ||
Taambuulapuuritamukhii daadimiikusumaprabhaa, mrigaakshii mohinii mukhyaa mridaanii mitraruupinii
ताम्बूल से भरे मुख वाली, अनार के फूल-सी आभा वाली; मृग-सदृश नेत्रों वाली, मोहिनी, मुख्य, मृडानी, मित्र-रूपिणी।
Her mouth filled with betel, bright as the pomegranate blossom; doe-eyed, enchanting, foremost, consort of Mṛḍa, whose form is friendship.
नित्यतृप्ता भक्तनिधिर्नियन्त्री निखिलेश्वरी ।
मैत्र्यादिवासनालभ्या महाप्रलयसाक्षिणी ॥ ११५ ॥
nityatṛptā bhaktanidhirniyantrī nikhileśvarī,
maitryādivāsanālabhyā mahāpralayasākṣiṇī || 115 ||
Nityatriptaa bhaktanidhirniyantrii nikhileshvarii, maitryaadivaasanaalabhyaa mahaapralayasaakshinii
नित्य तृप्त, भक्तों की निधि, नियन्त्रण करने वाली, समस्त की ईश्वरी; मैत्री आदि भावनाओं से प्राप्य, महाप्रलय की साक्षी।
Ever content, the treasure of her devotees, the ruler, sovereign of all; to be won by the cultivation of friendliness and the rest, witness of the great dissolution.
परा शक्तिः परा निष्ठा प्रज्ञानघनरूपिणी ।
माध्वीपानालसा मत्ता मातृकावर्णरूपिणी ॥ ११६ ॥
parā śaktiḥ parā niṣṭhā prajñānaghanarūpiṇī,
mādhvīpānālasā mattā mātṛkāvarṇarūpiṇī || 116 ||
Paraa shaktih paraa nishthaa prajnaanaghanaruupinii, maadhviipaanaalasaa mattaa maatrikaavarnaruupinii
परा शक्ति, परा निष्ठा, प्रज्ञान के घन का स्वरूप; माध्वी के पान से अलस, मत्त, मातृका-वर्णों का स्वरूप।
The supreme power, the supreme ground, whose form is a dense mass of knowing; languid with the drinking of the sweet draught, rapt, whose form is the letters of the alphabet.
महाकैलासनिलया मृणालमृदुदोर्लता ।
महनीया दयामूर्तिर्महासाम्राज्यशालिनी ॥ ११७ ॥
mahākailāsanilayā mṛṇālamṛdudorlatā,
mahanīyā dayāmūrtirmahāsāmrājyaśālinī || 117 ||
Mahaakailaasanilayaa mrinaalamridudorlataa, mahaniiyaa dayaamuurtirmahaasaamraajyashaalinii
महाकैलास में निवास करने वाली, मृणाल-सी कोमल भुजा-लता वाली; महनीय, दया की मूर्ति, महान् साम्राज्य से शोभित।
Dwelling on the great Kailāsa, her arms tender as lotus stalks; to be honoured, compassion embodied, resplendent with a great sovereignty.
आत्मविद्या महाविद्या श्रीविद्या कामसेविता ।
श्रीषोडशाक्षरीविद्या त्रिकूटा कामकोटिका ॥ ११८ ॥
ātmavidyā mahāvidyā śrīvidyā kāmasevitā,
śrīṣoḍaśākṣarīvidyā trikūṭā kāmakoṭikā || 118 ||
Aatmavidyaa mahaavidyaa shriividyaa kaamasevitaa, shriishodashaakshariividyaa trikuutaa kaamakotikaa
आत्मविद्या, महाविद्या, श्रीविद्या, काम से सेवित; श्री षोडशाक्षरी विद्या, तीन कूटों वाली, कामकोटि-रूपा।
The knowledge of the Self, the great lore, the glorious lore, served by Kāma; the sixteen-syllabled lore, of three groups of syllables, the very point of desire.
कटाक्षकिङ्करीभूतकमलाकोटिसेविता ।
शिरःस्थिता चन्द्रनिभा भालस्थेन्द्रधनुष्प्रभा ॥ ११९ ॥
kaṭākṣakiṅkarībhūtakamalākoṭisevitā,
śiraḥsthitā candranibhā bhālasthendradhanuṣprabhā || 119 ||
Kataakshakinkariibhuutakamalaakotisevitaa, shirahsthitaa chandranibhaa bhaalasthendradhanushprabhaa
जिसके कटाक्ष से करोड़ों लक्ष्मियाँ किंकरी बनकर सेवा करती हैं; शिर में स्थित, चन्द्रमा-सी, ललाट में इन्द्रधनुष-सी प्रभा वाली।
Served by koṭis of Lakṣmīs made her handmaids by a glance; abiding in the head, moonlike, on the brow bright as the rainbow.
हृदयस्था रविप्रख्या त्रिकोणान्तरदीपिका ।
दाक्षायणी दैत्यहन्त्री दक्षयज्ञविनाशिनी ॥ १२० ॥
hṛdayasthā raviprakhyā trikoṇāntaradīpikā,
dākṣāyaṇī daityahantrī dakṣayajñavināśinī || 120 ||
Hridayasthaa raviprakhyaa trikonaantaradiipikaa, daakshaayanii daityahantrii dakshayajnavinaashinii
हृदय में स्थित, सूर्य-सी प्रभा वाली, त्रिकोण के भीतर दीप-सी; दाक्षायणी, दैत्यों का नाश करने वाली, दक्ष के यज्ञ का विनाश करने वाली।
Abiding in the heart, bright as the sun, a lamp within the triangle; daughter of Dakṣa, slayer of demons, destroyer of Dakṣa's sacrifice.
↑ All sectionsअष्टमी भोगदा कला · names 601–700 (verses 121–136)
दरान्दोलितदीर्घाक्षी दरहासोज्ज्वलन्मुखी ।
गुरुमूर्तिर्गुणनिधिर्गोमाता गुहजन्मभूः ॥ १२१ ॥
darāndolitadīrghākṣī darahāsojjvalanmukhī,
gurumūrtirguṇanidhirgomātā guhajanmabhūḥ || 121 ||
Daraandolitadiirghaakshii darahaasojjvalanmukhii, gurumuurtirgunanidhirgomaataa guhajanmabhuuh
कुछ-कुछ हिलते दीर्घ नेत्रों वाली, मन्द हास से उज्ज्वल मुख वाली; गुरु की मूर्ति, गुणों की निधि, गोमाता, गुह की जन्मभूमि।
Her long eyes faintly moving, her face bright with a slight smile; the form of the teacher, a treasury of excellences, the mother-cow, the birthplace of Guha.
देवेशी दण्डनीतिस्था दहराकाशरूपिणी ।
प्रतिपन्मुख्यराकान्ततिथिमण्डलपूजिता ॥ १२२ ॥
deveśī daṇḍanītisthā daharākāśarūpiṇī,
pratipanmukhyarākāntatithimaṇḍalapūjitā || 122 ||
Deveshii dandaniitisthaa daharaakaasharuupinii, pratipanmukhyaraakaantatithimandalapuujitaa
देवताओं की ईश्वरी, दण्डनीति में स्थित, दहर-आकाश का स्वरूप; प्रतिपदा से पूर्णिमा तक की तिथियों के मण्डल से पूजित।
Sovereign of the gods, abiding in the rule of law, whose form is the space within the heart; worshipped by the circle of lunar days from the first to the full moon.
कलात्मिका कलानाथा काव्यालापविमोदिनी ।
सचामररमावाणीसव्यदक्षिणसेविता ॥ १२३ ॥
kalātmikā kalānāthā kāvyālāpavimodinī,
sacāmararamāvāṇīsavyadakṣiṇasevitā || 123 ||
Kalaatmikaa kalaanaathaa kaavyaalaapavimodinii, sachaamararamaavaaniisavyadakshinasevitaa
कलाओं की आत्मा, कलाओं की स्वामिनी, काव्य के आलाप से प्रमुदित; चँवर लिए लक्ष्मी और सरस्वती से बाएँ-दाएँ सेवित।
The self of the arts, mistress of the arts, delighted by the speech of poetry; served on left and right by Ramā and Vāṇī bearing fly-whisks.
आदिशक्तिरमेयात्मा परमा पावनाकृतिः ।
अनेककोटिब्रह्माण्डजननी दिव्यविग्रहा ॥ १२४ ॥
ādiśaktirameyātmā paramā pāvanākṛtiḥ,
anekakoṭibrahmāṇḍajananī divyavigrahā || 124 ||
Aadishaktirameyaatmaa paramaa paavanaakritih, anekakotibrahmaandajananii divyavigrahaa
आदि शक्ति, अमेय, आत्मा, परमा, पावन आकृति वाली; अनेक करोड़ ब्रह्माण्डों की जननी, दिव्य विग्रह वाली।
The primal power, beyond measure, the Self, the supreme, of purifying form; mother of many koṭis of world-eggs, of divine body.
क्लींकारी केवला गुह्या कैवल्यपददायिनी ।
त्रिपुरा त्रिजगद्वन्द्या त्रिमूर्तिस्त्रिदशेश्वरी ॥ १२५ ॥
klīṃkārī kevalā guhyā kaivalyapadadāyinī,
tripurā trijagadvandyā trimūrtistridaśeśvarī || 125 ||
Kliimkaarii kevalaa guhyaa kaivalyapadadaayinii, tripuraa trijagadvandyaa trimuurtistridasheshvarii
क्लींकार-रूपा, केवला, गुह्या, कैवल्य-पद देने वाली; त्रिपुरा, तीनों जगत् से वन्दनीय, त्रिमूर्ति, देवों की ईश्वरी।
Whose form is the syllable klīṁ, alone, secret, giver of the state of aloneness; Tripurā, saluted by the three worlds, the triple form, sovereign of the gods.
त्र्यक्षरी दिव्यगन्धाढ्या सिन्दूरतिलकाञ्चिता ।
उमा शैलेन्द्रतनया गौरी गन्धर्वसेविता ॥ १२६ ॥
tryakṣarī divyagandhāḍhyā sindūratilakāñcitā,
umā śailendratanayā gaurī gandharvasevitā || 126 ||
Tryaksharii divyagandhaadhyaa sinduuratilakaanchitaa, umaa shailendratanayaa gaurii gandharvasevitaa
तीन अक्षरों वाली, दिव्य गन्ध से समृद्ध, सिन्दूर के तिलक से शोभित; उमा, हिमालय की पुत्री, गौरी, गन्धर्वों से सेवित।
Of three syllables, rich in divine fragrance, adorned with a vermilion mark; Umā, daughter of the lord of mountains, Gaurī, served by the gandharvas.
विश्वगर्भा स्वर्णगर्भावरदा वागधीश्वरी ।
ध्यानगम्यापरिच्छेद्या ज्ञानदा ज्ञानविग्रहा ॥ १२७ ॥
viśvagarbhā svarṇagarbhāvaradā vāgadhīśvarī,
dhyānagamyāparicchedyā jñānadā jñānavigrahā || 127 ||
Vishvagarbhaa svarnagarbhaavaradaa vaagadhiishvarii, dhyaanagamyaaparichchhedyaa jnaanadaa jnaanavigrahaa
विश्व जिसके गर्भ में है, स्वर्ण जिसके गर्भ में है, अधम असुरों का खण्डन करने वाली, वाणी की अधीश्वरी; ध्यान से गम्य, परिच्छेद से रहित, ज्ञान देने वाली, ज्ञान-विग्रहा।
Bearing the universe in her womb, bearing gold in her womb, cutter-down of the base demons, mistress of speech; to be reached by meditation, not to be bounded, giver of knowledge, knowledge embodied.
सर्ववेदान्तसंवेद्या सत्यानन्दस्वरूपिणी ।
लोपामुद्रार्चिता लीलाकॢप्तब्रह्माण्डमण्डला ॥ १२८ ॥
sarvavedāntasaṃvedyā satyānandasvarūpiṇī,
lopāmudrārcitā līlākḷptabrahmāṇḍamaṇḍalā || 128 ||
Sarvavedaantasamvedyaa satyaanandasvaruupinii, lopaamudraarchitaa liilaaklriptabrahmaandamandalaa
समस्त वेदान्तों से सम्यक् जानने योग्य, सत्य और आनन्द का स्वरूप; लोपामुद्रा से अर्चित, लीला से ब्रह्माण्ड-मण्डल की रचना करने वाली।
To be fully known by all the Upaniṣads, whose form is truth and bliss; worshipped by Lopāmudrā, who fashioned the circle of the worlds in play.
अदृश्या दृश्यरहिता विज्ञात्री वेद्यवर्जिता ।
योगिनी योगदा योग्या योगानन्दा युगन्धरा ॥ १२९ ॥
adṛśyā dṛśyarahitā vijñātrī vedyavarjitā,
yoginī yogadā yogyā yogānandā yugandharā || 129 ||
Adrishyaa drishyarahitaa vijnaatrii vedyavarjitaa, yoginii yogadaa yogyaa yogaanandaa yugandharaa
अदृश्य, दृश्य से रहित, जानने वाली, जानने योग्य से रहित; योगिनी, योग देने वाली, योग्य, योग का आनन्द, युगों को धारण करने वाली।
Unseen, having nothing seen in her, the knower, having nothing to be known; the yoginī, giver of yoga, the worthy, the bliss of yoga, bearer of the ages.
इच्छाशक्तिज्ञानशक्तिक्रियाशक्तिस्वरूपिणी ।
सर्वाधारा सुप्रतिष्ठा सदसद्रूपधारिणी ॥ १३० ॥
icchāśaktijñānaśaktikriyāśaktisvarūpiṇī,
sarvādhārā supratiṣṭhā sadasadrūpadhāriṇī || 130 ||
Ichchhaashaktijnaanashaktikriyaashaktisvaruupinii, sarvaadhaaraa supratishthaa sadasadruupadhaarinii
इच्छाशक्ति, ज्ञानशक्ति और क्रियाशक्ति — तीनों का स्वरूप; सबका आधार, सुप्रतिष्ठित, सत् और असत् दोनों रूप धारण करने वाली।
Whose form is the three powers of will, of knowledge and of action; the support of all, well established, bearing the form of both being and non-being.
अष्टमूर्तिरजा जेत्री लोकयात्राविधायिनी ।
एकाकिनी भूमरूपा निर्द्वैता द्वैतवर्जिता ॥ १३१ ॥
aṣṭamūrtirajā jetrī lokayātrāvidhāyinī,
ekākinī bhūmarūpā nirdvaitā dvaitavarjitā || 131 ||
Ashtamuurtirajaa jetrii lokayaatraavidhaayinii, ekaakinii bhuumaruupaa nirdvaitaa dvaitavarjitaa
आठ मूर्तियों वाली, अजा, जयशीला, लोक-यात्रा का विधान करने वाली; एकाकिनी, भूमा-रूपा, द्वैत से रहित, द्वैत का वर्जन करने वाली।
Of eight forms, unborn, ever victorious, ordainer of the world's course; alone, whose form is the Full, without a second, free of all duality.
अन्नदा वसुदा वृद्धा ब्रह्मात्मैक्यस्वरूपिणी ।
बृहती ब्राह्मणी ब्राह्मी ब्रह्मानन्दा बलिप्रिया ॥ १३२ ॥
annadā vasudā vṛddhā brahmātmaikyasvarūpiṇī,
bṛhatī brāhmaṇī brāhmī brahmānandā balipriyā || 132 ||
Annadaa vasudaa vriddhaa brahmaatmaikyasvaruupinii, brihatii braahmanii braahmii brahmaanandaa balipriyaa
अन्न देने वाली, धन देने वाली, वृद्धा, ब्रह्म और आत्मा की एकता का स्वरूप; बृहती, ब्राह्मणी, ब्राह्मी, ब्रह्मानन्दा, बलि जिसे प्रिय है।
Giver of food, giver of wealth, the ancient, whose form is the oneness of Brahman and the Self; the vast, the brāhmaṇī, Brāhmī, the bliss of Brahman, to whom offering is dear.
भाषारूपा बृहत्सेना भावाभावविवर्जिता ।
सुखाराध्या शुभकरी शोभना सुलभा गतिः ॥ १३३ ॥
bhāṣārūpā bṛhatsenā bhāvābhāvavivarjitā,
sukhārādhyā śubhakarī śobhanā sulabhā gatiḥ || 133 ||
Bhaashaaruupaa brihatsenaa bhaavaabhaavavivarjitaa, sukhaaraadhyaa shubhakarii shobhanaa sulabhaa gatih
भाषा-रूपा, बृहत् सेना वाली, भाव और अभाव दोनों से रहित; सुख से आराधित, शुभ करने वाली, शोभना, सुलभ गति।
Whose form is language, of a mighty host, beyond both being and non-being; easily worshipped, worker of good, comely, an easy refuge.
राजराजेश्वरी राज्यदायिनी राज्यवल्लभा ।
राजत्कृपा राजपीठनिवेशितनिजाश्रिता ॥ १३४ ॥
rājarājeśvarī rājyadāyinī rājyavallabhā,
rājatkṛpā rājapīṭhaniveśitanijāśritā || 134 ||
Raajaraajeshvarii raajyadaayinii raajyavallabhaa, raajatkripaa raajapiithaniveshitanijaashritaa
राजाओं के राजा की ईश्वरी, राज्य देने वाली, राज्य जिसे प्रिय है; जिसकी कृपा देदीप्यमान है, अपने आश्रितों को राजपीठ पर बिठाने वाली।
Sovereign of the king of kings, giver of kingdom, to whom kingdom is dear; whose grace shines forth, who sets those who take refuge in her upon a throne.
राज्यलक्ष्मीः कोशनाथा चतुरङ्गबलेश्वरी ।
साम्राज्यदायिनी सत्यसन्धा सागरमेखला ॥ १३५ ॥
rājyalakṣmīḥ kośanāthā caturaṅgabaleśvarī,
sāmrājyadāyinī satyasandhā sāgaramekhalā || 135 ||
Raajyalakshmiih koshanaathaa chaturangabaleshvarii, saamraajyadaayinii satyasandhaa saagaramekhalaa
राज्यलक्ष्मी, कोश की स्वामिनी, चतुरङ्ग सेना की ईश्वरी; साम्राज्य देने वाली, सत्य प्रतिज्ञा वाली, समुद्र जिसकी मेखला है।
The fortune of kingdoms, mistress of the treasury, lady of the fourfold army; giver of empire, true to her word, girdled by the sea.
दीक्षिता दैत्यशमनी सर्वलोकवशङ्करी ।
सर्वार्थदात्री सावित्री सच्चिदानन्दरूपिणी ॥ १३६ ॥
dīkṣitā daityaśamanī sarvalokavaśaṅkarī,
sarvārthadātrī sāvitrī saccidānandarūpiṇī || 136 ||
Diikshitaa daityashamanii sarvalokavashankarii, sarvaarthadaatrii saavitrii sachchidaanandaruupinii
दीक्षित, दैत्यों को शान्त करने वाली, समस्त लोकों को वश में करने वाली; सब अर्थों को देने वाली, सावित्री, सत्-चित्-आनन्द का स्वरूप।
Consecrated, queller of the demons, bringing all the worlds under her sway; giver of every good, Sāvitrī, whose form is being, awareness and bliss.
↑ All sectionsनवमी विश्वा कला · names 701–800 (verses 137–151)
देशकालापरिच्छिन्ना सर्वगा सर्वमोहिनी ।
सरस्वती शास्त्रमयी गुहाम्बा गुह्यरूपिणी ॥ १३७ ॥
deśakālāparicchinnā sarvagā sarvamohinī,
sarasvatī śāstramayī guhāmbā guhyarūpiṇī || 137 ||
Deshakaalaaparichchhinnaa sarvagaa sarvamohinii, sarasvatii shaastramayii guhaambaa guhyaruupinii
देश और काल से अपरिच्छिन्न, सर्वगत, सबको मोहित करने वाली; सरस्वती, शास्त्रमयी, गुह की अम्बा, गुह्य रूप वाली।
Not bounded by place or time, all-pervading, enchanting all; Sarasvatī, made of scripture, mother of Guha, of hidden form.
सर्वोपाधिविनिर्मुक्ता सदाशिवपतिव्रता ।
सम्प्रदायेश्वरी साध्वी गुरुमण्डलरूपिणी ॥ १३८ ॥
sarvopādhivinirmuktā sadāśivapativratā,
sampradāyeśvarī sādhvī gurumaṇḍalarūpiṇī || 138 ||
Sarvopaadhivinirmuktaa sadaashivapativrataa, sampradaayeshvarii saadhvii gurumandalaruupinii
समस्त उपाधियों से मुक्त, सदाशिव की पतिव्रता; सम्प्रदाय की ईश्वरी, साध्वी, गुरु-मण्डल का स्वरूप।
Free of every limiting adjunct, faithful to her lord Sadāśiva; mistress of the tradition, the virtuous one, whose form is the circle of teachers.
कुलोत्तीर्णा भगाराध्या माया मधुमती मही ।
गणाम्बा गुह्यकाराध्या कोमलाङ्गी गुरुप्रिया ॥ १३९ ॥
kulottīrṇā bhagārādhyā māyā madhumatī mahī,
gaṇāmbā guhyakārādhyā komalāṅgī gurupriyā || 139 ||
Kulottiirnaa bhagaaraadhyaa maayaa madhumatii mahii, ganaambaa guhyakaaraadhyaa komalaangii gurupriyaa
कुल से परे, भग में आराधित, माया, मधुमती, मही; गणों की अम्बा, गुह्यकों से आराधित, कोमल अङ्गों वाली, गुरु जिसे प्रिय है।
Beyond the kula, worshipped in the source, illusion, honey-sweet, the earth; mother of the hosts, worshipped by the guhyakas, tender of limb, to whom the teacher is dear.
स्वतन्त्रा सर्वतन्त्रेशी दक्षिणामूर्तिरूपिणी ।
सनकादिसमाराध्या शिवज्ञानप्रदायिनी ॥ १४० ॥
svatantrā sarvatantreśī dakṣiṇāmūrtirūpiṇī,
sanakādisamārādhyā śivajñānapradāyinī || 140 ||
Svatantraa sarvatantreshii dakshinaamuurtiruupinii, sanakaadisamaaraadhyaa shivajnaanapradaayinii
स्वतन्त्र, समस्त तन्त्रों की ईश्वरी, दक्षिणामूर्ति का स्वरूप; सनक आदि से भली-भाँति आराधित, शिव का ज्ञान देने वाली।
Independent, mistress of every tantra, whose form is Dakṣiṇāmūrti; well worshipped by Sanaka and the rest, giver of the knowledge of Śiva.
चित्कलानन्दकलिका प्रेमरूपा प्रियङ्करी ।
नामपारायणप्रीता नन्दिविद्या नटेश्वरी ॥ १४१ ॥
citkalānandakalikā premarūpā priyaṅkarī,
nāmapārāyaṇaprītā nandividyā naṭeśvarī || 141 ||
Chitkalaanandakalikaa premaruupaa priyankarii, naamapaaraayanapriitaa nandividyaa nateshvarii
चित्-कला रूपी आनन्द की कलिका, प्रेम-रूपा, प्रिय करने वाली; नाम के पारायण से प्रसन्न, नन्दि-विद्या, नटेश्वरी।
The bud of bliss that is the digit of awareness, whose form is love, doer of what is dear; pleased by the recitation of her names, the lore of Nandin, mistress of the dancer.
मिथ्याजगदधिष्ठाना मुक्तिदा मुक्तिरूपिणी ।
लास्यप्रिया लयकरी लज्जा रम्भादिवन्दिता ॥ १४२ ॥
mithyājagadadhiṣṭhānā muktidā muktirūpiṇī,
lāsyapriyā layakarī lajjā rambhādivanditā || 142 ||
Mithyaajagadadhishthaanaa muktidaa muktiruupinii, laasyapriyaa layakarii lajjaa rambhaadivanditaa
मिथ्या जगत् का अधिष्ठान, मुक्ति देने वाली, मुक्ति-रूपा; लास्य जिसे प्रिय है, लय करने वाली, लज्जा, रम्भा आदि से वन्दित।
The ground on which the unreal world rests, giver of release, release itself; to whom the graceful dance is dear, worker of dissolution, modesty, saluted by Rambhā and the rest.
भवदावसुधावृष्टिः पापारण्यदवानला ।
दौर्भाग्यतूलवातूला जराध्वान्तरविप्रभा ॥ १४३ ॥
bhavadāvasudhāvṛṣṭiḥ pāpāraṇyadavānalā,
daurbhāgyatūlavātūlā jarādhvāntaraviprabhā || 143 ||
Bhavadaavasudhaavrishtih paapaaranyadavaanalaa, daurbhaagyatuulavaatuulaa jaraadhvaantaraviprabhaa
संसार के दावानल पर सुधा की वृष्टि, पाप-रूपी वन के लिए दावाग्नि; दुर्भाग्य-रूपी रूई के लिए आँधी, जरा-रूपी अन्धकार के लिए सूर्य की प्रभा।
A rain of nectar on the forest fire of worldly life, a forest fire to the woods of sin; a whirlwind to the cotton of misfortune, the sun's light to the darkness of old age.
भाग्याब्धिचन्द्रिका भक्तचित्तकेकिघनाघना ।
रोगपर्वतदम्भोलिर्मृत्युदारुकुठारिका ॥ १४४ ॥
bhāgyābdhicandrikā bhaktacittakekighanāghanā,
rogaparvatadambholirmṛtyudārukuṭhārikā || 144 ||
Bhaagyaabdhichandrikaa bhaktachittakekighanaaghanaa, rogaparvatadambholirmrityudaarukuthaarikaa
सौभाग्य-सागर के लिए चन्द्रिका, भक्तों के चित्त-मयूर के लिए सघन मेघ; रोग-पर्वत के लिए वज्र, मृत्यु-रूपी काष्ठ के लिए कुठार।
Moonlight to the sea of good fortune, a heavy raincloud to the peacock of her devotees' minds; a thunderbolt to the mountain of disease, an axe to the timber of death.
महेश्वरी महाकाली महाग्रासा महाशना ।
अपर्णा चण्डिका चण्डमुण्डासुरनिषूदनी ॥ १४५ ॥
maheśvarī mahākālī mahāgrāsā mahāśanā,
aparṇā caṇḍikā caṇḍamuṇḍāsuraniṣūdanī || 145 ||
Maheshvarii mahaakaalii mahaagraasaa mahaashanaa, aparnaa chandikaa chandamundaasuranishuudanii
महेश्वरी, महाकाली, महाग्रास करने वाली, महाशना; अपर्णा, चण्डिका, चण्ड और मुण्ड असुरों का नाश करने वाली।
Maheśvarī, the great Kālī, the great devourer, of mighty appetite; Aparṇā, Caṇḍikā, slayer of the demons Caṇḍa and Muṇḍa.
क्षराक्षरात्मिका सर्वलोकेशी विश्वधारिणी ।
त्रिवर्गदात्री सुभगा त्र्यम्बका त्रिगुणात्मिका ॥ १४६ ॥
kṣarākṣarātmikā sarvalokeśī viśvadhāriṇī,
trivargadātrī subhagā tryambakā triguṇātmikā || 146 ||
Ksharaaksharaatmikaa sarvalokeshii vishvadhaarinii, trivargadaatrii subhagaa tryambakaa trigunaatmikaa
क्षर और अक्षर दोनों का स्वरूप, समस्त लोकों की ईश्वरी, विश्व को धारण करने वाली; धर्म, अर्थ और काम देने वाली, सुभगा, त्र्यम्बका, तीनों गुणों का स्वरूप।
Whose self is both the perishable and the imperishable, mistress of all the worlds, upholder of the universe; giver of the three ends of life, the fortunate one, three-eyed, whose self is the three qualities.
स्वर्गापवर्गदा शुद्धा जपापुष्पनिभाकृतिः ।
ओजोवती द्युतिधरा यज्ञरूपा प्रियव्रता ॥ १४७ ॥
svargāpavargadā śuddhā japāpuṣpanibhākṛtiḥ,
ojovatī dyutidharā yajñarūpā priyavratā || 147 ||
Svargaapavargadaa shuddhaa japaapushpanibhaakritih, ojovatii dyutidharaa yajnaruupaa priyavrataa
स्वर्ग और मोक्ष दोनों देने वाली, शुद्ध, जपा-पुष्प-सी आकृति वाली; ओज से युक्त, द्युति धारण करने वाली, यज्ञ-रूपा, व्रत जिसे प्रिय है।
Giver of both heaven and release, pure, her form like the hibiscus flower; full of vigour, bearing splendour, whose form is sacrifice, to whom holy vows are dear.
दुराराध्या दुराधर्षा पाटलीकुसुमप्रिया ।
महती मेरुनिलया मन्दारकुसुमप्रिया ॥ १४८ ॥
durārādhyā durādharṣā pāṭalīkusumapriyā,
mahatī merunilayā mandārakusumapriyā || 148 ||
Duraaraadhyaa duraadharshaa paataliikusumapriyaa, mahatii merunilayaa mandaarakusumapriyaa
कठिनाई से आराधित, जिसका सामना कठिन है, पाटली-पुष्प जिसे प्रिय है; महती, मेरु पर निवास करने वाली, मन्दार-पुष्प जिसे प्रिय है।
Hard to worship, hard to withstand, to whom the pāṭalī flower is dear; the great one, dwelling on Meru, to whom the mandāra flower is dear.
वीराराध्या विराड्रूपा विरजा विश्वतोमुखी ।
प्रत्यग्रूपा पराकाशा प्राणदा प्राणरूपिणी ॥ १४९ ॥
vīrārādhyā virāḍrūpā virajā viśvatomukhī,
pratyagrūpā parākāśā prāṇadā prāṇarūpiṇī || 149 ||
Viiraaraadhyaa viraadruupaa virajaa vishvatomukhii, pratyagruupaa paraakaashaa praanadaa praanaruupinii
वीरों से आराधित, विराट् रूप वाली, रज से रहित, सब ओर मुख वाली; प्रत्यक्-रूपा, परम आकाश, प्राण देने वाली, प्राण-रूपिणी।
Worshipped by the heroes, of vast form, free of passion, facing every way; the inward Self, the supreme space, giver of life, whose form is life.
मार्ताण्डभैरवाराध्या मन्त्रिणीन्यस्तराज्यधूः ।
त्रिपुरेशी जयत्सेना निस्त्रैगुण्या परापरा ॥ १५० ॥
mārtāṇḍabhairavārādhyā mantriṇīnyastarājyadhūḥ,
tripureśī jayatsenā nistraiguṇyā parāparā || 150 ||
Maartaandabhairavaaraadhyaa mantriniinyastaraajyadhuuh, tripureshii jayatsenaa nistraigunyaa paraaparaa
मार्ताण्डभैरव से आराधित, जिसने राज्य का भार मन्त्रिणी पर रखा है; त्रिपुरा की ईश्वरी, विजयी सेना वाली, तीनों गुणों से परे, परा और अपरा।
Worshipped by Mārtāṇḍabhairava, who laid the burden of the kingdom upon Mantriṇī; mistress of Tripurā, whose army conquers, beyond the three qualities, both higher and lower.
सत्यज्ञानानन्दरूपा सामरस्यपरायणा ।
कपर्दिनी कलामाला कामधुक् कामरूपिणी ॥ १५१ ॥
satyajñānānandarūpā sāmarasyaparāyaṇā,
kapardinī kalāmālā kāmadhuk kāmarūpiṇī || 151 ||
Satyajnaanaanandaruupaa saamarasyaparaayanaa, kapardinii kalaamaalaa kaamadhuk kaamaruupinii
सत्य, ज्ञान और आनन्द का स्वरूप, सामरस्य में परायण; कपर्दिनी, कलाओं की माला, कामधेनु-सी, इच्छानुसार रूप धारण करने वाली।
Whose form is truth, knowledge and bliss, given wholly to perfect union; wearing matted locks, a garland of the arts, the cow that yields what is wished, taking what form she will.
↑ All sectionsदशमी बोधिनी कला · names 801–900 (verses 152–166)
कलानिधिः काव्यकला रसज्ञा रसशेवधिः ।
पुष्टा पुरातना पूज्या पुष्करा पुष्करेक्षणा ॥ १५२ ॥
kalānidhiḥ kāvyakalā rasajñā rasaśevadhiḥ,
puṣṭā purātanā pūjyā puṣkarā puṣkarekṣaṇā || 152 ||
Kalaanidhih kaavyakalaa rasajnaa rasashevadhih, pushtaa puraatanaa puujyaa pushkaraa pushkarekshanaa
कलाओं की निधि, काव्य की कला, रस को जानने वाली, रस का कोष; पुष्ट, पुरातन, पूज्य, पुष्करा, कमल-सदृश नेत्रों वाली।
The treasury of the arts, the art of poetry, knower of savour, the hoard of savour; well nourished, ancient, to be worshipped, the lotus, lotus-eyed.
परंज्योतिः परंधाम परमाणुः परात्परा ।
पाशहस्ता पाशहन्त्री परमन्त्रविभेदिनी ॥ १५३ ॥
paraṃjyotiḥ paraṃdhāma paramāṇuḥ parātparā,
pāśahastā pāśahantrī paramantravibhedinī || 153 ||
Paramjyotih paramdhaama paramaanuh paraatparaa, paashahastaa paashahantrii paramantravibhedinii
परम ज्योति, परम धाम, परमाणु, पर से भी परे; हाथ में पाश धारण करने वाली, पाश का नाश करने वाली, पर-मन्त्रों का भेदन करने वाली।
The supreme light, the supreme abode, the finest atom, higher than the highest; bearing the noose in her hand, destroyer of the noose, breaker of hostile spells.
मूर्तामूर्ताऽनित्यतृप्ता मुनिमानसहंसिका ।
सत्यव्रता सत्यरूपा सर्वान्तर्यामिणी सती ॥ १५४ ॥
mūrtāmūrtā'nityatṛptā munimānasahaṃsikā,
satyavratā satyarūpā sarvāntaryāmiṇī satī || 154 ||
Muurtaamuurtaa'nityatriptaa munimaanasahamsikaa, satyavrataa satyaruupaa sarvaantaryaaminii satii
मूर्त और अमूर्त दोनों रूप वाली, अनित्य (वस्तुओं) से तृप्त, मुनियों के मानस की हंसी; सत्य के व्रत वाली, सत्य-रूपा, सबके भीतर नियमन करने वाली, सती।
Both with form and without, content with what is transient, the swan on the lake of sages' minds; true to her vow, whose form is truth, indweller and ruler within all, the faithful one.
ब्रह्माणी ब्रह्मजननी बहुरूपा बुधार्चिता ।
प्रसवित्री प्रचण्डाऽज्ञा प्रतिष्ठा प्रकटाकृतिः ॥ १५५ ॥
brahmāṇī brahmajananī bahurūpā budhārcitā,
prasavitrī pracaṇḍā'jñā pratiṣṭhā prakaṭākṛtiḥ || 155 ||
Brahmaanii brahmajananii bahuruupaa budhaarchitaa, prasavitrii prachandaa'jnaa pratishthaa prakataakritih
ब्रह्माणी, ब्रह्मा की जननी, बहुत रूपों वाली, बुधों से अर्चित; प्रसव करने वाली, प्रचण्डा, आज्ञा, प्रतिष्ठा, प्रकट आकृति वाली।
Brahmāṇī, mother of Brahmā, of many forms, worshipped by the wise; the bringer forth, the fierce, the command, the ground of all, of manifest form.
प्राणेश्वरी प्राणदात्री पञ्चाशत्पीठरूपिणी ।
विशृङ्खला विविक्तस्था वीरमाता वियत्प्रसूः ॥ १५६ ॥
prāṇeśvarī prāṇadātrī pañcāśatpīṭharūpiṇī,
viśṛṅkhalā viviktasthā vīramātā viyatprasūḥ || 156 ||
Praaneshvarii praanadaatrii panchaashatpiitharuupinii, vishrinkhalaa viviktasthaa viiramaataa viyatprasuuh
प्राणों की ईश्वरी, प्राण देने वाली, पचास पीठों का स्वरूप; बन्धन से मुक्त, एकान्त में स्थित, वीरों की माता, आकाश की जननी।
Mistress of the life-breaths, giver of life, whose form is the fifty seats; free of fetters, dwelling apart, mother of heroes, from whom space was born.
मुकुन्दा मुक्तिनिलया मूलविग्रहरूपिणी ।
भावज्ञा भवरोगघ्नी भवचक्रप्रवर्तिनी ॥ १५७ ॥
mukundā muktinilayā mūlavigraharūpiṇī,
bhāvajñā bhavarogaghnī bhavacakrapravartinī || 157 ||
Mukundaa muktinilayaa muulavigraharuupinii, bhaavajnaa bhavarogaghnii bhavachakrapravartinii
मुकुन्दा, मुक्ति जिसका निवास है, मूल विग्रह का स्वरूप; भावों को जानने वाली, भव-रोग का नाश करने वाली, भव-चक्र को चलाने वाली।
Mukundā, in whom release abides, whose form is the root image; knower of all hearts, healer of the disease of worldly life, turner of its wheel.
छन्दःसारा शास्त्रसारा मन्त्रसारा तलोदरी ।
उदारकीर्तिरुद्दामवैभवा वर्णरूपिणी ॥ १५८ ॥
chandaḥsārā śāstrasārā mantrasārā talodarī,
udārakīrtiruddāmavaibhavā varṇarūpiṇī || 158 ||
Chhandahsaaraa shaastrasaaraa mantrasaaraa talodarii, udaarakiirtiruddaamavaibhavaa varnaruupinii
छन्दों का सार, शास्त्रों का सार, मन्त्रों का सार, कृश उदर वाली; उदार कीर्ति वाली, अपार वैभव वाली, वर्णों का स्वरूप।
The essence of the metres, of the treatises, of the mantras, slender of waist; of noble fame, of unbounded splendour, whose form is the letters.
जन्ममृत्युजरातप्तजनविश्रान्तिदायिनी ।
सर्वोपनिषदुद्घुष्टा शान्त्यतीताकलात्मिका ॥ १५९ ॥
janmamṛtyujarātaptajanaviśrāntidāyinī,
sarvopaniṣadudghuṣṭā śāntyatītākalātmikā || 159 ||
Janmamrityujaraataptajanavishraantidaayinii, sarvopanishadudghushtaa shaantyatiitaakalaatmikaa
जन्म, मृत्यु और जरा से तप्त जनों को विश्रान्ति देने वाली; समस्त उपनिषदों में उद्घोषित, शान्त्यतीता कला जिसका स्वरूप है।
Giver of rest to those scorched by birth, death and old age; proclaimed aloud in all the Upaniṣads, whose self is the digit beyond peace.
गम्भीरा गगनान्तस्था गर्विता गानलोलुपा ।
कल्पनारहिता काष्ठाऽकान्ता कान्तार्धविग्रहा ॥ १६० ॥
gambhīrā gaganāntasthā garvitā gānalolupā,
kalpanārahitā kāṣṭhā'kāntā kāntārdhavigrahā || 160 ||
Gambhiiraa gaganaantasthaa garvitaa gaanalolupaa, kalpanaarahitaa kaashthaa'kaantaa kaantaardhavigrahaa
गम्भीर, गगन के भीतर स्थित, गर्विता, गान की लोलुप; कल्पना से रहित, काष्ठा, अकान्ता, कान्त का आधा शरीर।
Deep, abiding within the sky, proud, eager for song; beyond imagining, the utmost bound, desiring nothing, the half of her beloved's body.
कार्यकारणनिर्मुक्ता कामकेलितरङ्गिता ।
कनत्कनकताटङ्का लीलाविग्रहधारिणी ॥ १६१ ॥
kāryakāraṇanirmuktā kāmakelitaraṅgitā,
kanatkanakatāṭaṅkā līlāvigrahadhāriṇī || 161 ||
Kaaryakaarananirmuktaa kaamakelitarangitaa, kanatkanakataatankaa liilaavigrahadhaarinii
कार्य और कारण दोनों से मुक्त, काम-क्रीड़ा में तरङ्गित; चमकते सोने के ताटङ्क वाली, लीला से विग्रह धारण करने वाली।
Free of both effect and cause, rippling with the play of love; wearing glittering golden ear-rings, taking a body in play.
अजा क्षयविनिर्मुक्ता मुग्धा क्षिप्रप्रसादिनी ।
अन्तर्मुखसमाराध्या बहिर्मुखसुदुर्लभा ॥ १६२ ॥
ajā kṣayavinirmuktā mugdhā kṣipraprasādinī,
antarmukhasamārādhyā bahirmukhasudurlabhā || 162 ||
Ajaa kshayavinirmuktaa mugdhaa kshipraprasaadinii, antarmukhasamaaraadhyaa bahirmukhasudurlabhaa
अजा, क्षय से सर्वथा मुक्त, मुग्धा, शीघ्र प्रसन्न होने वाली; अन्तर्मुख होकर आराधित, बहिर्मुखों के लिए अत्यन्त दुर्लभ।
Unborn, wholly free of decay, artless, swift to be pleased; worshipped by those turned inward, very hard for the outward-turned to win.
त्रयी त्रिवर्गनिलया त्रिस्था त्रिपुरमालिनी ।
निरामया निरालम्बा स्वात्मारामा सुधास्रुतिः ॥ १६३ ॥
trayī trivarganilayā tristhā tripuramālinī,
nirāmayā nirālambā svātmārāmā sudhāsrutiḥ || 163 ||
Trayii trivarganilayaa tristhaa tripuramaalinii, niraamayaa niraalambaa svaatmaaraamaa sudhaasrutih
तीनों वेद, धर्म-अर्थ-काम जिसका निवास है, तीनों में स्थित, त्रिपुरमालिनी; रोग-रहित, आलम्बन-रहित, अपने आत्मा में रमण करने वाली, सुधा की धारा।
The threefold Veda, in whom the three ends of life abide, standing in the three, garlanded of Tripura; free of disease, resting on nothing, delighting in her own Self, a flowing of nectar.
संसारपङ्कनिर्मग्नसमुद्धरणपण्डिता ।
यज्ञप्रिया यज्ञकर्त्री यजमानस्वरूपिणी ॥ १६४ ॥
saṃsārapaṅkanirmagnasamuddharaṇapaṇḍitā,
yajñapriyā yajñakartrī yajamānasvarūpiṇī || 164 ||
Samsaarapankanirmagnasamuddharanapanditaa, yajnapriyaa yajnakartrii yajamaanasvaruupinii
संसार के पङ्क में डूबे हुओं का उद्धार करने में पण्डिता; यज्ञ जिसे प्रिय है, यज्ञ करने वाली, यजमान का स्वरूप।
Skilled in lifting up those sunk in the mire of worldly life; to whom sacrifice is dear, performer of the sacrifice, whose form is the sacrificer.
धर्माधारा धनाध्यक्षा धनधान्यविवर्धिनी ।
विप्रप्रिया विप्ररूपा विश्वभ्रमणकारिणी ॥ १६५ ॥
dharmādhārā dhanādhyakṣā dhanadhānyavivardhinī,
viprapriyā viprarūpā viśvabhramaṇakāriṇī || 165 ||
Dharmaadhaaraa dhanaadhyakshaa dhanadhaanyavivardhinii, viprapriyaa vipraruupaa vishvabhramanakaarinii
धर्म का आधार, धन की अध्यक्षा, धन और धान्य को बढ़ाने वाली; विप्रों को प्रिय, विप्र-रूपा, विश्व को घुमाने वाली।
The support of righteousness, mistress of wealth, increaser of wealth and grain; dear to the brāhmaṇas, whose form is the brāhmaṇa, who sets the world turning.
विश्वग्रासा विद्रुमाभा वैष्णवी विष्णुरूपिणी ।
अयोनिर्योनिनिलया कूटस्था कुलरूपिणी ॥ १६६ ॥
viśvagrāsā vidrumābhā vaiṣṇavī viṣṇurūpiṇī,
ayoniryoninilayā kūṭasthā kularūpiṇī || 166 ||
Vishvagraasaa vidrumaabhaa vaishnavii vishnuruupinii, ayoniryoninilayaa kuutasthaa kularuupinii
विश्व को ग्रास करने वाली, मूँगे-सी आभा वाली, वैष्णवी, विष्णु-रूपिणी; योनि-रहित, योनि जिसका निवास है, कूटस्थ, कुल-रूपिणी।
Devourer of the universe, bright as coral, Vaiṣṇavī, whose form is Viṣṇu; born of no womb, in whom the womb abides, the immovable, whose form is the kula.
↑ All sectionsएकादशी धारिणी कला · names 901–1000 (verses 167–183)
वीरगोष्ठीप्रिया वीरा नैष्कर्म्या नादरूपिणी ।
विज्ञानकलना कल्या विदग्धा बैन्दवासनी ॥ १६७ ॥
vīragoṣṭhīpriyā vīrā naiṣkarmyā nādarūpiṇī,
vijñānakalanā kalyā vidagdhā baindavāsanī || 167 ||
Viiragoshthiipriyaa viiraa naishkarmyaa naadaruupinii, vijnaanakalanaa kalyaa vidagdhaa baindavaasanii
वीरों की गोष्ठी जिसे प्रिय है, वीरा, निष्कर्मता-रूपा, नाद-रूपिणी; विज्ञान की कलना, कल्या, विदग्धा, बिन्दु जिसका आसन है।
To whom the assembly of heroes is dear, the heroine, whose form is actionlessness, whose form is sound; the reckoning of knowledge, the capable, the accomplished, seated on the point.
तत्त्वाधिका तत्त्वमयी तत्त्वमर्थस्वरूपिणी ।
सामगानप्रिया सौम्या सदाशिवकुटुम्बिनी ॥ १६८ ॥
tattvādhikā tattvamayī tattvamarthasvarūpiṇī,
sāmagānapriyā saumyā sadāśivakuṭumbinī || 168 ||
Tattvaadhikaa tattvamayii tattvamarthasvaruupinii, saamagaanapriyaa saumyaa sadaashivakutumbinii
तत्त्वों से अधिक, तत्त्वमयी, 'तत्त्वमसि' के अर्थ का स्वरूप; सामगान जिसे प्रिय है, सौम्या, सदाशिव की कुटुम्बिनी।
Beyond the principles, made of the principles, whose form is the meaning of 'that thou art'; to whom the chanting of the Sāman is dear, the gentle, the housemate of Sadāśiva.
सव्यापसव्यमार्गस्था सर्वापद्विनिवारिणी ।
स्वस्था स्वभावमधुरा धीरा धीरसमर्चिता ॥ १६९ ॥
savyāpasavyamārgasthā sarvāpadvinivāriṇī,
svasthā svabhāvamadhurā dhīrā dhīrasamarcitā || 169 ||
Savyaapasavyamaargasthaa sarvaapadvinivaarinii, svasthaa svabhaavamadhuraa dhiiraa dhiirasamarchitaa
सव्य और अपसव्य दोनों मार्गों में स्थित, समस्त आपदाओं का निवारण करने वाली; स्वस्थ, स्वभाव से मधुर, धीरा, धीरों से भली-भाँति अर्चित।
Standing in both the right-hand and the left-hand paths, averter of every calamity; abiding in herself, sweet by nature, steadfast, well worshipped by the steadfast.
चैतन्यार्घ्यसमाराध्या चैतन्यकुसुमप्रिया ।
सदोदिता सदातुष्टा तरुणादित्यपाटला ॥ १७० ॥
caitanyārghyasamārādhyā caitanyakusumapriyā,
sadoditā sadātuṣṭā taruṇādityapāṭalā || 170 ||
Chaitanyaarghyasamaaraadhyaa chaitanyakusumapriyaa, sadoditaa sadaatushtaa tarunaadityapaatalaa
चैतन्य-रूपी अर्घ्य से आराधित, चैतन्य-रूपी कुसुम जिसे प्रिय है; सदा उदित, सदा सन्तुष्ट, तरुण सूर्य-सी गुलाबी।
Worshipped with the offering that is awareness, to whom the flower that is awareness is dear; ever risen, ever content, rosy as the young sun.
दक्षिणाऽदक्षिणाराध्या दरस्मेरमुखाम्बुजा ।
कौलिनीकेवलाऽनर्घ्यकैवल्यफलदायिनी ॥ १७१ ॥
dakṣiṇā'dakṣiṇārādhyā darasmeramukhāmbujā,
kaulinīkevalā'narghyakaivalyaphaladāyinī || 171 ||
Dakshinaa'dakshinaaraadhyaa darasmeramukhaambujaa, kauliniikevalaa'narghyakaivalyaphaladaayinii
दक्षिणा और अदक्षिणा दोनों रीतियों से आराधित, मन्द मुस्कान वाले मुख-कमल वाली; कौलिनी, केवला, अनर्घ्य कैवल्य का फल देने वाली।
Worshipped by both the right-hand and the other rite, her lotus face lit with a faint smile; the kaulinī, the alone, giver of the priceless fruit of aloneness.
स्तोत्रप्रिया स्तुतिमती श्रुतिसंस्तुतवैभवा ।
मनस्विनी मानवती महेशी मङ्गलाकृतिः ॥ १७२ ॥
stotrapriyā stutimatī śrutisaṃstutavaibhavā,
manasvinī mānavatī maheśī maṅgalākṛtiḥ || 172 ||
Stotrapriyaa stutimatii shrutisamstutavaibhavaa, manasvinii maanavatii maheshii mangalaakritih
स्तोत्र जिसे प्रिय है, स्तुति से युक्त, जिसका वैभव श्रुतियों ने सराहा है; मनस्विनी, मानवती, महेशी, मङ्गल आकृति वाली।
To whom hymns are dear, full of praise, whose majesty the Vedas extol; high-minded, of noble spirit, the great sovereign, of auspicious form.
विश्वमाता जगद्धात्री विशालाक्षी विरागिणी ।
प्रगल्भा परमोदारा परामोदा मनोमयी ॥ १७३ ॥
viśvamātā jagaddhātrī viśālākṣī virāgiṇī,
pragalbhā paramodārā parāmodā manomayī || 173 ||
Vishvamaataa jagaddhaatrii vishaalaakshii viraaginii, pragalbhaa paramodaaraa paraamodaa manomayii
विश्व की माता, जगत् को धारण करने वाली, विशाल नेत्रों वाली, विरागिणी; प्रगल्भा, परम उदार, परम आमोद वाली, मनोमयी।
Mother of the universe, upholder of the world, wide-eyed, free of passion; bold, supremely generous, of supreme delight, made of mind.
व्योमकेशी विमानस्था वज्रिणी वामकेश्वरी ।
पञ्चयज्ञप्रिया पञ्चप्रेतमञ्चाधिशायिनी ॥ १७४ ॥
vyomakeśī vimānasthā vajriṇī vāmakeśvarī,
pañcayajñapriyā pañcapretamañcādhiśāyinī || 174 ||
Vyomakeshii vimaanasthaa vajrinii vaamakeshvarii, panchayajnapriyaa panchapretamanchaadhishaayinii
आकाश जिसके केश हैं, विमान में स्थित, वज्र धारण करने वाली, वामकेश्वरी; पाँच यज्ञ जिसे प्रिय हैं, पञ्चप्रेतों के मञ्च पर शयन करने वाली।
Whose hair is the sky, seated in a celestial car, bearing the thunderbolt, Vāmakeśvarī; to whom the five sacrifices are dear, reclining on the couch of the five corpses.
पञ्चमी पञ्चभूतेशी पञ्चसंख्योपचारिणी ।
शाश्वती शाश्वतैश्वर्या शर्मदा शम्भुमोहिनी ॥ १७५ ॥
pañcamī pañcabhūteśī pañcasaṃkhyopacāriṇī,
śāśvatī śāśvataiśvaryā śarmadā śambhumohinī || 175 ||
Panchamii panchabhuuteshii panchasamkhyopachaarinii, shaashvatii shaashvataishvaryaa sharmadaa shambhumohinii
पञ्चमी, पाँचों भूतों की ईश्वरी, पाँच उपचारों से पूजित; शाश्वती, शाश्वत ऐश्वर्य वाली, सुख देने वाली, शम्भु को मोहित करने वाली।
The fifth, mistress of the five elements, worshipped with the fivefold service; everlasting, of everlasting sovereignty, giver of well-being, enchantress of Śambhu.
धराधरसुता धन्या धर्मिणी धर्मवर्धिनी ।
लोकातीता गुणातीता सर्वातीता शमात्मिका ॥ १७६ ॥
dharādharasutā dhanyā dharmiṇī dharmavardhinī,
lokātītā guṇātītā sarvātītā śamātmikā || 176 ||
Dharaadharasutaa dhanyaa dharminii dharmavardhinii, lokaatiitaa gunaatiitaa sarvaatiitaa shamaatmikaa
पर्वत की पुत्री, धन्या, धर्म से युक्त, धर्म को बढ़ाने वाली; लोकों से परे, गुणों से परे, सबसे परे, शम ही जिसका स्वरूप है।
Daughter of the mountain, blessed, righteous, increaser of righteousness; beyond the worlds, beyond the qualities, beyond all, whose very self is stillness.
बन्धूककुसुमप्रख्या बाला लीलाविनोदिनी ।
सुमङ्गली सुखकरी सुवेषाढ्या सुवासिनी ॥ १७७ ॥
bandhūkakusumaprakhyā bālā līlāvinodinī,
sumaṅgalī sukhakarī suveṣāḍhyā suvāsinī || 177 ||
Bandhuukakusumaprakhyaa baalaa liilaavinodinii, sumangalii sukhakarii suveshaadhyaa suvaasinii
बन्धूक-पुष्प-सी आभा वाली, बाला, लीला से विनोद करने वाली; सुमङ्गली, सुख करने वाली, सुन्दर वेष से समृद्ध, सुवासिनी।
Bright as the bandhūka flower, the young girl, taking her pleasure in play; of good omen, worker of joy, rich in fair attire, the happily wedded one.
सुवासिन्यर्चनप्रीताऽशोभना शुद्धमानसा ।
बिन्दुतर्पणसन्तुष्टा पूर्वजा त्रिपुराम्बिका ॥ १७८ ॥
suvāsinyarcanaprītā'śobhanā śuddhamānasā,
bindutarpaṇasantuṣṭā pūrvajā tripurāmbikā || 178 ||
Suvaasinyarchanapriitaa'shobhanaa shuddhamaanasaa, bindutarpanasantushtaa puurvajaa tripuraambikaa
सुवासिनियों के अर्चन से प्रसन्न, शोभना, शुद्ध मन वाली; बिन्दु के तर्पण से सन्तुष्ट, पूर्वजा, त्रिपुरा की अम्बिका।
Pleased by the worship of the happily wedded, comely, of pure mind; satisfied by the offering at the point, the first-born, mother of Tripurā.
दशमुद्रासमाराध्या त्रिपुराश्रीवशङ्करी ।
ज्ञानमुद्रा ज्ञानगम्या ज्ञानज्ञेयस्वरूपिणी ॥ १७९ ॥
daśamudrāsamārādhyā tripurāśrīvaśaṅkarī,
jñānamudrā jñānagamyā jñānajñeyasvarūpiṇī || 179 ||
Dashamudraasamaaraadhyaa tripuraashriivashankarii, jnaanamudraa jnaanagamyaa jnaanajneyasvaruupinii
दस मुद्राओं से भली-भाँति आराधित, त्रिपुरा की श्री को वश में करने वाली; ज्ञानमुद्रा, ज्ञान से गम्य, ज्ञान और ज्ञेय दोनों का स्वरूप।
Well worshipped with the ten seals, who wins over the splendour of Tripurā; the seal of knowledge, to be reached by knowledge, whose form is both knowledge and the known.
योनिमुद्रा त्रिखण्डेशी त्रिगुणाम्बा त्रिकोणगा ।
अनघाद्भुतचारित्रा वाञ्छितार्थप्रदायिनी ॥ १८० ॥
yonimudrā trikhaṇḍeśī triguṇāmbā trikoṇagā,
anaghādbhutacāritrā vāñchitārthapradāyinī || 180 ||
Yonimudraa trikhandeshii trigunaambaa trikonagaa, anaghaadbhutachaaritraa vaanchhitaarthapradaayinii
योनिमुद्रा, तीन खण्डों की ईश्वरी, तीन गुणों की अम्बा, त्रिकोण में स्थित; निष्पाप और अद्भुत चरित्र वाली, वाञ्छित अर्थ देने वाली।
The yoni seal, mistress of the three sections, mother of the three qualities, dwelling in the triangle; sinless and of wondrous deeds, giver of the thing desired.
अभ्यासातिशयज्ञाता षडध्वातीतरूपिणी ।
अव्याजकरुणामूर्तिरज्ञानध्वान्तदीपिका ॥ १८१ ॥
abhyāsātiśayajñātā ṣaḍadhvātītarūpiṇī,
avyājakaruṇāmūrtirajñānadhvāntadīpikā || 181 ||
Abhyaasaatishayajnaataa shadadhvaatiitaruupinii, avyaajakarunaamuurtirajnaanadhvaantadiipikaa
अभ्यास के अतिशय से जानी जाने वाली, छहों अध्वाओं से परे रूप वाली; बिना किसी कारण के करुणा की मूर्ति, अज्ञान-अन्धकार के लिए दीपिका।
Known through the utmost of practice, her form beyond the six courses; compassion embodied without cause, a lamp to the darkness of ignorance.
आबालगोपविदिता सर्वानुल्लङ्घ्यशासना ।
श्रीचक्रराजनिलया श्रीमत्त्रिपुरसुन्दरी ॥ १८२ ॥
ābālagopaviditā sarvānullaṅghyaśāsanā,
śrīcakrarājanilayā śrīmattripurasundarī || 182 ||
Aabaalagopaviditaa sarvaanullanghyashaasanaa, shriichakraraajanilayaa shriimattripurasundarii
बालक से लेकर ग्वाले तक सबको विदित, जिसका शासन कोई नहीं लाँघ सकता; श्रीचक्रराज जिसका निवास है, श्रीमती त्रिपुरसुन्दरी।
Known to all from the child to the cowherd, whose rule none may overstep; whose dwelling is the royal Śrīcakra, the glorious beauty of the three cities.
श्रीशिवा शिवशक्त्यैक्यरूपिणी ललिताम्बिका ॥ १८३ ॥
śrīśivā śivaśaktyaikyarūpiṇī lalitāmbikā || 183 ||
Shriishivaa shivashaktyaikyaruupinii lalitaambikaa
श्री शिवा, शिव और शक्ति की एकता का स्वरूप, ललिता अम्बिका।
The auspicious Śivā, whose form is the oneness of Śiva and Śakti, the Mother Lalitā.