Shri Parashurama
श्रीपरशुरामाष्टकम्
Paraśurāmāṣṭakam
Traditional; author unknown
An eight-verse hymn to Paraśurāma, the axe-bearing sixth avatāra — radiant brāhmaṇa-warrior, slayer of Sahasrārjuna and scourge of tyrant kings, yet ocean of grace to his devotees — each verse adoring the delight of Reṇukā, son of Jamadagni.
॥ ॐ ॥
शुभ्रदेहं सदा क्रोधरक्तेक्षणम् भक्तपालं कृपालुं कृपावारिधिम् । विप्रवंशावतंसं धनुर्धारिणम् भव्ययज्ञोपवीतं कलाकारिणम् । यस्य हस्ते कुठारं महातीक्ष्णकम् रेणुकानन्दनं जामदग्न्यं भजे ॥ १॥
śubhra-dehaṃ sadā krodha-raktekṣaṇam bhakta-pālaṃ kṛpāluṃ kṛpā-vāridhim | vipra-vaṃśāvataṃsaṃ dhanur-dhāriṇam bhavya-yajñopavītaṃ kalā-kāriṇam | yasya haste kuṭhāraṃ mahā-tīkṣṇakam reṇukā-nandanaṃ jāmadagnyaṃ bhaje ||1||
shubhra-deham sada krodha-raktekshanam bhakta-palam kripalum kripa-varidhim | vipra-vamshavatamsam dhanur-dharinam bhavya-yagyopavitam kala-karinam | yasya haste kutharam maha-tikshnakam renuka-nandanam jamadagnyam bhaje ||1||
जिनका देह शुभ्र है पर नेत्र क्रोध से सदा रक्तिम रहते हैं; जो भक्तों के पालक, कृपालु और कृपा के सागर हैं; विप्रवंश के शिरोमणि, धनुर्धारी, भव्य यज्ञोपवीतधारी और कलाओं के स्वामी हैं; जिनके हाथ में अत्यन्त तीक्ष्ण कुठार है — उन रेणुका के आनन्द, जमदग्नि-पुत्र परशुराम को मैं भजता हूँ।
His body radiant, yet his eyes ever red with wrath; protector of devotees, kind, an ocean of grace; crest-jewel of the brāhmaṇa line, bearer of the bow, wearing the splendid sacred thread, master of arts; in whose hand gleams the razor-sharp axe — I worship Jamadagni’s son, the delight of Reṇukā.
सौम्यरुपं मनोज्ञं सुरैर्वन्दितम् जन्मतः ब्रह्मचारिव्रते सुस्थिरम् । पूर्णतेजस्विनं योगयोगीश्वरम् पापसन्तापरोगादिसंहारिणम् । दिव्यभव्यात्मकं शत्रुसंहारकम् रेणुकानन्दनं जामदग्न्यं भजे ॥ २॥
saumya-rupaṃ manojñaṃ surair vanditam janmataḥ brahmacāri-vrate susthiram | pūrṇa-tejasvinaṃ yoga-yogīśvaram pāpa-santāpa-rogādi-saṃhāriṇam | divya-bhavyātmakaṃ śatru-saṃhārakam reṇukā-nandanaṃ jāmadagnyaṃ bhaje ||2||
saumya-rupam manogyam surair vanditam janmatah brahmachari-vrate susthiram | purna-tejasvinam yoga-yogishvaram papa-santapa-rogadi-samharinam | divya-bhavyatmakam shatru-samharakam renuka-nandanam jamadagnyam bhaje ||2||
जो सौम्य रूपवाले, मनोहर और देवताओं से वन्दित हैं; जन्म से ही ब्रह्मचर्य-व्रत में सुस्थिर हैं; पूर्ण तेजस्वी और योगियों के भी योगेश्वर हैं; पाप, संताप और रोगों का संहार करनेवाले हैं; दिव्य-भव्य स्वरूप और शत्रुओं के संहारक हैं — उन रेणुका के आनन्द, जमदग्नि-पुत्र परशुराम को मैं भजता हूँ।
Gentle of form, charming, revered by the gods; steadfast from birth in the vow of the brahmacārī; full of splendour, lord of yoga among yogis; destroyer of sin, anguish and disease; divine and majestic, annihilator of foes — I worship Jamadagni’s son, the delight of Reṇukā.
ऋद्धिसिद्धिप्रदाता विधाता भुवो ज्ञानविज्ञानदाता प्रदाता सुखम् । विश्वधाता सुत्राताऽखिलं विष्टपम् तत्त्वज्ञाता सदा पातु माम् निर्बलम् । पूज्यमानं निशानाथभासं विभुम् रेणुकानन्दनं जामदग्न्यं भजे ॥ ३॥
ṛddhi-siddhi-pradātā vidhātā bhuvo jñāna-vijñāna-dātā pradātā sukham | viśva-dhātā sutrātā'khilaṃ viṣṭapam tattva-jñātā sadā pātu mām nirbalam | pūjyamānaṃ niśānātha-bhāsaṃ vibhum reṇukā-nandanaṃ jāmadagnyaṃ bhaje ||3||
riddhi-siddhi-pradata vidhata bhuvo gyana-vigyana-data pradata sukham | vishva-dhata sutrata'khilam vishtapam tattva-gyata sada patu mam nirbalam | pujyamanam nishanatha-bhasam vibhum renuka-nandanam jamadagnyam bhaje ||3||
जो ऋद्धि-सिद्धि के दाता, पृथ्वी के विधाता, ज्ञान-विज्ञान और सुख के प्रदाता हैं; विश्व के धारक और समस्त लोकों के रक्षक हैं; तत्त्व के ज्ञाता हैं — वे मुझ निर्बल की सदा रक्षा करें; जो पूज्यमान, चन्द्रमा-सी कान्तिवाले विभु हैं — उन रेणुका के आनन्द, जमदग्नि-पुत्र परशुराम को मैं भजता हूँ।
Giver of prosperity and attainment, ordainer of the earth, bestower of knowledge, wisdom and joy; upholder of the universe, protector of all the worlds; knower of truth — may he ever guard weak me; adored by all, radiant as the lord of night, all-pervading — I worship Jamadagni’s son, the delight of Reṇukā.
दुःख दारिद्र्यदावाग्नये तोयदम् बुद्धिजाड्यं विनाशाय चैतन्यदम् । वित्तमैश्वर्यदानाय वित्तेश्वरम् सर्वशक्तिप्रदानाय लक्ष्मीपतिम् । मङ्गलं ज्ञानगम्यं जगत्पालकम् रेणुकानन्दनं जामदग्न्यं भजे ॥ ४॥
duḥkha-dāridrya-dāvāgnaye toyadam buddhi-jāḍyaṃ vināśāya caitanyadam | vittam aiśvarya-dānāya vitteśvaram sarva-śakti-pradānāya lakṣmī-patim | maṅgalaṃ jñāna-gamyaṃ jagat-pālakam reṇukā-nandanaṃ jāmadagnyaṃ bhaje ||4||
duhkha-daridrya-davagnaye toyadam buddhi-jadyam vinashaya chaitanyadam | vittam aishvarya-danaya vitteshvaram sarva-shakti-pradanaya lakshmi-patim | mangalam gyana-gamyam jagat-palakam renuka-nandanam jamadagnyam bhaje ||4||
जो दुःख और दरिद्रता की दावाग्नि के लिए जल बरसानेवाले मेघ हैं; बुद्धि की जड़ता के नाश के लिए चैतन्य देनेवाले हैं; धन-ऐश्वर्य देने में स्वयं वित्तेश्वर और सर्वशक्ति प्रदान करने में लक्ष्मीपति हैं; जो मंगलस्वरूप, ज्ञान से गम्य और जगत के पालक हैं — उन रेणुका के आनन्द, जमदग्नि-पुत्र परशुराम को मैं भजता हूँ।
A rain-cloud upon the forest-fire of sorrow and poverty; giver of awakening that destroys dullness of mind; a very lord of wealth in bestowing riches, the Lord of Lakṣmī in granting every power; auspicious, reached through knowledge, sustainer of the world — I worship Jamadagni’s son, the delight of Reṇukā.
यश्च हन्ता सहस्रार्जुनं हैहयम् त्रैगुणं सप्तकृत्वा महाक्रोधनैः । दुष्टशून्या धरा येन सत्यं कृता दिव्यदेहं दयादानदेवं भजे । घोररूपं महातेजसं वीरकम् रेणुकानन्दनं जामदग्न्यं भजे ॥ ५॥
yaś ca hantā sahasrārjunaṃ haihayam traiguṇaṃ sapta-kṛtvā mahā-krodhanaiḥ | duṣṭa-śūnyā dharā yena satyaṃ kṛtā divya-dehaṃ dayā-dāna-devaṃ bhaje | ghora-rūpaṃ mahā-tejasaṃ vīrakam reṇukā-nandanaṃ jāmadagnyaṃ bhaje ||5||
yash cha hanta sahasrarjunam haihayam traigunam sapta-kritva maha-krodhanaih | dushta-shunya dhara yena satyam krita divya-deham daya-dana-devam bhaje | ghora-rupam maha-tejasam virakam renuka-nandanam jamadagnyam bhaje ||5||
जिन्होंने हैहयराज सहस्रार्जुन का वध किया और महाक्रोध में पृथ्वी को तीन-गुणा सात (इक्कीस) बार दुष्ट क्षत्रियों से रहित किया; जिन्होंने सचमुच धरती को दुष्टों से शून्य कर दिया — उन दिव्य देहवाले, दया-दान के देव, घोर रूपधारी, महातेजस्वी वीर — उन रेणुका के आनन्द, जमदग्नि-पुत्र परशुराम को मैं भजता हूँ।
Slayer of Sahasrārjuna the Haihaya, who in mighty wrath thrice-seven times emptied the earth of tyrant kings, who truly made the world free of the wicked — of divine body, god of mercy and giving, fearsome of form, blazing hero — I worship Jamadagni’s son, the delight of Reṇukā.
मारयित्वा महादुष्ट भूपालकान् येन शोणेन कुण्डेकृतं तर्पणम् । येन शोणीकृता शोणनाम्नी नदी स्वस्य देशस्य मूढा हताः द्रोहिणः । स्वस्य राष्ट्रस्य शुद्धिःकृता शोभना रेणुकानन्दनं जामदग्न्यं भजे ॥ ६॥
mārayitvā mahā-duṣṭa bhūpālakān yena śoṇena kuṇḍe-kṛtaṃ tarpaṇam | yena śoṇī-kṛtā śoṇa-nāmnī nadī svasya deśasya mūḍhā hatāḥ drohiṇaḥ | svasya rāṣṭrasya śuddhiḥ kṛtā śobhanā reṇukā-nandanaṃ jāmadagnyaṃ bhaje ||6||
marayitva maha-dushta bhupalakan yena shonena kunde-kritam tarpanam | yena shoni-krita shona-namni nadi svasya deshasya mudha hatah drohinah | svasya rashtrasya shuddhih krita shobhana renuka-nandanam jamadagnyam bhaje ||6||
जिन्होंने महादुष्ट राजाओं को मारकर उनके रक्त से कुण्डों में तर्पण किया; जिनके कारण शोण नाम की नदी रक्तवर्णा हुई; जिन्होंने अपने देश के मूढ़ द्रोहियों का वध कर अपने राष्ट्र की सुन्दर शुद्धि की — उन रेणुका के आनन्द, जमदग्नि-पुत्र परशुराम को मैं भजता हूँ।
Who, having slain the wicked kings, offered libations of their blood in the pools; by whom the river called Śoṇa was dyed red; who struck down the deluded traitors of his own land and wrought the fair cleansing of his nation — I worship Jamadagni’s son, the delight of Reṇukā.
दीनत्राता प्रभो पाहि माम् पालक! रक्ष संसाररक्षाविधौ दक्षक! । देहि संमोहनी भाविनी पावनी स्वीय पादारविन्दस्य सेवा परा । पूर्णमारुण्यरूपं परं मञ्जुलम् रेणुकानन्दनं जामदग्न्यं भजे ॥ ७॥
dīna-trātā prabho pāhi mām pālaka! rakṣa saṃsāra-rakṣā-vidhau dakṣaka! | dehi saṃmohanī bhāvinī pāvanī svīya pādāravindasya sevā parā | pūrṇam āruṇya-rūpaṃ paraṃ mañjulam reṇukā-nandanaṃ jāmadagnyaṃ bhaje ||7||
dina-trata prabho pahi mam palaka! raksha samsara-raksha-vidhau dakshaka! | dehi sammohani bhavini pavani sviya padaravindasya seva para | purnam arunya-rupam param manjulam renuka-nandanam jamadagnyam bhaje ||7||
हे दीनों के त्राता प्रभो! हे पालक! मेरी रक्षा कीजिए; हे संसार की रक्षा की विधि में दक्ष! मुझे बचाइए; मुझे अपने चरणकमलों की वह परम सेवा दीजिए जो मन को मोहनेवाली, कल्याणकारी और पावन है — उन पूर्ण अरुण-कान्तिवाले, परम मनोहर — उन रेणुका के आनन्द, जमदग्नि-पुत्र परशुराम को मैं भजता हूँ।
O saviour of the lowly, my Lord and keeper, protect me; O master of the art of guarding this world, save me; grant me the supreme service of your lotus feet — enchanting, blessed, purifying; of full dawn-red radiance, supremely lovely — I worship Jamadagni’s son, the delight of Reṇukā.
ये जयोद्घोषकाः पादसम्पूजकाः सत्वरं वाञ्छितं ते लभन्ते नराः । देहगेहादिसौख्यं परं प्राप्य वै दिव्यलोकं तथान्ते प्रियं यान्ति ते । भक्तसंरक्षकं विश्वसम्पालकम् रेणुकानन्दनं जामदग्न्यं भजे ॥ ८॥
ye jayodghoṣakāḥ pāda-sampūjakāḥ satvaraṃ vāñchitaṃ te labhante narāḥ | deha-gehādi-saukhyaṃ paraṃ prāpya vai divya-lokaṃ tathānte priyaṃ yānti te | bhakta-saṃrakṣakaṃ viśva-sampālakam reṇukā-nandanaṃ jāmadagnyaṃ bhaje ||8||
ye jayodghoshakah pada-sampujakah satvaram vanchhitam te labhante narah | deha-gehadi-saukhyam param prapya vai divya-lokam tathante priyam yanti te | bhakta-samrakshakam vishva-sampalakam renuka-nandanam jamadagnyam bhaje ||8||
जो लोग इनकी जय-जयकार करते और चरणों की पूजा करते हैं, वे शीघ्र ही अपनी वांछित वस्तु पा लेते हैं; देह-गृह आदि के परम सौख्य भोगकर अन्त में प्रिय दिव्य लोक को जाते हैं — भक्तों के संरक्षक, विश्व के सम्पालक — उन रेणुका के आनन्द, जमदग्नि-पुत्र परशुराम को मैं भजता हूँ।
Those who raise the cry of his victory and worship his feet swiftly gain their hearts’ desire; enjoying the highest comfort of body and home, at the end they go to the beloved divine realm — protector of devotees, sustainer of the universe — I worship Jamadagni’s son, the delight of Reṇukā.
Colophon ॥ इति श्रीपरशुरामाष्टकं सम्पूर्णम् ॥
iti śrī-paraśurāmāṣṭakaṃ sampūrṇam ||
iti shri-parashuramashtakam sampurnam ||
इस प्रकार श्रीपरशुरामाष्टकम् सम्पूर्ण हुआ।
Thus the Śrī Paraśurāmāṣṭakam is complete.