या कुन्देन्दुतुषारहारधवला या शुभ्रवस्त्रावृता या वीणावरदण्डमण्डितकरा या श्वेतपद्मासना । या ब्रह्माच्युतशङ्करप्रभृतिभिर्देवैः सदा पूजिता सा मां पातु सरस्वती भगवती निःशेषजाड्यापहा ॥ १॥
yā kundendu-tuṣāra-hāra-dhavalā yā śubhra-vastrāvṛtā yā vīṇā-vara-daṇḍa-maṇḍita-karā yā śveta-padmāsanā | yā brahmācyuta-śaṅkara-prabhṛtibhir-devaiḥ sadā pūjitā sā māṃ pātu sarasvatī bhagavatī niḥśeṣa-jāḍyāpahā ||1||
Yaa kundendu-tushaara-haara-dhavalaa yaa shubhra-vastraavritaa, yaa veenaa-vara-danda-mandita-karaa yaa shveta-padmaasanaa; yaa brahmaachyuta-shankara-prabhritibhir devaih sadaa poojitaa, saa maam paatu Sarasvatee bhagavatee nihshesha-jaadyaapahaa.
जो कुन्द-पुष्प, चन्द्रमा, हिम और मोतियों के हार-सी धवल हैं, शुभ्र वस्त्र धारण किये हैं, जिनके कर श्रेष्ठ वीणा-दण्ड से सुशोभित हैं, जो श्वेत कमल के आसन पर विराजमान हैं, और ब्रह्मा, विष्णु, शंकर आदि देवता जिनकी सदा पूजा करते हैं — वे समस्त जड़ता (अज्ञान) को हरनेवाली भगवती सरस्वती मेरी रक्षा करें।
She who is white as jasmine, the moon, snow and a necklace of pearls; who is robed in pure white; whose hands are graced by the noble vīṇā; who sits on a white lotus; whom Brahmā, Viṣṇu, Śiva and the gods ever worship — may that blessed Sarasvatī, remover of all dullness, protect me.
दोर्भिर्युक्ता चतुर्भिः स्फटिकमणिमयीमक्षमालां दधाना हस्तेनैकेन पद्मं सितमपि च शुकं पुस्तकं चापरेण । भासा कुन्देन्दुशङ्खस्फटिकमणिनिभा भासमानाऽसमाना सा मे वाग्देवतेयं निवसतु वदने सर्वदा सुप्रसन्ना ॥ २॥
dorbhir-yuktā caturbhiḥ sphaṭika-maṇimayīm-akṣamālāṃ dadhānā hastenaikena padmaṃ sitam-api ca śukaṃ pustakaṃ cāpareṇa | bhāsā kundendu-śaṅkha-sphaṭika-maṇi-nibhā bhāsamānā'samānā sā me vāg-devateyaṃ nivasatu vadane sarvadā suprasannā ||2||
Dorbhir yuktaa chaturbhih sphatika-manimayeem akshamaalaam dadhaanaa, hastenaikena padmam sitam api cha shukam pustakam chaaparena; bhaasaa kundendu-shankha-sphatika-mani-nibhaa bhaasamaanaa'samaanaa, saa me vaag-devateyam nivasatu vadane sarvadaa suprasannaa.
जो चार भुजाओंवाली हैं — एक हाथ में स्फटिक-मणियों की अक्षमाला, दूसरे में श्वेत कमल, अन्य दो में शुक (तोता) और पुस्तक धारण किये हैं; जिनकी कान्ति कुन्द, चन्द्र, शंख और स्फटिक मणि के समान है, जो देदीप्यमान और अनुपम हैं — वे वाणी की देवी सदा सुप्रसन्न होकर मेरे मुख में निवास करें।
Four-armed — bearing a rosary of crystal beads, a white lotus, a parrot and a book; radiant like jasmine, the moon, the conch and crystal, resplendent and peerless — may that Goddess of Speech, ever gracious, dwell upon my tongue.
आशासु राशी भवदङ्गवल्लि भासैव दासीकृतदुग्धसिन्धुम् । मन्दस्मितैर्निन्दितशारदेन्दुं वन्देऽरविन्दासनसुन्दरि त्वाम् ॥ ३॥
āśāsu rāśī bhavad-aṅga-valli bhāsaiva dāsīkṛta-dugdha-sindhum | manda-smitair-nindita-śāradenduṃ vande'ravindāsana-sundari tvām ||3||
Aashaasu raashee bhavad-anga-valli bhaasaiva daaseekrita-dugdha-sindhum, manda-smitair nindita-shaaradendum vande'ravindaasana-sundari tvaam.
हे कमलासन की सुन्दरी! आपकी अंग-लता की कान्ति दिशाओं में राशि-राशि फैलकर क्षीरसागर को भी दासी बना देती है, और आपकी मन्द मुस्कान शरद के चन्द्रमा को भी लज्जित करती है — मैं आपकी वन्दना करता हूँ।
O beauty of the lotus throne! The radiance of your vine-like form, spreading in masses through the quarters, makes even the milk-ocean its servant, and your gentle smiles put the autumn moon to shame — you I adore.
शारदा शारदाम्बोजवदना वदनाम्बुजे । सर्वदा सर्वदास्माकं सन्निधिं सन्निधिं क्रियात् ॥ ४॥
śāradā śāradāmboja-vadanā vadanāmbuje | sarvadā sarvadāsmākaṃ sannidhiṃ sannidhiṃ kriyāt ||4||
Shaaradaa shaaradaamboja-vadanaa vadanaambuje, sarvadaa sarvadaasmaakam sannidhim sannidhim kriyaat.
शरद-ऋतु के कमल-से मुखवाली, सब कुछ देनेवाली शारदा हमारे मुख-कमल में सदा अपनी निधि-सहित उपस्थिति (सान्निध्य) करें।
May Śāradā, her face an autumn lotus, the giver of all, ever make her treasured presence in the lotus of our mouths.
सरस्वतीं च तां नौमि वागधिष्ठातृदेवताम् । देवत्वं प्रतिपद्यन्ते यदनुग्रहतो जनाः ॥ ५॥
sarasvatīṃ ca tāṃ naumi vāg-adhiṣṭhātṛ-devatām | devatvaṃ pratipadyante yad-anugrahato janāḥ ||5||
Sarasvateem cha taam naumi vaag-adhishthaatri-devataam, devatvam pratipadyante yad-anugrahato janaah.
मैं उन सरस्वती की स्तुति करता हूँ जो वाणी की अधिष्ठात्री देवी हैं, और जिनके अनुग्रह से मनुष्य देवत्व तक प्राप्त कर लेते हैं।
I praise that Sarasvatī, presiding deity of speech, by whose grace mortals attain even divinity.
पातु नो निकषग्रावा मतिहेम्नः सरस्वती । प्राज्ञेतरपरिच्छेदं वचसैव करोति या ॥ ६॥
pātu no nikaṣa-grāvā mati-hemnaḥ sarasvatī | prājñetara-paricchedaṃ vacasaiva karoti yā ||6||
Paatu no nikasha-graavaa mati-hemnah Sarasvatee, praajnetara-parichchhedam vachasaiva karoti yaa.
बुद्धि-रूपी स्वर्ण की कसौटी सरस्वती हमारी रक्षा करें — जो वाणी मात्र से ही विद्वान् और अज्ञानी का भेद प्रकट कर देती हैं।
May Sarasvatī, the touchstone of the gold of intellect, protect us — she who by speech alone reveals who is wise and who is not.
शुद्धां ब्रह्मविचारसारपरमामाद्यां जगद्व्यापिनीं वीणापुस्तकधारिणीमभयदां जाड्यान्धकारापहाम् । हस्ते स्फाटिकमालिकां विदधतीं पद्मासने संस्थितां वन्दे तां परमेश्वरीं भगवतीं बुद्धिप्रदां शारदाम् ॥ ७॥
śuddhāṃ brahma-vicāra-sāra-paramām-ādyāṃ jagad-vyāpinīṃ vīṇā-pustaka-dhāriṇīm-abhayadāṃ jāḍyāndhakārāpahām | haste sphāṭika-mālikāṃ vidadhatīṃ padmāsane saṃsthitāṃ vande tāṃ parameśvarīṃ bhagavatīṃ buddhi-pradāṃ śāradām ||7||
Shuddhaam brahma-vichaara-saara-paramaam aadyaam jagad-vyaapineem, veenaa-pustaka-dhaarineem abhayadaam jaadyaandhakaaraapahaam; haste sphaatika-maalikaam vidadhateem padmaasane samsthitaam, vande taam parameshvareem bhagavateem buddhi-pradaam shaaradaam.
जो शुद्ध हैं, ब्रह्म-विचार के सार की परम सीमा हैं, आद्या हैं, जगत् में व्याप्त हैं; वीणा और पुस्तक धारण करनेवाली, अभय देनेवाली, जड़ता-रूपी अन्धकार को हरनेवाली हैं; हाथ में स्फटिक की माला लिये कमलासन पर विराजमान हैं — उन बुद्धि देनेवाली परमेश्वरी भगवती शारदा की मैं वन्दना करता हूँ।
Pure, the supreme essence of inquiry into Brahman, primordial, pervading the world; bearing vīṇā and book, granting fearlessness, dispelling the darkness of dullness; holding a crystal rosary, seated on the lotus — that supreme Goddess Śāradā, giver of intelligence, I adore.
वीणाधरे विपुलमङ्गलदानशीले भक्तार्तिनाशिनि विरिञ्चिहरीशवन्द्ये । कीर्तिप्रदेऽखिलमनोरथदे महार्हे विद्याप्रदायिनि सरस्वति नौमि नित्यम् ॥ ८॥
vīṇā-dhare vipula-maṅgala-dāna-śīle bhaktārti-nāśini viriñci-harīśa-vandye | kīrti-prade'khila-manoratha-de mahārhe vidyā-pradāyini sarasvati naumi nityam ||8||
Veenaa-dhare vipula-mangala-daana-sheele bhaktaarti-naashini virinchi-hareesha-vandye, keerti-prade'khila-manoratha-de mahaarhe vidyaa-pradaayini Sarasvati naumi nityam.
हे वीणा धारण करनेवाली, विपुल मंगल दान करनेवाली, भक्तों की पीड़ा हरनेवाली, ब्रह्मा-विष्णु-शिव से वन्दित! हे कीर्ति देनेवाली, समस्त मनोरथ पूर्ण करनेवाली, परम पूजनीया, विद्या देनेवाली सरस्वती! मैं नित्य आपकी स्तुति करता हूँ।
O bearer of the vīṇā, bestower of abundant blessings, destroyer of devotees' distress, revered by Brahmā, Viṣṇu and Śiva! Giver of fame, fulfiller of every wish, most worshipful, bestower of learning — Sarasvatī, I praise you for ever.
श्वेताब्जपूर्णविमलासनसंस्थिते हे श्वेताम्बरावृतमनोहरमञ्जुगात्रे । उद्यन्मनोज्ञसितपङ्कजमञ्जुलास्ये विद्याप्रदायिनि सरस्वति नौमि नित्यम् ॥ ९॥
śvetābja-pūrṇa-vimalāsana-saṃsthite he śvetāmbarāvṛta-manohara-mañju-gātre | udyan-manojña-sita-paṅkaja-mañjulāsye vidyā-pradāyini sarasvati naumi nityam ||9||
Shvetaabja-poorna-vimalaasana-samsthite he shvetaambaraavrita-manohara-manju-gaatre, udyan-manojna-sita-pankaja-manjulaasye vidyaa-pradaayini Sarasvati naumi nityam.
हे पूर्ण खिले श्वेत कमल के निर्मल आसन पर विराजमान! श्वेत वस्त्रों से ढके मनोहर कोमल अंगोंवाली! खिलते हुए मनोहर श्वेत कमल-से सुन्दर मुखवाली! हे विद्या देनेवाली सरस्वती! मैं नित्य आपकी स्तुति करता हूँ।
O seated on the spotless throne of a full-blown white lotus! Of lovely, tender form wrapped in white raiment! Your beautiful face a fresh white lotus opening! O bestower of learning, Sarasvatī, I praise you for ever.
मातस्त्वदीयपदपङ्कजभक्तियुक्ता ये त्वां भजन्ति निखिलानपरान्विहाय । ते निर्जरत्वमिह यान्ति कलेवरेण भूवह्निवायुगगनाम्बुविनिर्मितेन ॥ १०॥
mātas-tvadīya-pada-paṅkaja-bhakti-yuktā ye tvāṃ bhajanti nikhilān-aparān-vihāya | te nirjaratvam-iha yānti kalevareṇa bhū-vahni-vāyu-gaganāmbu-vinirmitena ||10||
Maatas tvadeeya-pada-pankaja-bhakti-yuktaa ye tvaam bhajanti nikhilaan aparaan vihaaya, te nirjaratvam iha yaanti kalevarena bhoo-vahni-vaayu-gaganaambu-vinirmitena.
हे माता! जो अन्य सबको छोड़कर आपके चरण-कमलों की भक्ति से युक्त होकर आपका भजन करते हैं, वे पृथ्वी, अग्नि, वायु, आकाश और जल से बने इसी शरीर के साथ यहीं अमरत्व (देवत्व) पा लेते हैं।
O Mother! Those who, devoted to your lotus feet, worship you leaving all others aside, attain immortality here itself — even in this body made of earth, fire, air, ether and water.
मोहान्धकारभरिते हृदये मदीये मातः सदैव कुरु वासमुदारभावे । स्वीयाखिलावयवनिर्मलसुप्रभाभिः शीघ्रं विनाशय मनोगतमन्धकारम् ॥ ११॥
mohāndhakāra-bharite hṛdaye madīye mātaḥ sadaiva kuru vāsam-udāra-bhāve | svīyākhilāvayava-nirmala-suprabhābhiḥ śīghraṃ vināśaya manogatam-andhakāram ||11||
Mohaandhakaara-bharite hridaye madeeye maatah sadaiva kuru vaasam udaara-bhaave, sveeyaakhilaavayava-nirmala-suprabhaabhih sheeghram vinaashaya manogatam andhakaaram.
हे उदार-भाववाली माता! मोह के अन्धकार से भरे मेरे हृदय में सदा निवास कीजिए, और अपने समस्त अंगों की निर्मल कान्ति से मेरे मन के अन्धकार का शीघ्र नाश कीजिए।
O generous Mother! Make your dwelling for ever in this heart of mine, filled with the darkness of delusion, and with the pure radiance of your whole being swiftly destroy the darkness within my mind.
ब्रह्मा जगत् सृजति पालयतीन्दिरेशः शम्भुर्विनाशयति देवि तव प्रभावैः । न स्यात्कृपा यदि तव प्रकटप्रभावे न स्युः कथञ्चिदपि ते निजकार्यदक्षाः ॥ १२॥
brahmā jagat sṛjati pālayatīndireśaḥ śambhur-vināśayati devi tava prabhāvaiḥ | na syāt-kṛpā yadi tava prakaṭa-prabhāve na syuḥ kathañcid-api te nija-kārya-dakṣāḥ ||12||
Brahmaa jagat srijati paalayateendireshah shambhur vinaashayati devi tava prabhaavaih, na syaat kripaa yadi tava prakata-prabhaave na syuh kathanchid api te nija-kaarya-dakshaah.
हे देवि! आपके ही प्रभाव से ब्रह्मा जगत् की सृष्टि करते हैं, लक्ष्मीपति विष्णु पालन करते हैं और शम्भु संहार करते हैं; हे प्रकट प्रभाववाली! यदि आपकी कृपा न हो, तो वे तीनों भी किसी प्रकार अपने कार्यों में समर्थ नहीं हो सकते।
O Goddess! By your power Brahmā creates the world, Viṣṇu sustains it and Śambhu dissolves it; were your grace absent, O you of manifest might, not one of them could accomplish his task at all.
लक्ष्मीर्मेधा धरा पुष्टिर्गौरी तुष्टिः प्रभा धृतिः । एताभिः पाहि तनुभिरष्टभिर्मां सरस्वति ॥ १३॥
lakṣmīr-medhā dharā puṣṭir-gaurī tuṣṭiḥ prabhā dhṛtiḥ | etābhiḥ pāhi tanubhir-aṣṭabhir-māṃ sarasvati ||13||
Lakshmeer medhaa dharaa pushtir gauree tushtih prabhaa dhritih, etaabhih paahi tanubhir ashtabhir maam Sarasvati.
हे सरस्वती! लक्ष्मी, मेधा, धरा, पुष्टि, गौरी, तुष्टि, प्रभा और धृति — अपने इन आठ रूपों (तनुओं) से मेरी रक्षा कीजिए।
O Sarasvatī! With these your eight forms — Lakṣmī, Medhā, Dharā, Puṣṭi, Gaurī, Tuṣṭi, Prabhā and Dhṛti — protect me.
सरस्वत्यै नमो नित्यं भद्रकाल्यै नमो नमः । वेदवेदान्तवेदाङ्गविद्यास्थानेभ्य एव च ॥ १४॥
sarasvatyai namo nityaṃ bhadrakālyai namo namaḥ | veda-vedānta-vedāṅga-vidyā-sthānebhya eva ca ||14||
Sarasvatyai namo nityam bhadrakaalyai namo namah, veda-vedaanta-vedaanga-vidyaa-sthaanebhya eva cha.
सरस्वती को नित्य नमस्कार, भद्रकाली को बार-बार नमस्कार; तथा वेद, वेदान्त, वेदांग और समस्त विद्या के स्थानों को भी नमस्कार।
Salutations ever to Sarasvatī, salutations again and again to Bhadrakālī; and salutations to the Vedas, Vedānta, Vedāṅgas and all abodes of learning.
सरस्वति महाभागे विद्ये कमललोचने । विद्यारूपे विशालाक्षि विद्यां देहि नमोऽस्तु ते ॥ १५॥
sarasvati mahābhāge vidye kamala-locane | vidyā-rūpe viśālākṣi vidyāṃ dehi namo'stu te ||15||
Sarasvati mahaabhaage vidye kamala-lochane, vidyaa-roope vishaalaakshi vidyaam dehi namo'stu te.
हे महाभागा सरस्वती, विद्या-स्वरूपिणी, कमल-नयनी! हे विद्या-रूपा, विशाल नेत्रोंवाली! मुझे विद्या दीजिए — आपको नमस्कार है।
O most blessed Sarasvatī, learning itself, lotus-eyed! O embodiment of knowledge, large-eyed one! Grant me learning — salutations to you.
Kṣamā-prārthanā यदक्षरपदभ्रष्टं मात्राहीनं च यद्भवेत् । तत्सर्वं क्षम्यतां देवि प्रसीद परमेश्वरि ॥ १६॥
yad-akṣara-pada-bhraṣṭaṃ mātrā-hīnaṃ ca yad-bhavet | tat-sarvaṃ kṣamyatāṃ devi prasīda parameśvari ||16||
Yad-akshara-pada-bhrashtam maatraa-heenam cha yad bhavet, tat-sarvam kshamyataam devi praseeda parameshvari.
इस पाठ में जो अक्षर या पद छूट गया हो, अथवा जिसकी मात्रा कम रह गयी हो — हे देवि! वह सब क्षमा कीजिए; हे परमेश्वरि! प्रसन्न होइए।
Whatever syllable or word has slipped, whatever vowel-measure is lacking — forgive it all, O Goddess; be gracious, O supreme Queen.
Colophon ॥ इति श्रीसरस्वतीस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥
|| iti śrī-sarasvatī-stotraṃ sampūrṇam ||
Iti Shri Sarasvati stotram sampoornam.
इस प्रकार श्रीसरस्वती स्तोत्र सम्पूर्ण हुआ।
Thus the Śrī Sarasvatī Stotram is complete.